Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
СПРЭС (спрэс) прысл. Зусім. Ен быў спрэс маладым.
В. В. . .
СПУ'ЛКА (спўлка) жан. Суполка. У спулца рабілі. Цар.
СПЫ'ТАЦЬ (спытаць), -ю, -еш; зак. тр. Пакашта-ваць. Ен і не спьітае нават, а адразу лбшку кладзё. Чыж.
СПЯША'КА (сьпяшака) жан., агульн. Чалавек, які заўсёды спяшаецца. А гэты Іван вёчны сьпяшака, увесь час ён сьпяшыць, няма яму супьінку. Бяс.
ССАДЗІ'ЦЬ (ссадзіць), -дж-у, -іш; зак. тр. Збіць.
Ссадзіла палец, цяпёр хаджў і кульгаю. Кам.
ССО'РЫЦЬ (ссбрыць), -у, -ыш; зак. тр. Гл. сплавіць.
Дзе ты мой караббк ссбрыў? Кап тут зараз быў! Нав.
СТАВІЧКІ' (ставічкі) адз. ставічок. Дзіцячыя туфлі-кі. Малышў нбвыя ставічкі абўлі, усё глядзіць на іх. Борк.
СТАГА'Н (стаган) мужч. Стакан. Я яшчэ вьш’ю ста-ган чаю, толькі саладзёйшага. Узгур.
СТАЕ'НКА (стаёнка) жан. Дзіцячая стойка. Прынясі с тэй хаты стаёнку, хай дзіця пастаіць. Цяр.
СТАЛЬНГЧКА (стальнічка) жан. Падстаўка пад скавараду. Пастбў скаварадў на стальнічку. Цял.
СТАЛЮТА (сталюга) жан. Прылада, на якой што-не-будзь стругаюць. Дачўшка, ідзі набярьі стрўжак пад ста-люгай, у пёчы ўжо пара паліць. Р. Ч.
СТАЛЮТІ (сталюгі) толькі мн. Казлы для пілавання дроў. Нясі сталюгі на дрывбтню, бўдзем дрбвы рэзаць. Мац. _
СТАНАВГЦЬ (станавіць), -ул-ю, -\ш\ незак. тр. Буда-ваць. Гэты гот у Ліцьвянах станбвяць нбвую шкблу кір-пічную. Кам. „ „ V -
СТА'ШК (станік) мужч. Безрукаука на ваце. Холад-
105
на ўвбсень бўльму капаць, дажджьі, вот і надзяваем стй-нік. А ззаду й аўчьінку дасі, кап цяплёй былб. Нав.
СТАНО'К (станбк) мужч. Луг паміж балотамі. Хадзі на той станбк ды ўкасі трбхі карбве, a то мала сёньня на-паслася. Р. Ч.
СТАНГНА (станіна) жан. Палатно ў 18 пасаў на стан кашулі. Жанкі палатно ткалі ў 18 пасам, такія станіны палучаліся, на стан кашўлі ішло, перат і зат. Гэта ўжо станіна, як мы звалі. Пап.
СТАНКІ' (станкі) толькі мн. Козлы, на якіх пілуюць дровы. Сёньня з раніцы мой Кбля ўсе дрбвы на станках папілаваў. Кук.
СТАРАНА' (старана) жан. 1. Месца ў таку, куды складаюць неабмалочанае збожжа. Ток наш вялікі быў, і вбсеньню заўсёды поўная старана зббжжа ляжала. Гіл. 2. Палавіна хлява, дзе складаюць сена. Як накладзёш гэту старанў сёна, дык хапае на дзве карбвы. Кам.
СТАРА'ННІЦА (стараньніца) жан., адабр. Старан-ная жанчына. Такая яна ў нас стараньніца, усё ўмёе, усё зрббіць. Хал.
СТА'ТНЫ (статны) прым. Добры. Яму далі статную работу. Кук.
СТАРЬІ' КАВАЛЕ'Р. Халасцяк у гадах, Дваюранны брат у мянё ё, кбмната ў ягб свая і матацьікл ё, а жаніц-ца не хбча, мусіць, застанёцца старьгм кавалёрам. Бяс.
СТАУБУ'Н (стаўбўя) мужч. Вялікі гліняны збан. Цэ-лы стаўбўн малака паставіла на сьмятану ды на масла. Ліац.
СТАЯ'К (стаяк) мужч. Грубка. А пячнік дббры стаяк нам зоабіў, трбшкі прапаліш і цёпла ў хаце. Кам.
СТО'ЛІК (стблік) мужч. Шуфляда ў стале. Аткрый стблік ды пашукай, там Пёцява рўчка ляжала. Сям.
СТО'УБЧЫК, (стбўпчык) мужч. Драўляная сальніца. Падай сюды стбўпчык, трэба дасаліць страву. Р. Ч.
СТРОП (строп) мужч. Столь. Вбсеньню насьіпалі бўльмы пат самы строп у стбпцы. Кук.
106
СТОЛ (стол) мужч. Ежа. Мальцы нашы казалі, што стол на выпускнбм (вечары) быў харсішы, але нёшта ні піць, ні есьці не хацёлася. Белар.
СТОЛЬ (столь) жан. Чардак. Палёзь на столь і да-стань цыбўлі пляцёначку. Р. Ч.
СТО'ЦЬВЫ (стбцьвы) толькі мн. Ткацкі станок. Ра-нёй мы ткалі палатнб на стбцьвах. Бяс.
СТО'ЙКІ (стбйкі) прым. Устойлівы. Пазычця мне Kasais вашы стбйкія, не хістаюцца. Кам.
СТО'ЛАК (стблак) мужч. Маленькая лавачка. Дзед яаш на стблаку каля пёчы заўседы сядзіць. Раўч.
СТО'ЙКА (стбпка) жан. Невялікая печ ў пакоі, печка-галанка. Ты сяньня стбпку сам выпалі, бо пбзна прыдў.
Луц. „ г
СТРАЕ'ННЕ (страёньне) ніяк. Хата з прыбудовамі. Страёньня былб балыпбя, ды згарэла ў дваццаць вось-мым гадў. Р. Ч. .
СТРАЖЫ'НЫ (стражыны) толькі mh^ Прыстасаван-не для сушкі бульбяніку. Начаплялі бульбяніку на стра-жь'гны. Цял. , й,
СТРАЙКА'Ч (страпкач) мужч. Трапкач. Калі не бу-дзеш слўхаць, дак так атхвашчў страпкачбм, што не ся-дзіш. Бяс. , „
СТРОЖІ (стрбкі) толькі мн. Вушкі у лапцях, у якія працягваюцца аборы. Зацягні аббры ў стрбкі. Р. Ч.
СТРО'ЙНА (стрбйна) прысл. Смачна, добра. На, па-спытай майгб пірага, як стрбйна пахне. Р. Ч.
СТРУГА'ЦЬ (стругаць), -ю, -еш; незак. тр. Абіраць бульбу. Трэба настругаць картбплі на вячэру. Цял.^
СТРЫГМА'Ч (стрыгмач) мужч. Асоба з неаханяаю прычоскаю (у адносінах да мужчын). Усё жьіцьцё стрьіг-мачбм хбдзіць — нікблі пэйсьі сваё не падрэжа па-люц-kv: то перабярэ, то дбўгія кўчмы пакіне. Граб. _
СТО'ЧКІ (стбчкі) толькі мн. Месца, дзе зліваюцца рэкі. На стбчках такая ўжо бурлівая вада, што там, дзе і мёлка, ббязна перахбдзіць. Кук.
107
СТУШЫ'ЦЬ (стушйць), -у, -ыш: зак. тр. Патушыць. Стушыла агонь, а сама пайшла к сусёду. К.ам.
СТЫДА ЦЦА (стыдацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Саромецца.^Яна ўжо дзёўка вялікая, дак стьтдаецца ў адным пакбі з усімі. Нар.
СУМЕ СНІЦА (семёсьніца) жан. Лес, якім карыста-юцца сумесна некалькі вёсак. Упёрад жа ў нас былі' cv-месьніпы на лес. Гіл.
, СУПАКО'Й (супакбй) мужч. Спакой, цішыня. Ста-рая цшер я, нядўжая, супакбй мне трэба, а гэтыя фулі-ганы зауселы пад вбкнамі шнурўюць. Кам.
. СУРДУ К (сурдўк) мужч. Сурдут. Сурдўк нбвы апра-нае — хоць зоутра ў сваты. Кам.
СУСТО'УКА (сустбўка) жан. Сустаў. Дай мне гэ-тан расьціпкі, вёльмі сустбўкі баляць. В. В.
СУСТЭ'П (сустэп) мужч. Тустэп (танец). Бывала як панду сустэп гуляць, дык усе хлбпцы на мянё загляда-’ юцца. Л V. л .
СУХАПАТНІК (сухапарнік) мужч. Адстойнік для ма-лака. Як падаю карову, то малакб наліваю ў сухапарнік 1 апчскаю ў калбдзеш. Р. Ч. р
СУХО 3 (сухбс) мужч. Саўгас. Нёкалі ён у нашым сухозе старшынем быў, а пбтым яго зьнялі, бо не мох налалзшь раббту. Р. Ч.
СХАРАНІ'ЦЦА (схараніцца), -ю-ся, -іш-ся; зак тр схавацца. Пяць дзевак схаранілася за танкам, а нёмеп іх с самялёта і пабіў усіх. Н. К.
СЦІ БЧЫЦЬ (сьці'пчыць), -у, -ыш; зак. тр. Украсці. Нехта са двара рыдлёўку сьціпчыў, нявёдама дзе шу-н^ткп^л⁶’/ ка?™пл¹« не паспёю выкапаць. Меж. п - . , А ўсьцірка) жан. Дошка для мыцця бялізны нукамі б я ні змагла б перамыць стблькі бялізны Дак укшу мыла. павашбк, улію, закідаю эту адзёжу Яна мйю на $ТУ сьцірку. Паг.
СЦІХНУЦЬ (пва дождж) зак. тр. Перастаць. Як сьціхня дождж, трэба бўдзя гнаць карбў на пашу. В. В.
108
СХІНУ'ЦЬ (схінўць), -у, -еш (вокам); зак. тр. Акі-нуць вокам. За гэтым ляскбм лух бўдзе — вбкам ні скі-нуць. Кам.
СХІНУ'ЦЬ ВО'КА. Загубіць зрок. Бёднае мае дзі-цятка, гэтакае маладбе, а ўжо вбка схінўла. Бяс.
СЦЕБАНУ'ЦЬ (сьцябанўць), -у, -еш; зак. тр. Стук-нуць. Як сьцябанўла яна сына дупцбм, дык той, бёдны, аш прысёў. Кам.
СЦЕ'БНУЦЬ (сьцёбнуць), -у, -еш; зак. тр. Украсці. I хто гэта ў яе грбшы сьцёбнуў? Цял.
СЦЕ'БКА (сьцёпка) жан. Памяшканне для захаван-ня бульбы, гародніны і прадуктаў. Зімбю ў сьцёпцы ха-ваем капўсту, агуркі', кап не зьмёрзьліся. Бяс.
СШАЛЕ'ЦЬ (шшалёць), -ю, -еш; зак. тр. Ашалець. Пат старасьць дык яна ўжо зусім шшалёла, сварыцца, б’ёцца. Цял.
СЫРНГЦА (сырвіца) жан. Сыр, заліты маслам. Ну і ўкўсная ш сырніца ў мянё бўдзя. Р. Ч.
СЮДЭ'МА (сюдэма) прысл. Сюды. Вы як сюдэма шлі, церас сенакбс або па шляху? Р. Ч.
СЯГО'ЛЕТА (сягблета) прысл. Сёлета. От да чагб сягблета цяшка былб жыць у вёсцы, бо засуха нарабі-ла бяды: усё выпаліла. Р. Ч.
СЯДУ'ХА (сядўха) агульн., неадабр. Чалавек, які не працуе, а сядзіць. Сядзіць сядўха і сядзіць, а рабіць за яе хто бўдзя? Хал.
СЯЛБНІ'К (сяльнік) мужч. Вялікі палатняны мяшок, у якім носяць салому, сена, траву. Я пашыла вялікі сяльнік, каб дббра былб насі'ць салбму. В. В.
СЯ'ННЯ (сяньня) прысл. Сёння. Бачыла, кіншчык прыёхаў, сяньня кінб тады бўдзя. Луц.
СЯРЧА'ТЫ (сярчаты) прым. Абідлівы. Такі' мой дзет стаў сярчаты! Тблькі што скажы ямў, як ён прыціхне і размаўляць ні хбча. I дбўга часу прбйдзе, калі ён на ўсё забўдзяцца і бўдзя размаўляць зноў. Бяс.
СЯРЧЫКІ' (сярчыкі) толькі мн. Запалкі. Францавіч,
109
дайця шэсь кіль цўкру, бутэльку напітку, а на рэшту дайця сярчыкбў сколькі там выдзіць. Ст. В.
Т
ТАБАРЭ'ЧЫК (табарэчык) мужч. Табурэт. Палажў на табарэчык дбшку, вазьмў падўшку ды атпачываю сабё у садбчку. В. В.
ТАГДЬГ (тагдь'і) пры.сл. Тады. Як прагналі пана, я тагдьі была малёнькая. Кал.
ТАДЬГХ (тадых) прысл. Тады. Калі, дачўшка, высб-ка сбнца, тадь'іх і мне мбжна ўстаць, а то я заляжаўся тўтака. Яц.
ТАЛАК.НО' (талакнб) ніяк. Страва з аўса. 3 аўса ра-нёй талакнб рабілі. Кл.
ТАЛА'ННЫ (таланны) пры.м. Здольны. Таланны на ўсё: як іграць, як сьпяваць, як ішчэ што. Хож.
ТА'ЛЕЧКА (талечка) жан. Маточак. На гэту пбсьціл-ку ў мінё пайшлб пяцьдзесят талечак бавбўны. Кам.
ТАЛЕ'ВЫ (талёвы) прым. Высокі, стройны чалавек. Талёвая дзяўчьгна, прбста воч не адвёсьці. Н. X.
ТАЛМА'ЧЫЦЬ (талмачыць), -у, -ыш; незак. тр. Тар-масіць. Што ты яго талмачыш, няхай яшчэ пасьпіць. Кам.
ТА'МЫЦЬКА (тамыцька) прысл. Там. Чагб баісься, тамыцька тблькі адзін конь. Карш.
ТАНДЭ'Т (тандэт) мужч. Месца гандлю рэчамі ста-рымі, ужыванымі. Гэта цяпёр маладьія мала рббяць, a больш гуляюць. А даўнёй усе служылі: то бўльбу камў аскабліш, а не хату памяцёш, а не за няньку... і я ў Ка-пльіма Шмўйлы у тандэцэ рабіла, пакўль замуж. Сасн.
ТА'НЧЫЦЬ (танчыць) незак. тр. Танцаваць. Вот ня тэнціць бёднаму Сьцяпану — і сёлята парсюк здох. Дук.
ТЛУНА' (тлуна) толькі адз. Непатрэбныя рэчы. Па-выкідайце вы гэту тлунў с хаты, красівёй бўдзе. Р. Ч.
110
ТАРОТІКАЦЦА (тарбйкацца), -ю-сЯ, -еш-ся; незак. тр. Бавіцца. Час дадбму ісьці, a то тарбйкаюся з вамі тут. Раўч.
ТАРО'ЙКАЦЦА (тарбйкацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Спрачацца. Цэлую гадзіну тарбйкаліся, пбкуль зга-дзіліся рабіць разам. Нар.
ТАРСГНКІ (тарсінкі). Лёгкія тапачкі. Вот як адзё-неш на нбгі гэтыя тарсінкі, то прахсдзіш цэлы дзень і нбгі не баляць. Р. Ч.
КНІГІ ОНЛАЙН
