• Газеты, часопісы і г.д.
  • Матэрыялы да абласнога слоўніка Магілёўшчыны

    Матэрыялы да абласнога слоўніка Магілёўшчыны


    Выдавец: Навука і тэхніка
    Памер: 128с.
    Мінск 1981
    152.92 МБ
       ЗВОДЫ мн. Выдумкі, плёткі. Цэлый дзень толькі зводы носіць ны ізыку. Цітаўка Клім.
       ЗВЯ'КАЦЬ незак. неадабр. Надакучліва гаварыць, напамінаць аб чымн. непрыемным. Што ён там зьвякыіЦь^Ганіця яго, кабы й сьледу ня было. Сялец Гор.
       ЗГАЙСА'ЦЬ зак. Стаптаць, зрабіць беспарадак пры беганні. Ну й выкруцінь жа ты, ні пасьпела атвярнуцца, як усю крываць згыйсаў. Немерка Гор.
       ЗГАРОДА ж. 1. Агароджа. Етый участак. нада абнесьць згародай. Стайкі Mar. I калі ўжо ты скончыш. згароду гарадзіць. Цяцерын Кругл. 2. перан. Плётка. fl таое ўсё рыскызала, як чалавеку, а ты мне што тут згароду зьдзелыў. Рэкта Гор.
    
    36
    
       ЗГОНІНЫ мн. Адыходы пры ачыстцы зерпя. Пры паланьні ляціць многа згонін. Цяцерын Кругл.
       ЗГЫ'МЗІЦЬ зак. Скамячыць, скідаць штон. у адну кучу. Ну й што ты згымзіла ўсё ў кучу? Вялікі Бор Kacu.
       ЗДАБРЭННЕ н. Угпаенне. Заўтрі дзеці пойдуць у сыўгас здабреньня сеіць пыт кукурузу. Вялікі Бор Касц. Мы сяньні цэлый дзень сеялі здабреньня. Звянчатка Клім.
       ЗДАГА'Н м. Шклянка. Налье здаган, сядзіць, чакае, калі ўсе разам вазьмуць. Старая Добасна Кір.
       ЗДАРАВЕ'Ц м. Здаровы чалавек. Хіба такога здараўца хвароба возьмець? Нічыпаравічы Шкл.
       ЗДЗЕ'ЦЦА зак. Распрапуцца. Надзівайсь цяплей, a там зьдзенісься і будзяш у руках кажух трымаць. Боркі Кір.
       ЗДУ'ХІНА ж. Талія. / што іна пашыла зы плацьця сабе, дайжа й здухіны ня відна. Вялікі Бор Касц.
       ЗДЫ'КЛЯ аа. зняваж. Худы, хваравіты чалавек. Ты ўжо ходзіш, як здыкля. Боркі Кір.
       ЗЕЛЯЗНІ'К, ЗЕЛЯЗЬНЯ'К м. Рыдлёўка. Кромі зілізьніка нічога пад рукамі ні было. Каўшова Мсц. Зілізьніком бульбы аткапала. Сідаравічы Маг. Бярыця зілізьнякі, пойдзім канаву капаць. Палянінавічы Бых. Ускыпай там зілязьніком астарожна. Рымінка Чав.
       ЗЕР м. Слабае святло. Зер паявіўся толькі ў крайняй хаці. Нядашава Маг. Павялічка зер у лямпе. Кульшычы Слаўг.
       ЗЕ'РЫЦЬ незак. Свяціць слабым светам. Кнот ні дыстаець красіну, дык і цяпло такоя, чуць зеріць. Рымінка Чав.
       ЗРРАЦЬ незак. Глядзець. Зіраю, зіраю, а потым зір, а немцы ўжо ў двор ідуць. Заазер’е Бял.
       ЗЛІНЯ'ЦЬ зак. перан. Схуднець. Як стала дыяркай, дак зьліняла. Чырвоная Слабада Бых.
       ЗЛЫ'ДНЯ ж. Ліхадзей, скнара. Ета злыдня нічога ні дасьць. Крычаў.
       ЗЛЯГЧА'НЫ прым. Кастрыраваны. Зліхчаныя пырысяты. луччы тады растуць. Заполле Шкл.
       ЗЛЯКНУ'ЦЦА зак. Спалохацца. Яшчо летась зьлякнуўся мой маліц і страціў апяціт. Заполле Шкл.
       ЗМЕ'ЦІКАЙ прысл. Знянацку. Нада ш, прібігаў к нам зьмецікуй, вот жа чалавек. Шаламы Слаўг.
       ЗМУ'СІЦЬ, ЗМУ'СЦІЦЬ, СМУ'СЦІЦЬ зак. Звесці,
    
    37
    
    спакусіць. Усёткі змусіў ён дзеўку, і пыйшла йна за яго. Вялікі Бор Касц. Усё ж змусьціў міня, і пыйіла, а патом каілась. Каўшова Мсц. Ужо сівая гылыва на плічах, а ён йшчэ гатоў каго хоч смусьціць. Заполле Шкл.
       ЗМУ'ЦІЦЬ зак. перан. Збіць (масла). Я змуціла масла, магу прадаць троху. Дзікае Глуск.
       ЗМЫ'КАЦЬ зак. Прывесці ў непрыгоднасць, знасіць. ГІовае плацьце змыкала ўжо — вот нягодная! Заазер’е Бял.
       оНЕ ТКУЛЬ прысл. Аднекуль. Нашоўся зьнеткуль хлопіц ладный і ашчаслівіў дзёўку. Каўшова Мсц.
       ЗНЕ'ЦІКІ, ЗНЕ'ЦІУКУ прысл. Знянацку. Думаў, uno я яго спужсно, калі выскачу зьнецікі. Сідаравічы Mar. 1 ы ш так зьнеціўку можыш да сьмерйі пірыпцжаць Заполле Шкл.                           ' У v ■
       ЗНЕБА аг. Худы чалавек. Быў чалавек як чалавек, a цяперяцькі зьніба. Касц. Чаго ён такі зьніба? Марта ж нічога з яды ні жалеіць. Вялікі Бор Касц.
       ЗНІБЕ/ЦЬ незак. Нямоцна балець. Зьнібеў зуп, пакуль яго ня вырваў. Каўшова Мсц.
       ЗРУТАВАЦЦА незак. Здзекавацца. У вайну немцы, ой, як зругаваліся з нас. Боркі Кір.
       ЗЫЗМА'Р м. Скупы чалавек. Свёкар мой быў бальшой зызмар. Цяцерын Кругл.
       ЗЫ'КАУКА ж. Страказа. Зыкаўкі разьліталіся, значыць, дошч будзець. Паршына Гор.
       ЗЫ'КАЦЦА незак. Бегаць, пасіцца. Ці доўга ты будзіш зыкыцца, ідзі ўжо спаць, a то заўтры цябе колым трэба паднімаць. Немерка Гор.
       ЗЮ'ЗЬНУЦЬ незак. Мерзнуць. Ідзі ў хату, ня зіозьні пыд дзьвяріма. Вялікі Бор Касц.
       ЗЯЛЕ'ПУК м. Зялёныя, недаспелыя плады чагон. Ягады есь дык саўсім зялепукі. Быстрыца Мсц.
       ЗЯПЛО аг. зневаж. Гарлапан. Ну й зяпло, ні дасьць і с.юва сказаць другому. Чырвоная Слабада Бых.
    
    
                I
    
    
       ІГЛІ'ЦЫ мн. Папярочны драўляны брусок, якім змацоўваюцца дошкі ў дзвярах. Нада пазваць Ціхона, штоб змацаваў ігліцамі дошкі ў дзвярах. Сялец Бых.
       ІГЫ' часц. Ага. «Ці хадзіў ты ў школу?» — «Ігы\» Сухары Маг.
    
    38
    
        ІЗДА'ЛЕКУ, ІЗДА'ЛІКУ прысл. Здалёк. Я ўжо іздалеку плоха віджу. Елавец Хоц. Іздаліку, кажыцца, й нічога хлопіц, а як бліска пыглядзіш, дык німа нічога завідныга. Рымінка Чав.                               „
        ІЗРУ'Б, ІСТРУ'Б м. 1. Зруб (хаты). /ван прадау свой ізруп, а купіў «Іжа». Заходы Шкл. Айдзі туда ён работаіуь у ізрубе. Цяцерын Кругл. Відаць, згніець іструб незакончаным. Сялец Бых. Лі іструба столькі шчэпык ляжыць, нада ныбраць хоць ны паттопу. Бярозкі Хоц. 2. Зруб (калодзежа). Я ўчора машынай чуць іструп ні разбурыў, і сам у калодзіш чуць ні ўляцеў. Заполле Шкл.
        ІЛЛЯ'НЫЙ прым. Ільняны. Нада было троху ражжыцца ільлянога семя. Высокае Клім.
        ІЛЬМІ'Н м. Алюміній. Чугунок з ільміну луччы, чым іс чыгуна. Каменка Гор.
        ІМЖАЖ, ІМЖЭНЬ м., ІМЖА'ЧКА, МЖАЖА ж. Імжа. Такі імжак дробны імжыць. Заходы Шкл. На дварэ цэлы дзень ідзе імжэнь. Лудчыцы Бых. Сяньні ўсю ноч імжачка ішла. Вялікі Бор Касц. Мжака каплямі ні капыіць, але атчуваеш вільгаць. Цяцерын Кругл.
        РМРАСЬ ж. Імгла. Восіньню імрась ета дужа ныдыідаіць. Боркі Кір
        ІНДЫ'К М перан. Вялікая аплеценая бутэлька. Цэлы індык набраў ягат. Кульшычы Слаўг.                 .
        ІРДЗІ'ЦЬ незак. Злавацца. Чаго ты. на яго ірдзіші ён жа цябе ні чапаў. Кляшчоўка Глуск.              .
        ІРЖЭННЕ н. Іржышча. Сяньні дажнець кымбаін жыта, а заўтрі можна будзіць гнаць кароў ны іржэньня пасьціць. Рымінка Чав.
        ІРМЯЖ м. Армяк. «Надзень ірмяк, a то сьнех па. шоў, змокніш увесь»,— кажа Варка Архіпу. А ён нет. Лудчыцы Бых.                                       .
        ІСПОДКА ж. Рукавіца. Вісна ігачылася дауно, алі іспоткі ні мішаюць. Сухары Маг.
        ІСПОДНІЙ прым. Ніжні, нацельны. ІспоОнюю спаоніцу апшыла кружавам. Сялец Бых.          _
        ІЦІ'ЦЬ незак. Ісці. Нада іціць шукаць сьвіней. Рудня
    
    Слаўг.
    
    39
    
    
    
    
    
                    к
    
    
    
    
        КАБЬГЛА ж. перан. 1. Скляпенне ў печы. Кладзі печ ды глядзі, штоп кабыла ні зывалілысь. Раманаў Красн. 2. зневаж. Вельмі моцная, высокая жанчына. У Грыійкі ні баба, а кабыла нейкыя. Радзівонаўка Гор.
        КАВЯЛА ж. 1. Ападобная прылада для вымярэння плошчы. Брыгадзір узяў кавілу дай пайшоў на поле. Скураты Кругл. У етай паласе пяць кавілак. Рэкта Гор. 2. перан. зневаж. Кульгавы чалавек. Некуды ўжо ета. кывіла пакавыляла, ні сядзіцца ж ёй на месьці. Радзівонаўка Гор.
        КАВЯНЯ ж. Качарга. Пыдай, сынок, мне кывішо, нада жар выгрісьці. Чырвоная Паляна Чав.
        КАВЯРЗЕ'НЬ, НАВЯРЗЕ'НЬ м. Лапаць. Ісьці з гражданскай было вельмі цяжка, прышлося кывярзьні разуць і несьці ў руках. Еськаўка Гор. Навярзьні стапталісь, другія зраблю. Боркі Кір.
        КАДОЛ м. Тонкая вяроўка, якой прывязваюць рыбацкую сець. Прынясіка мне кадол. Заходы Шкл.
        КАДУ'ША, КАДУ'ШКА ж. перан. абразл. Тоўстая жанчына. Нацька тыкая кадуша стала. Высокае Клім. Во нешта ты разьелыся, як кадушка, стала. Высокае Клім.
        КАДЫ'РЧЫК м. Невялікая драўляная дзежачка, завужаная кверху. Унясі кадырчык у хату, будзем бліны пячы. Дзікае Глуск.
    Г .КАЖА Н м. перан. іран. Спрытны чалавек. Кыжан Гріійкаў ужо на работу пыляцеў ні свет ні зыря — вот спрытнюга. Радзівонаўка Гор.
       КА ЖЫН займ. Кожны. Кажын дзень лье пракляты доійч. Дзікае Глуск.
       КАЗЁННІКІ, КАЗЁННЫЯ САПАГІ мн. Салдацкія боты. Казёньнікі ўдалыя — ужо другі год нашу. Заполле Шкл. Казённыя сапагі луччы ўсіх. Высокае Клім.
       КАЗЛЫ' мн. 1. Грыбы казлякі. Насушы січас казлоў, бо зімой усё падбяреій. Сычыкі Крыч. 2. Збітыя накрыж палкі, якія кладуць на страху, капу, стог. Казлы трэба паставіць, a то вецер салому пазносіць. Заходы Шкл. 3. Жэрдкі для сушкі льну ў сушні. Нада яшчэ зрабіць некалькі казлоў. Галоўчын Бял.
       КАЙСТРА', КАСТРА' ж. Кастрыца. Лён трэплюць—
    
    40
    
    кыйстра ляціць. Заполле Шкл. Сколькі кастры ўжо выляцела, а ільну ня відаць. Вусце Чэрык.
       КАКОЦЦЕ н. Сучча. Каб жа яны толькі яблыкі рвалі, а то ш с какоцьцем ламаюць. Сялец Бых.
       КАЛАКАЛУ'ХА, КАЛАКАЛУ'ША ж. Чаромха. У садзе расьцвіла калакалуха, нада букет хоць сарваць. Сухары Маг. Нулумай букет кылыкалушы ў хату. Шаламы Слаўг. Калакалуша цьвіце пахучым дужа. Загор’е Бых.
       КАЛАМЫ'ТКА ж. Панос. А ніхай цябе кыламытка гыняя, калі ты курей пырызгыняў. Шаламы Слаўг.
       КАЛАНДА' ж. Невялікая колькасць чагон. Hi падзелюць ужо кылынду тую, сьмех ажно бярець. Шаламы Слаўг.
       КАЛАНТЫ'Р аг. Папрашайка. Ну й сыбралісь кылынтырі: просюць і просюць, як свайго нетуці табаку. Шаламы Слаўг.
       КАЛАСАВА'ННЕ н. Дробная салома. Каласаваньня палажы за хатаіі. Галоўчын Бял.
       КАЛАСІ'ЦЦА незак. Каласавацца. Як красіва каласіцца жыта. Галоўчын Бял.
       КАЛАТОУКА ж. перан. Жанчына, боіікая на язык. 0, гэтая калатоўка ўсё ведаець. Лазовіца Клім.
       КАЛАШМЭТ м. Чалавек з кудлатымі валасамі. Насупраць нас жывець дзеткалашмэт. Заходы Шкл.
       КАЛАШНЯ', КАЛАШАВГНА ж. Калашына. У штанах парваліся калашні, так і ходзіць. Заходы Шкл. Кылашню аптрыпаў усю. Цяцерын Кругл. Прайшоўся па етый гразі і ўсе кылышавіны зыляпыў. Высокае Клім.
       КАЛБА'Н м. Гладыш. Бярі вунь кылбан стаіць з малаком. Камёнка Крыч.
       КАЛЕ'КА, КАЛЕ'ЧКА ж. Ерш (рыба). Ураньні пойдуць калечак лавіць, с паўвядра прынясуць. Цяцерып Кругл.
       КА'ЛЕУНІК м. Бульбоўнік. Трэба было і калеўнік прівесьці. Вялікі Бор Касц.
       КА'ЛІУКУ прысл. Вельмі мала, трошкі. Можа п ты мне пазычыла п каліўку соды ў булкі. Вялікі Бор Касц. Прінясі мне каліўку вады папіць. Елавец Хоц.
       КАЛЛЕТ м. Верхняя спадніца. Кальлёт так ткуць: бяруць дзьве партныя і адну суконную нітку і піряплітаюць. Вусце Чэрык.
       КАЛОДА ж. перан. зневаж. Тоўстая, непаваротлівая
    
    41
    
    жанчына. Іна тыкая калода, што чуць ходзіць. Радзівонаўка Гор.
       КАЛУПА'ЦЬ незак. перан. Вязаць. Кулупаю ўжо два дні етыя карункі. Крычаў.