КНІГІ ОНЛАЙН
28 29 Знвнцам. 20 нюня 1944 года я через немецкне учреждення получнл нзвеіценме, что 25 нюня 1944 года я обязан быть в городе Мннске на Всебелорусском Конгрессе, но только в качестве гостя от латвнйскнх бе-лоруссов н без права выступлення. Конгресс состоялся 27 нюня 1944 года в городе Мннске. По просьбе мннскнх белоруссов, которые не решалнсь поднять вопрос о незавнснмостн Белорусснн, я выступнл с прнветственной речью, где поставнл вопрос, что Белоруссня должна быть прнзнана незавнснмой — это мое вы-ступленне нмело большой успех, меня нзбралн в презнднум председателем редак-цнонной комнсснн, одновременно я был нзбран членом Белорусской Центральной Рады. Вопрос: Когда м прмкакмх обсотятель-ствах Вы выехалм в город Берлнн? Ответ: 29 нюня 1944 года с началом на-ступлення Красной армнн на город Мннск Рада эвакунравалась в Германню, а я вер-нулся в город Рнга, но 21 августа 1944 rofla, очевндно по требованню белорусскнх органнзацнй, немцы посаднлн меня на па-роход н в порядке прннудмтельной эва-куацнн отправнлн через Данцнг в Берлнн. Вопрос: Чем Вы занммалнсь, прожнвая в городе Берлнне? Ответ: Прожнвая в городе Берлнне, август, сентябрь н половнна октябра м-ца 1944 года ннкакой спецнальной работы не вел, а с половнны октября месяца 1944 года мне поручнл презндент Белорусской Центральной Рады—Островскнй Родослав заведованне военным отделом Белорусской Центральной Рады, на что я дал свое сог ласне. Вопрос: Кто входмл в состав Бело-русской Центральной Рады? Ответ: В состав Белорусской Цент- ральной Рады входнлн в презнднум : 1 . Презндент Центральной Белорусской Рады Островскнй Родослав — в настояіцее время находяіцнйся в Баварнн 2 . Председатель пленарных заседаннй Соболевскнй Юрнй— тоже находнтся в Баварнн, 3 Его заместнтель Адамовнч Антон —то-же находнтся в Баварнн. 4 Секретарь презнднума —Кандыбовнч Степан -тоже находнтся в Баварнн. 5. Председатель коллегнн Народных секретарей—Шкелёнок Нмколай, 6. Управляюіцнй военнымн деламн — я. 7. Управляюшнй соцнальным обеспече-ннем —Беленнус ( нмя не помню), все этн лнца прожнвалн в городе Берлнн по улнце Рунге штрассе, доме 25/26 в помеіценнн Рады н второе помеіценне по улнце Гум-бннер штрассе дом № 26/28, в этнх домах н находнлнсь обіцежнтня 8. Управляюіцнй пропагандой н про-свеіценнем Колубовнч Евгенмй — прожнвал в Тюрннген, город Амбек. 9. Управляюіцнй здравоохранення — док тор Мннкевнч Ннколай—Вестфалня-го-родок Рекстер. 10. Управляюіцнй Адмнннстратнвнымн деламн — ннженер Томаіцнк, прожнвал в городе Берлнне на частной квартнре, адрес не знаю. Члены рады: 1. ннженер Косяк Леоннд, прожнвал в городе Дрездене адреса не знаю. 2 адвакат Голяк Леоннд, прожнвал в городе Гекстер. 3. майор Родько Всеволод, находнлся с частямн. 4. майор Рагуля Борнс, находнлся с частямн. 5 Поэт Хмара Сергей, прожнвал в городе Берлнне Александра Плац, дом органн- зацнн Внйера. 6. Ннженер Калоша, прожнвал в городе Берлнне, нмел частную квартнру, не знаю где. 7. Букатько, нмя не помню, прожнвал в городе в Берлнне, улнцы не помню. 8. Бакач Петр, также прожнвал в городе Берлнне, улнцы не помню. Э. Доктар Абрамова, не точно, кажестся, Надежда прожнвала в городе Прага. 10. Ганько —нмя не помню, прожнвал в городе Берлнне, улнцы не знаю. 11. Орса Пётр прожнвал в городе Берлнне, дом Белорусской Центральной Рады, пос-леднее время в Воксейре. 12. Полковннк Кушель Броннслав, про-жнвал в брнгаде. 13. Доктор Станкевнч Станнслав, выехал в Баварню, за несколько дней до моего отьезда нз Берлнна, работал редактором газеты «Раннца» 14. Капнтан Гелда Нван, нз Берлнна выехал в Чехославакню. 15. Судья Свнрнд Павел прожнвал в го-роде Берлнне, в доме Белорусской Цент-ральной Рады. Вопрос: Какне задачн ставнла Бело-русская Центральная Рада? Ответ: Белорусская Центральная Рада ставнла своей задачей созданне самос-тоятельной Белорусснн. Вопрос: Какнм путем это Вы хотелн осуідествнть? Ответ: Белорусская Центральная Рада полагала, что немцы, заняв террнторню Белоруснн, дадут возможность органн-зовать самостоятельное государственное управленне в Белорусснн н поэтому совместно с немцамн велн вооруженную борьбу с СССР. Вопрос: Какне вооруженные частм былн у Белорусской Центральной Рады? ' К.Езавітаў памылкова называе Франьцішка Кушаля Браніславам—Рэд. Ответ: У Белорусской Центральной Рады всего было органнзовано сорок пять ба-тальонов, нз ннх: пехоты 39 н саперных 6 батальонов. Это называлось все вместе взятое—Белорусская Краёвая Оборона, кроме того было создано 15 полнцейскнх батальонов, однн железнодорожный н однн батальон СС, последнне в Краевую Оборну не входнлй, а былм непосредственно подчннены немцам. Вопрос: Кто руководнл войскамн Бело-русской Краёвой Обороны? Ответ: Командуюіцнм войскамн Бело-русской Краёвой Обороны являлся под-полковннк Кушель Вопрос: Какнм образом контактнровалн работу военный отдел Белорусской Цен-тральнойРады с немецкнм командованнем? Ответ: Обіцнй контоль над работай воен-ного отдела Белорусской Центральной Ра-ды осуіцествлялся особым бюро немец-кого командовання во главе которого был немец подполковннк Арльдт. Для связн н контактнровання был немецкнй капнтан Малкнн. Вопрос: Кто осутествлял разведыва-тельнуюработу БелорусскойЦентральной Рады? Ответ: В связн с тем, что немцы нам не особо доверялн, поэтому разведывательной работы Белорусская Центральная Рада не вела н поэтому ннкакого органа разведкн в Белорусской Центральной Раде создано не было. Допрос прерван. В протоколе с монх слов запнсано все верно, протокол мною прочнтан, в чем н распнсуюсь. Допросял: Начальннк 1 о гдела Управленмя контр-разведкн «Смерш» ; -го Украпнского фронта Гвардян подполковннк (Кудрявцев) 31 30 Канстантын Езавітаў 1883-1946 Жыцьцё для Айчыны Эмігранцкі лёс Ларысы Геніюш Леў Мірачыцкі 3 глыбокім узрушэньнем і спагадай сям’я Геніюшаў успрыняла чэскую мабілізацыю. Каб адудзячыць чэскаму народу «за асьвету і за гасьціннасьць»муж Ларысы Янка пайшоў на прызыўны пункт і запісаўся добраахвот-нікам. Гэтая частковая мабілізацыя была аб’яўлена чэхаславацкім урадам, таксама як Францыяй і Савецкім Саюзам, якія згодна Гарантыйнай умове ад 1935 г. абавязаны былі аказаць дапамогу. Аднак рашучасьць Чэхаславакіі адстойваць сваю незалеж- Ларыса Геніюш з мужам Янкам і сынам Юркам на эміграцыі ў чэскай Празе. Здымак з архіву Міхася Чарняўскага. Працяг. Пачатак у 4(24), 1993 $^ насьць абыякава была сустрэта прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі Чэмберленам, які заявіў, што яго краіна ня будзе ўступаць у вайну з-за чэхаславацкага пытаньня. У такой складанай сытуацыі пераглядзела сваю пазыцыю і Францыя, палічыўшы, што яна таксама не гатова ўступаць у вайну. Савецкі Саюз афіцыйна запэўніў урад Чэ-хаславакіі, што выканае сваеабавязкі, якія належаць па дагавору. He палічыўшыся з воляй народу краіны, чэхаславацкі ўрад капітуліраваў, падпарадкаваўшыся мюн-хенскаму дыктату1. А гэта азначала, што Чэхаславакія страчвала пагранічныя воб ласьці Чэхіі і Маравіі, Цешынскі край, які аддаваўсяПольшчы, часткі Паўднёвай і Ус-ходняй Славакіі, а таксама часткі Закар-пацкай Украіны перадавала на карысьць Венгрыі. Мюнхенскі дыктат даваў зразумець, што з гэтага часу Чэхаславакія будзе зна-ходзіцца ў сфэры ўплыву гітлераўскай Нямеччыны. Такое становішча прывяло да ліквідацыі ў краіне дэмакратычнага ля-геру, які групаваўся вакол прэзыдэнта Эдуарда Бэнэша. Прагрэсыўныя патрыя-тычныя сілы рэспублікі прасьледаваліся. У такой сытуацыі Бэнэш вымушаны быў адмо-віцца ад пасады прэзыдэнта і падацца на эміграцыю ў Англію. Як на гэта зарэагаваў просты чэскі люд і сама Ларыса Геніюш? Пра гэта яна пісала.так, што калі Эдуард Бэнэш пакідаў сваю Бацькаўшчыну, «усе плачучы слухалі ягоную апошнюю прамову. Ён разьвітваўся з сваім народам, змушаны пакінуць яго. Мне так захацелася ў гэты час падзякаваць яму заўсё, што чэхі зра-білі для нас, што я, каб муж ня ведаў, напісала яму на Град падзяку ад нас, усіх беларусаў у Празе, шчырае спагаданьне з прычыны такой гістарычнай сумнай падзеі. Мужу пасьля толькі паказала падзяку з Граду, якая, як адказ на мой ліст, надыйшла з Граду». 2 Рэакцыйныя колы, дабіліся, каб на пост прэзыдэнта быў назначаны іх кандыдат др. Эміль Гаха, былы кіраўнік Вярхоўнага ад-міністрацыйнага суда, кансэрватыўны чы-ноўнік аўстра-венгерскай школы. Яго, Ларыса Геніюш назвала «трагічнаю асо-баю», даючы зразумець, што ягоны «новы ўрад», які ўтварыўся, будзе паслухмяным сваім апякунам у Бэрліне. У Славакіі палітычную ўладу захапіла партыя Глінкі на чале з д-рам Езэфам Цісо, якая ў пачатку сакавіка 1939 г., каб пара-лізаваць дзейнасьць дэмакратычных сілаў, аб’явіла ў краі надзвычайнае становічша і зьвярнулася да А.Птлера з прозьбай аб дапамозе. 14сакавіка 1939г. была абвешчана Славацкая дзяржава. А назаўтра, 15сакаві-ка, прэзыдэнтГаха, бяз згоды чэхаславацка-га нацыянальнага сходу, падпісаў у Бэрліне пагадненьне, згодна якога «лёс чэскага народу быў давераны правадыру вялікай нямецкай імпэрыі і заснаваны Пратэктарат Чэхіі і Маравіі». Чэскія землі акупавалі гітлераўскія войскі. Астатнюю частку былой рэспублікі—Карпацкую Украіну й Усход-нюю Славакію —заняла Венгрыя.3 Акупацыйны рэжым Пратэктарата пры-крываўся фікцыяй дзяржаўнага прэзыдэнта й ураду. Яны-ж, імкнучыся ўзмацьніць сваю палітычную вагу, намагаліся стварыць ма-савую партыю Нацыянальнага Аб’яднаньня. Аднакгэтагітлераўцаў насьцярожыла, па-колькі такія арганізацыі маглі паслужыць базай антынацыскага руху. Таму яны за-цікаўлены былі ў функцыянаваньні нешмат-лікіх арганізацыяў, накшталт самапомачы, якія можна было трымаць пад кантролем. Да таго ж лічылася, што існаваньне такіх арганізацыяў спрыяе больш пасьпяховаму вырашэньню гаспадарчых справаў, не абця-жарваючы імі акупацыйныя ўлады. Канчат-ковай мэтай гітлераўцаў было ператварыць пратэктаратЧэхіі і Маравіі ў непадзельную складовую частку Нямецкай імпэрыі, якая павінна выліцца ў «германізацыю насельніц-тватэрыторыі». Ажыцьцяўленьнетакойза-дачы ставілася ў залежнасьць ад канчат-ковай перамогі таталітарнага рэжыму гіт-лераўскай Нямеччыны.4 Маланкава надыйшла ў Прагу трывож-ная вестка пра навісшую пагрозу над Поль-шай, дзе на заходнебеларускіх землях жылі 35