КНІГІ ОНЛАЙН
табаеў Пятро, Казімір Занеўскі і я згава рыліся пабудаваць сабе індывідуальныя дамы з прысадзібнымі вучасткамі. каб ня жыць у шпакоўні, а мець свае хатьі. У гэты час мызасвоілі ўсе будаўнічыя спэцыяль насьці. Справа была толькі за будаўнічымі матэрыяламі і транспартам, але й гэтае палагодзілі. Удзень мы працавалі на бу даўнічай пляцоўцы. а вечарамі на сваіх ха тах. Бывалі дні. што спаць даводзілася па чатыры, a то і па дзьве гадзіны. За адзін год мы перайшлі жыць у свае хаты. хаця было яшчэ шмат недаробак, але за тры наступныя гады ўсё было даведзена да ладу. У новай хаце 23 сакавіка 1961 г. ў мяне нарадзіўся другі сын Сяргей. На працы мяне дужа паважалі, быў я пераведзены ў майстры на будаўніцтва за вода металаканструкцый. Там я прарабіў 4 гады. А ў далейшым будаваў дамы, дзіця чыя сады і школы. Усяго з маім удзелам збудавана 84 аб’екты. Часта мяне ўзнага роджавалі пахвальнымі граматамі.але ме далёў не давалі, бо я быў у зьняволеньні. 1957 г. Пасьля нараджэньня першага сына 54 55 Увесь гэты час ворганы дзяржаўнай бясьпекі клапатліва вялі за мной нягласны нагляд. Кругом я быў акружаны сакрэтнымі паведамляльнікамі, якія выдумлялі і стра чылі на мяне паклёпніцкія даносы. Куды б я ні прыехаў, за мной, як цень. хадзілі афіцэры КДБ. Еду я ў санаторый лячыцца, са мной едзе пэўны чалавек. Яму даюць пуцёўку, пасяляюць са мной у адну палату. Ён прыкідваецца маім сябрам і правацыруе на розныя размовы, каб чым-небудзь мяне скампраметаваць. Еду я ў Архангельск у камандзіроўку, са мной едзе ў адным купэ старшы лейтэнант КДБ. Паехаў на Каўказ будаваць у горадзе Геленджык пансіянат для Маладэчанскага завода, спадарожнік і тут за мной сочыць. Іду раніцой купацца ў моры—ззаду чалавек. Нібыта купацца, a сам, пэўна сочыць, каб хаця-б я не ўцёк у ■Турцыю. Пражыў я з адным сябрам трыццаць га доў, так, што ні ён бяз мяне, ні я без яго ніколі не выпілі чарку. Я не прыпушчаў, што ён няштатны супрацоўнік КДБ. А завер бавалі яго тады, калі ён па амністыі выйшаў зь лягеру. 3 гэтым сябрам мы часта раз маўлялі пра Сталіна, Хрушчова і Брэжнева на розныя лады. Ён аб усім гэтым пісаў у сваіх даносах на мяне. Аднойчы мы зь ім не паладзілі, і ён сказаў, што, як супра цоўнік КДБ, можа саслаць мяне на Сала вецкія вастравы. Сказана было гэта ў пры сутнасьці суседзяў. Мяне прасьледавал і, але ў чым вінаваты мае дзеці, якім закрылі дарогу ў вышэйшыя навучальныя ўстановы? А вось на лікві дацыю Чарнобыльскай трагедыі меншага сына Сяргея мабілізавалі адразу й адправілі на шэсьць месяцаў тушыць рэактар. Там ён атрымаў апраменьваньне ў 7,5 рэнгенаў. Старэйшы сын служыў у арміі ў войсках сувязі, вучыўся на начальніка радыё станцыі і таксама захварэў праменевай хваробай. Лечыцца, але ніякія лекі яму не дапамагаюць. Армія зь яе дзедаўшчынай давялі яго да моцнага нервовага рас стройства, ён згубіў надзею на праўду, па кінуў горад, выехаў у глухую вёску Пера ходы на Смаргоршчыне, дзе жыве ў адзі ноце. Гэта для мяне самае вялікае гора. Якія цяжкасьці я ў жыцьці не сустра каў, усё перажыў, дажыў да пэнсыі. Толькі крыўдна, што адыходзячы на адпачынак, мне не прысвоілі нават званьне вэтэрана працы. Сказалі. што былым зьняволеным званьне не прысвойваецца. I яшчэ аб адным парушэньні правоў ча лавека хочацца расказаць. 17 чэрвеня 1988 году ў 21 гадзіну 30 хвілінаў да майго дому пад’ехала «Волга». Я ў гэты час адпачываў у пакоі. а жонка мыла посуд. 3 машыны выйшлі тры афіцэры ў міліцэйскай форме — капітан й два лей тэнанты. Яны. узламаўшы дзьверы, уварва ліся ў дом. Жонка перагарадзіла ім дарогу, але яны адштурхнілі яе і пачалі шарыць па шкафах. Пачуўшчы шум, я выйшаў зспальні. Убачыў няпрошаных гасьцей, запытаўся, чаму яны робяць у маёй хаце вобыск, чаму яны самавольна ўварваліся ў маё жытло? Лейтэнант сказаў, што яны шукаюць сама гон і самагонны апарат. (А можа яны шукалі рукапіс вось гэтага аповяду?) Я патрабаваў у іх дазвол пракурора, спытаўся, чаму яны без панятых і прадстаў нікоў грамадзкасьці? Лейтэнант адказаў, што дазволу ў іх няма. Тады я патрабаваў, каб яны вызвалілі маё жытло, але яны ня зьвярталі ўвагі і працягвалі сваю справу. Калі я пачаў клікаць на дапамогу, адзін зь іх закрычаў, што прыстрэліць мяне. як са баку. Я не спалохаўся, працягваў выганяць іх з дому. Калі выгнаў , дзьверы зачыніў на ключ. Машына доўга стаяла каля майго дома, і лейтэнант некалькі разоў рваўся ў дзьверы, але мы з жонкай яго не пусьцілі. Ад’езджаючы, ён усунуў у дзьверы павестку, каб я назаўтра прыйшоў у міліцыю. Жонка 'мая моцна перахвалявалася, а ў мяне падскочыў ціск крыві. Цэлую ноч мы ня спалі, чакалі, калі яны прыедуць страляць. Назаўтра аб гэтым выпадку ведала ўся вуліца. Суседзі ўадзінголассказалі, каб у міліцыю я не хадзіў, бо там паламаюць рабрыны, ды яшчэ пасадзяць на 15 сутак. Усе парадзілі ўсё апісаць пракурору, што я і зрабіў. Цэлы месяц ніхто мне не адказ-ваў. Затым дзяржаўны абвінаваўца выклікаў па чарзе маю жонку, суседак. I толькі 20 ліпеня 1988 г. на маё імя прыйшоў адказ ад пракурора наступнага зьместу: «Ваше заявленне, в котором Вы ука-зываете, что 17.06. 1988 г. в 22 часу к Вам в дом ворвалнсь без разрешення трое ра-ботннков мнлмцнн, проверено проку-ратурой. В процессе проверкн факт нетактнчного поведення работннков мйлнцнм нашел свое подтвержденне, а яменно, зашлн без всякого на то разрешення, не представнлнсь как што беларускі народ, нарэшце, будзе -это положено й без представнтелей обіцественностй. вольным, а ў праменьнях яснага сонца расквітнее сінявокая На здымку: Лявон Шыман , сын Алесь, жонка Вольга, сын Сяргей Чю касается проверкн пожарной безо пасностн, то работннкам мнлнцнн такое право разрешается. Прокуратурай направлено начальннку ОВД Суману В.Н. пнсьмо с указаннем о необходнмостнразобраться онетакпічном поведенші работннков н в первую очередь участкового Семченко н решення вопроса о наказаннн. Мнжрайпрокурор Н.С. Веревкпн. 24 жніўня 1988 г. я атрымаў яшчэ адну паперу: «На вашае заявленне в прокуратуру. в которум Вы указывалм о прогнвоправном поведеннн работннков Молодеченского ГРОВД, допольннтельно сообіцаю. Действня участковых ннскпекторов к на мнлнцнн Круглнка В.В. нл-та Семченко Н.Н. обсуждены в ОВД на служебном совеіцаннн участковых шспекторов. Оба строго предупреждены о недопуіценті подобных фактов в дальнейшей работе. Межрайпрокурор Н.С.Веревкнн.» Хочацца спадзявацца, што гэтым пры крым выпадкам і закончылася мая няволя. 57 юі з гацмны Як друкаваў Франьцішак Скарына Тацьцяна Рудава Палац у Ружанах Васіль Супрун Два гады назад, у час свьяткаваньня 500-годзьдзя з часу нараджэньня вялікага Франьцішка Скарыны, уПолацку. у памяш-каньні былой брацкай школы ўрачыста ад-крыўся Музэй беларускага кнігадрука-ваньня. Гэты музэй па-свойму ўнікальны. Ён мае рысы гістарычнага, мастацкага і тэхнічнага музэяў і прызваны паказаць кнігу як неад’емную частку гісторыка культурнага працэсу, як складаную зьяву, якая адначасова належыць духоўнай і матэрыяльнай сфэрам дзейнасьці чалавека. Экспазыцыя музэя займае плошчу 750 квадратных метраў. У 15 экспазыцыйных залях зьмешчана 1400 экспанатаў, якія паказваюць разьвіцьцё пісьменства, эва-люцыю формаў і матэрыялаў кнігі; вы творчасьць паперы ў Беларусі. У Музэі беларускага кнігадрукаваньня. Вялікую цікавасьць выклікаюць разьдзе лы рукапісных кніг на беларускіх землях (XI—XIX стагодзьдзяў), а таксама экспа зыцыя, прысьвечаная кнігадрукаваньню ў другой палове ХУІ—ХУІІ стст.Музэй знаё міць з навуковай імастацкай Скарыніянай. 3 гісторыяй тэхнікі ілюстраваньня бела рускайкнігі, тыпамі друкарскай прадукцыі. На жаль, сёньня музэй пад пагрозай закрыцьця. Прычына—патрабаваньні япі скапату перадаць будынак былой Брацкай школы ў ягонае ведзяньне. Ці змогуць на шчадкі пабачыць, як друкаваў вялікі Ска-рына? Гэтае пытаньне пакуль без адказу. Ад рэдакцыі: Часопіс «Полацак» падзяляетрывогу дырэктара Муээя беларускага кнігадрукаваньня Таць-цяны Рудавай і зьвяртаеода да Беларускага япіскапату з просьбай пакінуць будынак былой Брацкай школы за музэям. Увагу кожнага, хто прыязджае ў Ружаны, спыняюць руіны вялікага архітэктурнага комплексу на пагорку побач з рачулкай. Гэта рэшткі былога палаца Сапегаў. помніка ХУІ—ХУііі стст. Гісторыя гэтых збудаваньняў непадзель-на зьвязана з радаслоўнай вядомага маг-нацкага роду Сапегаў, якія ў мінулыя ста-годзьдзі ўпарта сапернічалі з Радзівіламі й Агінскімі за дзяржаўныя рытуалы. палі-тычны ўплыў і ўладу ў Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай. Сапегі мелі свае палацы ня толькі ў Ружанах, але й у Дзятлаве, Дзярэчыне й іншых месцах Бе ларусі. Ружанскі палацавы комплеск збуда-ваньне не аднаго пакаленьня майстроў й архітэктараў. Ён узводзіўся й перабудоў-ваўся на працягу ХУІ—ХУІІІ стст. У гістарычнай літаратуры ёсьць весткі, што ўжо ў пачатку ХУІ ст. Сапегі мелі ў Ружанах (Ражаной) бататыя ўладаньні. Сюды ў госьці да Яна Сапегі (1450-1517) ваяводы Падляшскага, прыязджаў польскі кароль Жыгімонт Стары1. А ў 1617 і 1644 гадах гасьцяваў кароль Уладзіслаў ІУ, якога прымалі канцлер Вялікага княства Лі-тоўскага Леў Сапега (1557-1633) і яго сын Казімір (1609-1656).2 Галоўным двухпавярховы крыжападоб-ны корпус палаца ў асноўным быў узьве дзены ў ХУІ ст., хоць будаўнічыя работы працягваліся яшчэ і ў пачатку ХУІІ ст. Стараста слонімскі Леў Сапега (Ружаны належалі да Слонімскага стараства) адна часова з будаўніцтвам і добраўпарадка-ваньнем палаца, вёў і шырокія работы па добраўпарадкаваньню мястэчка. У гэты час узьведзены мураваны Троіцкі касьцёл (які існуе і цяпер) і некалькі збудаваньняў на тагачасным рынку, выбрукаваны вуліцы і пад’езды да палаца, насаджаны бульвары. Пачаткова будынак палаца меў тры вежы, якія надавалі яму выгляд замка. У цэнтры будынка разьмяшчаліся парадныя залі і вэстыбюль зь лесьвіцай на другі паверх. Кожны каралеўскі візыт прыносіў уладаль нікам палаца новыя дараваныя граматы і пашыраў багацьці. У гонар і памяць аб гэтым у вялікай параднай залі ўстанаў ліваліся марніровыя дошкі з адпаведнымі надпісамі. У бакавых частках гэтага корпуса разьмяшчаліся жылыя пакоі і рабочыя кабінэты, архіў і бібліятэка. Перакрыцьці над двухпавярховымі сутарэньнямі былі скляпеністыя, мураваныя, а над другім паверхам —бэлечныя драўляныя.