Матэрыялы да абласнога слоўніка Магілёўшчыны
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 128с.
Мінск 1981
БЕЛАЗОРЫ прым. Светлавокі. Як глянуў сваімі білазорымі, як трі рублі даў. Журбіп Касц.
БЕСПРЫКА'ЯНЫЙ прым. Беспрытульны. Біспрікаіпый ходзіць дзядзька. Хай бы хто ўзяў на хвацеру. Мхінічы Красн.
БІДЗЮГІ' мн. Калёсы, прыстасаваныя вазіць бярвенне. Запрагай, друг, новыя бідзюгі ды быстранька атпраўляйся ў лес. Скураты Кругл.
БІКЕ'Ш м. Бекеша. Я за гэту зіму пашыў сабе бікеш, а жонка носіць. Давыдавічы Бых.
БІНДЗЮТА аг„ БІНДЗЮ'ЖНІК м. Непаслухмяны хлопец. Ды яе ж Васіль такій біньдзюга, што ні ды чаго ні пріб’еш. Вялікі Бор Касц. Нічога ні магу зьдзелыць са сваім біньдзюжнікам. Сялец Гор.
БІ'НЬКА аг. Той, хто ўцякае ад працы; гультай. Вунь бінька пайшоў, а ты, наверна, хочаш у яго кымпанію. Паршына Гор.
БІ'РКА ж„ БІРАЧО'К^. Драўляны гузік. Калі нету гузікаў, дык зьдзельш бірьку. Вепрын Чэрык.
БІРКУЛЕЗ м. Туберкулёз. Бірькулёзам старік забалеў, ні знаю, ці выжывіць. Каўшова Мсц. Сьпірша быў
14
кашыль, а цяперя баліць у грудзёх, наверна, бірькулёс. Каменка Гор.
БІРУЖ м. Нелюдзімы чалавек. Сяньні мой надуўся, глядзіць бірюком спадлоб’я. Ліпаўка Касц.
БІ'ЧЫК м. Кукурузны пачатак. Мама, навары заўтра бічыкаў. Дзікае Глуск.
БЛІЗНА' ж. перан. Від рыбы, якая водзіцца ў мясцовых вадаёмах. Хоць бы якой блізны спаймалі. Вусце Чэрык.
БЛІЗНЯ'КІ м. Блізняты. Калі родзіцца двойня, дык яны блізьнякі. Цяцерын Кругл.
БЛЫ'НДАЦБ незак. Бязмэтна хадзіць. Так і блындылі яны сяньні цэлый дзень. Анічогенька не знайшлі. Быстрыца Мсц.
БОЛЫДА н. Воблака. Спусьціліся болыкі ніска над зямлёй, значыць, дождж будзіць. Рымінка Чав.
БОНДА ж. Свежаніна. Занясла й саседу трохі бонды. Кляшчоўка Глуск.
БОЦЬКАЦЬ незак. Боўтаць (вадкую страву). Hi боцькай у супі. Усім есьць нада. Боркі Кір.
БРАВІНА' ж. Брыво. Нада ш так бравіну рассеч. Чачэвічы Бых.
БРА'ЖАЦЬ незак. Брадзіць, знаходзіцца ў стане браджэння. Маё цеста вельмі многа бражала, і хлеб ніўдачны палучыўся. Чачэвічы Бых.
БРА'ЖКА ж. Спражка. Вунь брашка як бліійчыць. Вусце Чэрык. Бряшкай як дам, дык і пісьніш. Кадзіна Маг.
БРУЗЭЛЯВЫЙ прым. Цёмнасіні. Хуста брузэлівага цьвету ў мяне есь. Каўшова Мсц.
БРУ'КША, БРУ'ШКА ж. Бручка. Вельмі добрая брукша ўрадзіла. Рэкта Гор. Ах, якая салодкая брюкша! Старына Мсц. Мыя брюшко. нейкая дробненькая. Семукачы Маг.
БРЫ'ЛЫ мн. груб. Губы. Што надуў сваі брылы? Шклоў.
БРЫ'НДЖЫ мн. Брыжы ў адзенпі. Я сабе хвартук пашыла з вельмі моднымі брынджымі. Бярозкі Хоц.
БРЫНЕ'ЦЬ незак. Клапаціць, трывожыць, турбаваць. А мяне гэта зусім ні брыніць. Галоўчын Бял.
БУ'БЕН м. перан. Чалавек, які няспынна гаворыць (бубніць). А етый бубін бубніць і бубніць нешта сабе пад нос. Радзівонаўка Гор.
15
БУГА'Й м. перан. зневаж. Дужы і здаровы чалавек. Бугай бугаём, а на работу хвор. Каўшова Мсц.
БУДЗЕННІК м. уст. Кавалак ільнянога палатна, які трэба выткаць за адзін дзень, каб выклікаць дождж. Цяперя ніхто ня ткець будзёньнікаў. Шаламы Слаўг.
БУК м. Шырокае і глыбокае месца на рацэ. Унасу буку малец гадоў шаснаццаць у прошлым гаду ўтапіўся. Еўдакімавічы Шкл.
БУЛУДОУКА ж. Вадзяпая лілія, гарлачык (кветка). Пайдзём на рэчку за булудоўкамі, іх там столька многа вырысла. Елавец Хоц.
БУЛЬБЕ'ШНІК, БУЛЬБЯ'ШШК/t 1 Бульбоўнік. Зялёный бульбеійнік, а нада ж бульбу капаць. Стайкі Маг. 2. перан. асудж. Гультай, які жыве за кошт бацькоў. Вунь Трахімаў бульбяшнік. Журбінская Буда Касц.
БУЛЬБОВІКІ мн. Аладкі, прыгатаваныя з Дранай бульбы. Сяньні ў цябе дужа смашныя бульбовікі ўдалісь. Сячыхі Крыч.
БУ'ЛЬКАЛЫ мн. зневаж. Вялікія вочы. Што ты круціш сваімі булькаламі? Сялец Гор.
БУРДЗЯЛІ' мн. Посная кіслая страва. Дыла нейкіх бурдзюлёў учырашніх пыхлібаць. Цітаўка Клім.
БУРДОУКА ж. Спадніца бардовага колеру. Бурдоўка красівая мая — праўда ш? Цяцерын Кругл.
БУРЛА'ТЫ мн. Бярвенне ў апошнім вянку над бэлькамі зруба. Паложым бурлаты і хваціць. Цяцерын Кругл.
БУРЛЫ'ШКА ж. Месца ў ручаі, дзе бурліць вада. Дны, наверна, на бурлышку пашлі глядзець. Заполле Шкл.
БУЦЯ'НАВЫЙ прым. Буслаў, бусліны. У нас на сірасе буцянава гняздо. Рэкта Гор.
БЫК м. перан. іран. Вялікі хлопец, які любіць дзяцініцца. Такей ужо бык, а з дзецьмі гуляіць. Радзівонаўка Гор.
БЫЧОК м. Козлы, прыстасаванне для пілавання дроў. Калышыцца бычок, дык няёмка рэзаць. Галоўчын Бял.
БЭЙДУС м. Гультай. Ходзіць бязь дзела етый бэйдус, узяў бы ходзь дровы ў вірсту склаў. Цітаўка Клім.
БЯЗЛЮ'ДНІК М. Нелюдзімы чалавек. У етага бязьлюдніка хто калі хату аччыніў. Тажылавічы Бабр.
16
БЯЗМЕ'Н м. перан. Дурань. Ну што етыму бязьмену зьдзелыіш, дурань і ўсё. Радзівонаўка Гор.
БЯРЛІ'НА ж. уст. Барка. Твыя карова, як бярліна, былыааябылыйая. Шаламы Слаўг.
БЯРЛІ'ХА ж. Сорт бульбы. Бярліха ўсігда ў нас харойіыя родзіць. Журбін Касц.
БЯССТЬГДНІК м. Бессаромны чалавек. Яму, бясстыдніку етаму, хоць у вочы плюй — усё адно. Батунь Маг.
БЯ'СЦІК м. Несур’ёзны чалавек. Ну, калі й ты хырашо пыгыварыў з етым бясьцікам? Толькі чакай. Журбін Касц.
БЯСКРШКІЙ прым. Вельмі худы. Такіх бяськішкіх нідзе не прімуць: ні ў салдаты, ні ў матросы, ні пыдмазываць калёсы.. Кашалёўка Касц.
В
ВА'ВА, ВА'ВАЧКА ж. дзіц. Болька. Пыкажыка, дзетычка, дзе ў цібе вава (вавычка). Шаламы Слаўг.
ВАТАЦЬ незак. уст. Рабіць барозны пасля сяўбы жыта (для сцёку вады). Цяперыцька жыта ні вагаюць. Зацяцерка Кругл.
ВАЗРОСЛЫ прым. Дарослы, сталы. У Апанаса ўжэ вазрослы сын. Скураты Бял' Вазрослый, а ік маліц. Высокае Клім.
ВАЙСКО н. Войска, пяхота. Сьпірша пріляцелі сымалёты банбіць дзяреўню, тады стрілялі іс пушык, a тады ўжэ прішло вайско. Каменка Гор.
ВАЛАВЯ'НКА ж. Грыб валуй. Вылывянык і груздоў сёліта многа, й нымачыць можна. Шаламы Слаўг.
ВАЛАХА'ЦЬ незак. Кастрыраваць. Ладны кыбанчык, ды вылыхаць нада. Сідаравічы Маг.
ВАЛЕНКА. Валеная шапка (звычайна з белай воўны). Ты што сам сабе валёнку зваліў? Крыч.
ВАЛЬСОУКА ж. йшанічная мука першага гатунку. Сяньні ў мыгазін вальсоўку прывязьлі, нада купіць на бліны, Елавец Хоц.
ВАЙЕ'Р м. 1. Кабан. 2. перан. асудж. Дужы, здаро
вы і нахабны чалавек. А етый ваперь прецца ныпралом. Рддзівонаўка Гор.
добрыя варажэйка, усю праўду табе скажыць. Сялец Бых.
ВАРГОЛЫ мн. 1. Звыч. у выразе ВАРЫЦЬ ВАРГОЛЫ, г. зн. кіпяціць пустую ваду (голы вар). 2. Дробязь, мізэрнасць. Толькі варголамі і папотчуіць. Зацяцерка Кругл.
ВАРЗОГАЦЬ, ВАРЗОПАЦЬ незак. Рабіць няўмела, дрэнна. Дай я сыма зьдзелыю, a то толькі варзогыіш тут. Высокае Клім. Ня косіць, а толькі варзопыіць. Каўшова Мсц.
ВАРОУКА ж. перан. Пчала, якая крадзе мёд з чужых вулляў. Вароўка— ета пчала, што крадзіць мёд у другіх вульлях. Вусце Чэрык.
ВАРСАНУ'ЦЬ зак. йіхнуць, штурхнуць. Ідзі адгэтуль, a то як вырсанець карова, болый не палезіш. Ветрынка Бых.
ВАРУ'ШКІ мн Вясеннія апенькі. Варушкі толькі вясною растуць, іх у нас дужа многа ў лесі. Цвёрдаў Бых.
ВА'РХА, ВАРША'ЛКА ж. уст. Прасцейшая прылада для ачысткі зерня. Ета варха пользы ні даець. Сялец Бых. Німа чаго варійыць, то й варшалкі німа. Цяцерын Кругл.
ВАРШЫ'ЦЬ, ВАРХАВА'ЦЬ незак. Чысціць зерне ўручную. Раней жыта варшылі пры помайічы варшалкі. Цяцерын Кругл. Пыслаў учора брігадзір пшаніцу вурхуваць, дык я ні мыгла, дужа хворыя. Рудня Слаўг.
ВА'РЫВА н. 1. Страва з кіслай капусты. Мой зьеў сразу дзьве міскі варіва. Кульшычы Слаўг. Сяньні наеаріла варіва. Вішні Касц. 2. Боршч. Наварю варыва з мясым— і ядуць. Сухары Маг. Сьвёкла паднялася, нада варыва наварыць. Цяцерын Кругл.
ВАТРЫ'НА ж. 1. Непаўпаякаснае зерне. Пудоў пяць ватрыны засталося — вот і ўражай. Еўдакімавічы Шкл. 2. Мякіна.
ВАУКАВА'ТЫЙ прым. Крыху вільготны. Хустка яшчэ выўкыватыя, нада на вецір. Каменка Крыч.
ВАУЧЫ'НА аг. перан. асудж. Нелюдзімы, злы чалавек. / па кім ета ён уладзіўся, тыкая ваўчына, ні пытступісь к яму. Радзівонаўка Гор.
ВАУЧЫ'НЫЙ ГРЫБ, ГЛУХЕ'Й ГРЫБ спалуч. Агульная назва ядавітых грыбоў. Вужоўкі і вясёлкі —
18
ета ваўчыныя грыбы. Завём іх такжа глухія грыбы. Сідаравічы Маг.
ВЕРЗЯЯ' ж. 1. Хлусня, бязглуздзіца, лухта. Вірзія ета ўсё, можыш болый ні гаварыць. Высокае Клім. 2. ГІляткарка. Меныаы ты слухала п етую вірьзюю. Вялікі Бор Касц.
ВЕ'ТКА ж. 1. Галіна дрэва. 2. Знак, якім указваецца дарога зімою (звычайна ў полі). Цяперя ретка веткі ставюць. Каўшова Мсц.
ВЕЧАРУ'ШКІ мн. Вячоркі. Бывала ны вічарюшкі зьбіраліся ў адну хату, сьпівалі песьні, рысказувылі цікавыя навіны. Кульшыцы Слаўг.
ВЕЧАРЫ'НАШНІК м Чалавек, які любіць пагуляць на вячорках. Наш вічарынашнік усігда позна прыходзіць. Заходы Шкл.
ВЕ'ШКА ж. Указальнік. Ета на глыбі ставюць вешкі с краснымі флышкамі. Вусце Чэрык.
ВЁСКА ж. Вадзяны млын. Раней у вёску езьдзілі малоць, цяпер німа яе. Заполле Шкл.
ВІ'ДЗІК м. Паштоўка. Нявестка мне відзік пріслала к Новуму году. Высокае Клім.
ВІЛЬЧЫ'ЦЬ незак. Вяршыць, рабіць верх стога. Вацік, заўтра ўжо будзім вільчыць стагі. Немерка Гор.
ВІРЛАВОЧЧА н. Вірлавокасць. Гусей бярі! Ня відзіш — вірлавочча тваё ня сьвеціць! Шаламы Слаўг.
ВІСАЖА'Р м. Сузор’е. Вісажар — гурт зорачак, калі яны радам сідзяць. Цяцерын Кругл.
ВІСІЯ' ж. Фасоль, якая віецца. Наійа ўжо вісія цьвіцець. Добры ўраджай будзя. Мокрае Касц.
BETA ж. Знак забароны. Там віту паставіў дарожный. Бярозкі Хоц.
ВІХРЬГНА ж. Верх страхі. Нада віхріну пыправіць, ‘усю вецір сырваў. Паршына Гор.
ВІЧМЕ'НЬ м. Ячмень. Вічмень добрый урадзіўся сёліта ў нас. Каменка Крыч.
ВІ'ЧЫШЧА н. Поле, на якім расла віка. Сяньні на вічышчы пасьціла кароў. Семукачы Маг.
ВО'БІРВОР м. Вялікі злодзей. Так любіць чужое ўкрасьць, ныстыяійчый вобірвор. Кавалёўка Клім.
ВОГУСЬ ж. Густы суп. Сёньні вогусі наварыла, трудна бяз рэдкага. Боркі Кір.
ВОДДЫХ м. Адпачынак. Вясёлыя дзіўчаты былі з
2*
19
горыда, бульбу кыпалі — сядуць на воддых, пяюць. Палкі Бых.
ВОДЛІГ, ВОДЛІЖ м. Адліга. Ходзь бы вотліх скарей, ныдаеў марос. Каўшова Мсц. Вотліж пычаўся, слава богу. Ракшына Мсц.
ВОМІГА ж. Штосьці дрэнпае, нясмачнае; атрута. П'янтоса, луччы п ты вомігі ныжраўся. Вялікі Бор Касц.