КНІГІ ОНЛАЙН
Мясьнікоў: (перапыняючы) Шуточкн этн, Жнлуновнч.., опасные шуточкн. He в пору затеялн. Я кто? Я — ннтернацноналнст. Прнкажет партня — во Францню. Поеду во Францню. Во нмя всемнрной пролетарской революцнн. Да куда надо! (У глыбіню залі). Товарніц Розенталь!.. Да, Жнлуновнч, у вас нет вдруг возраженнй, еслн управляюіцнм деламн правнтельства будет член Центрбюро тов. Кнорнн? Ж ы л у н о в і ч: Каб мяне гэтак яшчэ лепей кантраляваць? Мясьнікоў:Да бросьце вы вынскнвать врагов... Зьяўляецца Разэнталь. Разэнталь(да Мясьнікова): Звалн, Александр Федоровнч? Мясьнікоў: Вам, как члену Центрбюро н наркому почт н телеграфа предстонт ответственная задача. Передайте в Москву телеграмму. Срочно! Товарніцам Леннну, Свердлову.., Совету народных комнссаров. Росснйской Советской Республнке. Проснм прнзнать провозглашенную Советскую Республнку Белорусснн с тесной федерацней с Совер^оссней. Функцнн государственной властн взяло на себя Временное рабочеселянское правнтельство. Оно заявнло о себе Маннфестом... Подпнсн... Това рнш Жнлуновнч, кроме вас, кто подпнсывает? Ж ы л у н о в і ч: (махае рукой) Усё адно. Мясьнікоў: Подпнсн. Председатель правнтельства — Дмнтрнй Жнлуновнч. Члены правнтельства... Александр Мясннков, Спепан Нванов... Аляксандр Червяков, Нсаак Рэйнгольд. Запншнте еіце. Москва. Свердлову, Презнднуму Всеросснйского Центрального Нсполкома. Как н было договорено, Смоленскнй Облнсполком Зап передает свон полномочня Временному правнтельству БССР н прнннмает решенне о самороспуске. Проснм подтверднть самороспуск н такнм образом лнквнднровать Западную область как адмнннстратавную еднннцу РСФСР. Подпнсн: Мясннков, Калмановнч. 22 23 Разэнталы Запнсано... Так я пойду? Мясьнікоў: Да... Еіце вот вам текст Манмфеста Белорусского советправн тельства Распространнть всемн средствамн н по всей планете. Разэнталь выходзіць за перагародку і адразу там пачынае працаваць тэлеграфны апарат. Мясьнікоў падыходзіць да тэлефона. Круціць ручку. Мясьнікоў: Тов. Сталнн? У аппарата Мясннков. С Маннфестом все в порядке. С т а л і н: Утвердялн, значнт? Поздравляю! Мясьннкоў: Предвяжу дальнейшме стычкн на почве нацноналнзма. С т а л і н: Ннчего, всетакн, думаю, возьмутся за ум вашн белорусы. Мясьнікоў:Не уверен. Лучше, еслн бы вы всетакн к нам прнехалн. Боюсь, в Мннске онн еіце себя покажут. В родных стенах, так сказать. С т а л і н:. Мы здесь обо всем этом еше подумаем. Жднте ответа. До свндання Мясьнікоў вешае трубку і рашучымі крокамі выходзіць за перагародку. Адтуль далята . працаваць тэлеграфныя апараты Дыктуюць гэкст Маніфэста. Паступова дыктоўка 1 шум тэлеграфных апаратаў аддаляюцца. Чутна, як у залі нехта адчыняе акеніцу. Д ы л а: Глядіце, якая ноч! Бы ў казцы!.. Чарвякоў: Уф! Колькі ж часу зараз? Божухна, дзьве гадзіны ночы Браты, новыж год ужо на двары другія суткі звоніць! А Дыла яшчэ дзівіцца чаму ноч гэткая незвычайная. Навагодняяж! Усе весела сьмяюцца. У гэты момант стукаюць у дзьверы. Разэнталь: Таварыш Жылуновіч, вы даруйце, што турбую. Я па даручэньню таварыша Мясьнікова. Толькі што атрымалі тэлеграму. 3 Масквы... Ж ы л у н о в і ч: Дык давайце.. Дзякуй.. і добрага Новага года вам! Разэнталь: Дзякуй. Далажу вам, што нашы сувязісты зараз усе на баявым пасту. Маніфэст ляціць ва ўсе канцы сьвету. У Маскву, у Варшаву, у Вільню... Ж ы л у н о в і ч: Дзякуй, таварыш Разэнталь. Дабранач. Стукаюць, зачыняюцца дзьверы. Жылуновіч чытае тое, што яму дае Разэнталь. Чарвякоў: Дзяржаўная тайна, таварыш Старшыня ўраду? Ж ы л у н о в і ч: Можа і тайна, алеж вы тут усе людзі дзяржаўныя (Чытае): «Бе лорусскому правнтельству н Центральному бюро Компартнн Белоруснн. В внду ка тострофнческого положення фронта в районе Пермн, нмею предложенне ЦК партнн м Совета обороны срочно выехать туда для расследовання н прннятня мер на месте тоже срочным порядком... Нмея в внду, что положенне у нас все же улучшнлось, от кладываю свою поездку в Мннск дней на десять. Через десять днен буду у вас. Веднте себя смнрно (кашляе)... смнрно...н не дернтесь, a то будет плохо. Белорусское правнтельство получает ...кхк! во як, получает... получает днректывы, кмн... непосредственйо от ЦК партнн, от, кхн! .. через Мясннкова, как представнтеля последнего по порученню ЦК. 'Желаю успеха. По сообшенню, Гомель взят намн... Чулі, хлопцы. Гомель наш! —Таак! Харьков... берем... До свндання. Сталнн... Жылуновіч зноў кашляе і глядзіць на ліхтар. Чарвяко ў: Нічога, нічога, самае цяжкае неяк мінулі. Р а д а в е ц : Як жа... Яшчэ толькі пачынаецца. Чарвякоў: Слухайце! Пойдзем зараз да мяне ў нумар. Хоць па шклянцы га рачай гарбаГы вып’ем. У мянеж такая добрая газьнічка. I троху цукру маю. Д ы л a: А ў мяне — амаль бохан хлеба! Смаленскі, кменам беларускім пахне. Р а д а в е ц: Пір чырвоных наркомаў! А праз тры тыдні Рэспубліку вашу сувэрэнную расфарміруюць. Зьлепяць гэты ЛітБел... А ўсіх вас стануць лавіць і арыштоўваць як злачынцаў. Словам, парабак зрабіў сваю справу... К і р э й: Ціха там! Ціха, каму кажу! Жылуновіч: Усё роўна ноч нашага сну скончылася. (Азіраецца). Неяк цемнавата.. Бач, вунь свечкі... Нехта рыхтаваўся Каляды сьвяткаваць. Давайце запалім! Н я б і т ы: Бярыце сьвечкі, хто хоча, каб яго ўспомнілі на Дзяды. Хто першы? Выходзіць Жакоўскі, бярэ з кошыка сьвечку, працягвае Нябітаму. Той запальвае яе. Жакоўскі ставіць сваю сьвечку на тачку. Выходзіць. Н я б і т ы (Паказваючы на Жакоўскага); Рамуальд Жакоўскі. Акцёр. Першага студзеня 1919 г. загінуў пры таямнічых абставінах. Кажуць, скончыў самагубстам у роспачы, што разагналі Беларускую Раду. Падыходзіць Шантар. Бярэ сьвечку, сам запальвае ад сьвечкі Жакоўскага. Н я б і т ы: Фабіян Шантар. Расстраляны пры загадкавых абставінах у 20м годзе. Падыходзіць Лагун. Бярэ сьвечку, запальвае. Н я б і т ы: Язэп Лагун. Загінуў пры невядомых абставінах у час белапольскай акупацыі. Падыходзіць Радавец. Бярэ сьвечку, запальвае. Н я б і т ы: Язэп Лёсік. Прызнаў Савецкую ўладу. Стаў акадэмікам Абвінавачаны ў нацыяналдэмакратызме. Зьнішчаны сталіншчынай ў 1940 м годзе. Падыходзіць Казімір і Алена. Бяруць сьвечкі і запальваюць іх. Н я б і т ы: Казімір. Інжынер. Прозьвішча не вядома. Такіх — тысячы, вярнуўся па амністыі з эміграцыі. Зьнішчаны ў 30м, як буржуазны спэцшкоднік. Алеся, яго жонка. Прозьвішча не вядома. Настаўніца беларускай мовы. Такіх дзесяткі тысяч. Загінула на Калыме ў лягеры. Падыходзіць Рэйнгольд, Чарвякоў, Кнорын. Запальваюць сьвечкі Н я б і т ы: Ісаак Рэйнгольд. Расстраляны, як удзельнік праватрацкісцкага блоку... Аляксандр Чарвякоў. Загінуў ад сталіншчыны ў 1937м... Вільгельм Кнорын. Расстраляны як вораг народу ў 1938м. Падыходзіць на мыліцах Мікола. Запальвае сьвечку. Н я б і т ы: Мікола з Магілёўшчыны. Прозьвішча не вядома. Такіх сотні тысяч. Зьнішчаны сталіншчынай. Падыходзіць Жылуновіч. Запальвае сьвечку. Н я б і т ы: Зьміцер Жылуновіч. Зацкаваны сталіншчынай як нацыяналіст. Спрабваваў каяцца. He дапамагло. Схоплены як агент імпэрыялізму. Яго бязьлітасна катавалі і мардавалі. Скончыў самагубствам у знак пратэсту ў 1937 м г. Ляжыць у 3х кіламэтрах ад Магілёва. Зьлева, здалёк паказваецца Сталін. Ён трохі падобны на прывід. Яго апярэджвае Язэп Дыла. Запальвае сьвечку і гаворыць, паказваючы на Сталіна: «Я так доўга чакаў, пакуль ён зьгіне! Але я перажыў яго! Перажыў!.. Н я б і т ы: Язэп Дыла, памёр у ссылцы, радзімы так 1 не пабачыў. Нарэшце, набліжаецца Сталін. Спыняецца. Глядзіць на кошык са сьвечкамі і грэбліва ўсьміхаецца. Глядзіць на ліхтар. Н я б і т ы: Іосіф Джугашвілі. Усяму сьвету вядомы, як Сталін. Вялікі, непераўзыйдзены ў вяках душагуб народаў. Памёр сваёй сьмерцю, у пашане. Сталін аддаляецца. Бывалы пры гэтым устаў 1 нібы аслупянеўшы, пазірае на постаць Сталіна, пакуль яна зьнікае. Н я б і т ы: Давайце і вашу сьвечку. Б ы в а л ы: (машынальна бярэ сьвечку, але калі ўбачыў агонь, раптам схамянуўся, узняў сьвечку над галавой, трасе ёю 1 сьмяецца) I мяне заадно ўздумалі пахаваць7 He, я яшчэ жывы, дзякаваць богу (дзьме на сьвечку і тушыць). Жывы... (аглядваецца на Нябітага) А з вамі ... з вамі... у другім месцы пагаворым. Зьнікае за сцэнай. Нябіты глядзіць на агонь сьвечак. Потым падыходзіць да звона, звоніць. Адзін раз.. Другі. Трэці. Заслова апускаецца. Мерныя ўдары ў звон чуюцца некаторы час за заслонай. Канец 25 24 ІН ДММЫЫДМ Як абвяшчалі незалежнасьць Беларусі Анатоль Белы У панядзелак раніцай, 19га жніўня я даведаўся ў Нью Ёрку аб перавароце ў Маскве. Я меў шэсьць гадзінаў на дэцызію — застацца ў ЗША ці вярнуцца ў Менск. Абавязак беларуса патрабаваў ехаць на Бацькаўшчыну, каб у гэтую ад казную часіну быць разам з сваім наро дам. Я паляцеў у Маскву. У самалёце сярод тысячы думак, якія праносіліся ў галаве, час ад часу непакоіла адна: «На якім баку будзе мой брат, палкоўнік Генэральнага штабу арміі ? Ці не станецца так, што мы апынемся на розных баках барыкадаў?» Як быўшы афіцэр лётчык, я добра ведаў, што такое вайсковая дысьціпліна. Самалёт своечасова прызямліўся на лётнішчы Шарамецьева. Брат ужо чакаў мяне. Быццам бы прачытаўшы мае думкі, ён спакойна сказаў: « Можаш не хвалявацца. Абстаноўка ў Маскве нар мальная. Генштаб падзяліўся, але бальшыня за Ельцына. Я зь імі». Ад радасьці я абняў брата. Мы паехалі на яго кватэру, што па Шчолкаўскай шашы. Дабраліся даволі хутка. Барыкадаў і тан каў на нашай дарозе не было. У хаце мы засталі ў гасьцях сябра брата, палкоўніка сувязі Генштаба. Мы прывіталіся, я адразу запытаў яго, ці не прадбачыцца грамадзянская вайна. Ён, ўсьміхнуўся і сказаў, што крызысная сытуацыя мінула^ бо група «Альфа», на якую спакладалі надзеі загаворшчыкі, КДБ не падпарадкавалася і не выканала загаду. Абяцанкі, угаворы, пагрозы нішто не дало выніку. «Мыж мелі час паслаць танкі, змаглі ўзяць у абарону Белы дом» Палкоўнік расказаў шмат дэталяў гэтага перавароту, адна зь іх, што генэралпалкоўнік Кобец ёсьць ста роньнік Ельцына і павінен ўзначаліць узбройныя сілы Расеі. Пазьней брат мне сказаў, што гэты палкоўнік быў давер анай асобай генэрала Кобеца, калі той балатаваўся ў Вярхоўны Савет РСФСР, і ягоная інфармацыя даставерная. У сераду, 21 жніўня, мы зранку паехалі аглядаць Маскву. Танкі і баявыя машыны пяхоты (БМП) сустракалі нас на скрыжаваньнях, Манежная плошча была запруджаная танкамі і БМП. Учора і сёньня тысячы дзяўчат і жанчын на вуліцах размаўлялі з вайскоўцамі, прасілі і прыгражалі, каб тыя не стралялі ў лю дзей. Прыслухоўваючыся да адной та кой размовы зь сяржантамтанкістам, пачуў ягоны беларускі акцэнт. Прадста віўся яму і запытаўся, ці будзе ён страляць у народ, калі атрымае загад. Хлапец, ні хвіліны не раздумваючы, адказаў, што страляць ня будзе. Сам ён з Гомелыпчыны, Мазырскага раёна, які моцна пацярпеў ад Чарнобыльскай ава рыі. Сяржант злосна прамовіў: «Партый цы ўсё маюць, а людзі нічога, мінулі часы, калі за партыю ваявалі. Мы зараз з народам». Я запытаўся: «А за незалеж насьць Беларусі ваяваць будзеш?» «Так. за дэмакратычную Беларусь ваяваць пайду».