КНІГІ ОНЛАЙН
Лысенко... 6.53, №2 Блрысаў У 1928 г. А.Ляўданскі раскапаў 12 курганоў з XI—XII стст. У адным з курганоў знайшоў сярэбраную полую аздобленую зерню пацерку. Ляўданскі3... 6.261, Яніцкая... 6.153, № 171. Барйсаў (стары) У 1971 г.на левым беразе р. Бярэзіны пры ўтоку ручая Барыса знаходзіцца гарадзішча, якое дасьледываў Г.Штыхаў. У культурным пласьце з ХІІпершай паловы XIIIст. знайшоў аздобы, залатое скранёвае кальцо, на якім нанізаны тры залатыя пацеркі, аздобле ныя сканьню і зерню. У тымжа пласьце была знойдзена сярэбраная полая зоаморфная падвеска. Штыхов“'.. 6.403404, Яніцкая... 6.154, № 171, Дэкаратыўнапрыкладнае мастацтва Беларусі (ДПМБ)... мал. 3, ЗПГКБ Мн. 6.81, №201 Барысаўскі ўезд У 18401843 гг. Я.Тышкевіч раскапаў 30 курганоў па цячэньню рэчкі Гайны I знайшоў у некаторых курганах сярэбраныя вітыя з дроту нашыйнікі і сярэбраныя скранёвыя кольцы. Савельев... 6.156, № 15а. Беразіно, Менская губ. Перад першай сусьветнай вайной граф. А. Патоі;кі праводзіў архэолягічныя раскопкі і знайшоў 3 сярэбраныя абручы. Аздобы XI—XII сіст. Поболь ‘ ... 142, №376 Верхмень, Смалевіцкі рн. У 1886 г. В.Завітневіч, раскапываючы курганы, у адным знайшоў залатую рымскую манэту імпэратара Траяна 98117 гг. Завітневіч... 5. 951, Поболь 2...б.382, № 418. Відагошч, Менскі рн Каля вёскі Відагошч знаходзіцца курганны могільнік. У 1862 г. К. Тышкевіч, у 1893 г. В. Завітневіч праводзілі раскопкі курганоў. К. Тышкевіч знайшоў сяэбраную пражку, 2 шклозалочаныя і 2 шклосярэбраныя пацеркі, В.Завітневіч таксама знайшоў шклозалочаныя і шклосярэбраныя пацеркі, але колькасыдь няведамая. Яніцкая... 6.. 154, № 172. Лысенка....6.207, №240. Высокае, Валожынскі рн У пачатку XX ст. прыпадкова былі знойдзеныя бронзавыя падвескі, якія маюць сьляды пазалоты і геамэтрычныя фігуры арнамэнту. ЗПГКБ Мн... 6.115, № 420. Галынка, Клецкі рн. Каля 1807 г. прыблізна 20 км на поўдзень ад Клецку недалёк р. Лань быў знойдзены вялікі скарб сярэбраных рэчаў. Скарб складаўся галоўна з абручоў, але былі сярэбраныя вялікія полыя пацеркі памерам галубінага яйка, аздобленыя сканьню і зерню. Абручы мелі розную таўшчыню й даўжыню. Рэчы пачарнелі ад доўгага прабываньня ў зямлі. Калі іх ачысьцілі аказалася, што яны зробленыя з высокапробнага серабра і вельмі старыя, праўдападобна з XII ст. Скарб купіў С.Вэндорф. Ён частку абручоў даў ювеліру, каб стапіць, і зь серабра зрабіць новыя ювелірныя аздобы. Тыя абручы, што былі пласьціністыя, мелі гравіроўку і былі эластычныя. Былі абручы сплеценыя зь вельмі тонкага дроту. Паколькі абручы даўжэйшага памеру мелі на канцах гачык і пятлю, то адны выкарыстоўваліся, праўдападобна, за паясы, іныя за нашыйнікі, а малога памеру ўжываліся за бранзалеты. Паміж імі былі такія абручы, што на палец завялікія, а ладонь немагчыма прасуніць, яны маглі быць скранёвымі аздобамі. Аднаго разу Антаніна і Людвіка Вэндорф узялі бранзалеты і нашыйнікі ў Вільню, калі пані з дому Патоцкіх ўгледзіла іх, то запрапанавала абмен. Яна аддавала за іх свой нашыйнік, аздоблены дарагімі камнямі. Далейшы лёс уцалелых рэчаў не вядомы. Kiersnowska... б. 77078. 10 11 Гарадзілава, Маладэчанскі рн. У 1854 г. А.Кіркор дасьледываў курганы над р. Беразіна, даток Нёману. Недалёк ад царквы раскапаў курган, знайшоў залатыя бляшкі, фібулу пасярэбраную, фібулу бронзавую з нанізанымі сярбранымі пацеркамі, арнамэнтаваныя золатам. Кмркор... 6.16, Тышкевнч... 6.34, Покровскнй, 6.8081, Гуревіч... 160, № 65, Побольг...б. 369, №286, Гарадзішча на Менцы, Менскі рн. У 1954 г. А.Мітрафанаў праводзіў раскопкі й у слаі X—XI ст. знайшоў сярэбраную завушнічку з падвескай. Настаўнік сярэдняй школы С.Еремчук у 1975 г. перадаў Г.Штыхаву 2 шклозалочаныя і 1 шклосярэбраную пацеркі, яны былі знойдзеныя вучнямі на ўзараным палетку. Штыхов'.. б. 64, 69, 70. Гарадзішча, Мядзельскі рн. У 1969 г. А.Мітрафанаў дасьледываў селішча і знайшоў сярэбраны нашыйнікз УП—XI стст. Нашыйнік быў пашкоджаны, абламаны. Мнтрофанов... 6. 303, ЗПГКБ Мн... 6. 73, №1964 Гарадзішча, Мядзельскі рн. У 1972 г. А.МІтрафанаў працягваў раскопкі на селішчы і знайшоў абломаную сярэбраную грыўнунашыйнік УПст. Мнтрофановг. .. 6.365. Гарадок, Маладэчанскі рн Перад 1970 г. прыпадкова ў насыпу кургана знайшлі сярэбраны нашыйнік У—УПст. нашыйнік важыць 369 г„ перахоўваецца ў абласным краязнаўчым музэі ў Маладэчна. Шты.хаў і Захарэнка... № 16, малюнак 6.16. Грэск, маёнтак, Слуцкі рн. У 1928 г. прыпадкова быў знойдзены арабскі дыргем. Рабцэвіч і Стуканаў... 6.38, № 25. Гурпавічы, Маладэчанскі рн. 3 1930 да 1935 г. Г.Галобовіч праводзіла раскопкі курганнага могільніка з XI ст. У некаторых курганах знаходзіла сярэбраныя поўкруглыя бляшкі, якія, магчыма, былі нашываныя на вопратку. CehakHolubowicz., 6.231, Гуревнч... 6.187, №148. Бібліяграфія Покровскйй, Поболь ', Поболь 2, Рабцэвіч і Стуканов, Савельев, Шыхов ', Яніцкая— гл. Полацак № 18. Штыхов '°, гл. Полацак № 21 CehakHolubowicz Н.3 Zabytki archeologlczne woj. Wilenskiego i Nowogrodzkiego. Wilno, 1936. Гуревйч Ф. Древностн Белорусского Понемонья. Л., 1962. Завйтневчч В. Область дреговйчей как предмет археологнческнх йсследованчй Тр. Кневской духовной академйй, К., 1886, кн.8. Заяц Ю. Работы в Заславле. АО за 1983, М 1984 Заяц Ю.2 Работы заславльского отряда. АО за 1981, M.1982 Kiersnowska Т. Nieznany skarb srebrny z okolic Holynki pod Kleckem. WN.. W. 1957, #2. Кнркор A. Археологйческяе разысканвя в Вйленской губернйй, В кн. Мзвестня Русского археологмческого обіцества СПб 1859, т.1. Ляўданскі А. Археалагічныя досьледы ў Барысаве. Працы каф. археологйй. т. 2., Мн., 1930, Лысенко П.Дреговйчн, Мн., 1991 Мйтрофанов А. Городаіце н селнше блчз деревнн Городнше. АО за 1969, М., 1970. Мчтрофанов А.2 Нзученме городвіца м селйіца блнз дер. Городйіце. АО за 1972, М„ 1973. Сотнйкова М.П. Находкн, зарегнстрйрованные отделом нумнзматнкй в 19481974 гг. сб. Русская нумйзматака. XI—XX вв. Л., 1979. На здымках знаходкі Менскай вобласыді: 12—Барысаў (стары), 3—Гарадзілава, Маладэчанскі рн, 4—Гарадок, Маладэчанскі рн 12 13 Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвінаў Ж Паўла Урбан jp* Штож тычылася фактычнага абмежаваньня правоў жамойцаў, дыкгэтавынікала з зьместу 9 артыкулу разьдзелу III. Цытуем адпаведныя мясьціны (цьверды знак апускаецца). «Нж достоенств врядов в деднцтво чужоземцом давано бытн не маеть. Так теж мы господар абецуем н шлюбуем под прнсегаю, которую учыннлн есьмо велнкому князству Лнтовскому н вснм станом н обывателям его... штож в том панстве в.к. Лнтовском н во вснх землях ему прнслухаючых достойностей духовных н свецкнх городов дворов н кгрунтов староств в держаньн н пожываньн н вечностей жадных чужоземцом н заграннчннком анн суседом того панства даватн не маем; але то все мы н потомкн нашм велнкне князн Лнтовскне даватн будуть повнннн только Лнтве a Русн, роднчом старожнтым н врожонцом велнкого князства Лнтовского н нных земль томн велнкому князству належачнх... А хотя бы хто обчого народу за свон заслугн в той речн посполнтой прмшол ку оселостн з ласкн н даннны нашое, альбо которым нншнм правом; тогды таковые толко оселостн оное ужыватн мають будучы обывателем обецным велнкого князства н служачы службу земскую томуж панству. Але на достоенства м всякнй вряд духовный й свецкнй не маеть бытн обнраны, анн от нас господаря ставлен, толко здавна продков свонх урожонец велнкого князства Лнтовского Лнтвнн м Руснн. А где бы одержал обчого народу человек который кольвек вряд духовный н свецкнй протнв сему статуту напомненый того пустнтн не хотел, тогды таковый маетность свою на нас велйкого князя Лнтовского тратнт, кгдыж около того н в статуте судейском Польском ест опнсано». Інакш кажучы, жамойцы мелі падставы адчуваць сваю, можна сказаць. палітычную н этнічную «адчужанасьць». Мелі таксама падставы ставіцца да ліцьвіноў як да «людзей іншага народу». Аднолькава мелі падставу характарызаваць сябе як асобны «вольны народ». У сувязі з гэтым варта зьвярнуць яшчэ ўвагу на гэткі немалаважны факт. Вялікі князь ВКЛ і кароль Польшчы Аляксандр Казіміравіч сутыкнуўся з праблемамі ў дачыненьнях з Прускім тэўтонскім ордэнам. Вялікі магістр гэтага ордэну Фрыдэрык Саксонскі (1498 1510) марудзі ў з пацьверджаньнем Торуньскага мірнага па гадненьня 1466 году, адмаўляўся таксама пацьвердзіць прысягай сваю васальную залежнасьць ад Польскага каралеўства. 3 гэтае прычыны быў адрадзіўся праект, які прадбачваў або перамяшчэньне таго Тэў тонскага ордэну крыжакоў у Нямеччыну, або перасяленьне яго на тэрыторыю чарнаморскіх стэпаў, дзе ён могбы праявіць сябе ў змаганьні з экспаньсіяй Турэцкай імпэрыі і рабунковымі набегамі татараў Крымскага ханства. Гэтую справу і мелася абмеркаваць у Ватыкане прыгадванае ўжо намі польскае пасольства, якое было даручанаеПолацкаму япіскапу Эразму Цёлку. Аднак тойжа Ватыкан, у прыватнасьці Папа Юльян II, згадзіўся толькі паспрыяць, каб гэты вялікі магістр Фрыдэрык Саксонскі пацьвердзіў, нарэшце, умовы згадванага Торуньскага мірнага пагадненьня і склаў прысягу сваёй васальнай залежнасьці ад польскай кароны. Адсюль пайшоў іншы праект —на ўсёй тэрыторыі Прусіі заснаваць штосьці нак шталт асобнага царкоўнага княства або незалежную каталіцкую мітраполію. Паводля гэтага праекту, каталіцкія япархіі Прусіі вызвалялісяб зпад юрысдыкцыі Рыжскага архіяпіскапа, вызвалялісяб гэтым самым зпад кантролю і таго Прускага тэўтонскага ордэну. Гэты апошні праект асабліва падтрымліваў тагачасны япіскап Варміі (адной зь земляў Прусіі) Лукаш Ватцэльродэ. Да асаблівасьця ў гэтага апошняга праекту належала тое, што прапанавалася і Жамойць уключыць у склад падобнага цар коўнага княства яго ў склад гэткай незале жнай каталіцкай мітраполіі. Пра ўсё гэта і была гаворка ў адпаведным дакумэньце, які быў ухвалены на Люблінскім сойме і ад імя польскага караля і вялікага князя Аляксандра Казіміравіча быў накіраваны ў Ватыкан дзеля апрабацыі праекту Папам Юльянам II.204Дакумэнт гэтыбыў датаваны 28 лютым 1506 г. Дык як тлумачыць гэты факт, маючы на ўвазе яшчэ тую акалічнасьць, што цытаваны тут дакумэнт Люблінскага сойму ўласнаручна падпісаў вялікі князь ВКЛ Аляксандр Казіміравіч, які быў «кроўным» ліцьвіном? Названая ў гэтым дакумэньце прычына, што маўляў, Жамойцкая каталіцкая япархія аддаленая адцэнтруПольскайкаталіцкай мітраполіі, аддаленаяадГнездны і бліжэй знаходзілася ці сутыкалася з Прусіяй, не магла быць пераканальнай. Гэтак аддаленайад Гнезныбыла і Віленская каталіцкая япархія. Просьбаж,зьвернутая да Папы Юльяна, просьба заснаваць асобную Прускую каталіцкую мітраполію азначала