Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
ШВІ'ЛЬНАЯ (швільная) субст. прым. Швейная май-стэрня. А пбшля Вёры ў нас Казік быў брыгадзірам, з За-лазбўя, гэты, што жаніўся з маладбй, дваццаць год ма-ладзёйшай за ягб. Маладбй, красівай, чыстай, бялявай, што ў Грбдні ў швільнай рабіла. Зал.
ШВЭ'ДА (швэда) жан. Світэр. Мая ш ты наўчыцяль-ка, знаю я магазьшныя швэды. Як адзёла я Стэфчыну, была як гблая —нічбга яна ні грэіць. Дзе ш яна бўдзіць грэць, калі нітачкі цёнінькія. Фал.
ШКА'ЛІК (шкалік) мужч. Конаўка. Цяпёр нявёстка ўсё крўшка завё, а я па-даўнёйшаму — шкалік. Р. Ч.
ШКАПЕ'Ц (шкапёц) мужч. Кастрыраваны баран ці казёл. Наш шкапёц у пбле с кбзамі пайшбў. Калод.
ШКЕ'РЫЦЬ (шкёрыць), -у, -ыш; зак,. тр. Патрашыць рыбу. Сёньня нашы хлбпцы налавілі рыбы, аддалі дзяў-чатам на ўхў, яны сядзяць і шкёраць яе. Р. Ч.
130
ШЛЁ'ГАЦЬ (шлёгаць), -аю, -еш; зак. тр. Біць пугай. А ён сабё шлёгае карбву ды шлёгае, аж я і пўгу забраў. Гіл.
ШЛЫ'НДАЦЬ (шльіндаць), -ю, -еш; незак тр. Ха* дзіць туды-сюды. Што гэта за людзі тут увесь час шлын-даюць каля вакбн: тблькі ішлі к мльгну, а цяпёр аттўль. Меж.
ШЛЯБА'Н (шлябан) мужч. Драўляная скрыня, якая служыць за шафу. Альбіна, дачўшка, занясі сьнеданьне бацьку, усё стаіць у шлябанё. Нальёш пляшку малака, атрэжаш лўсту хлёба, с патэльні вазьмі сала з дранікамі і гэта ўсё складзі ў тбрбу і занясі бацьку. Кор.
ШЛЯ'ЦЦА (шляцца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Ха-дзіць туды-сюды без справы. Цэлы дзень сёньня па вўлі-цы шляўся. Кам.
ШМАЦЦЯ'НКІ (шмацьцянкі) толькі мн. Палавікі, вытканыя з ануч. От цяпёр дббра, ня трэба ткаць шмаць-цянак, пайшбў ды за рублёў 5 харбшыя палавікі кўпіш. Бяс.
ШМЭ'РГАЦЬ (шмэргаць), -ю, -еш; незак. тр. Піла-ваць дровы. Надаёлі мне гэтыя дрбвы, цэлы ш дзень шмэргалі. Кам.
ШНУРО'УКА (шнурбўка) жан. Світка без рукавоў. Пайдў сваю шнурбўку надзёну, бо халаднавата ў плёчы стала. В. В.
ШНЬГПАРЫЦЬ (шньіпарыць), -у, -ыш; незак. тр. Шукаць, хадзіць. I чагб гэта брыгадзірка тут цэлы дзень шньшарыць? Кам.
ШНЫРО'УКА (шнырбўка) жан. Безрукаўка. Адзень маю шнырбўку ды ідзі сьмёла гуляць. Ранёй тблькі і адзявалі ётыя шнырбўкі. Р. Ч.
ШНЬГРЫЦЬ (шнырыць), -у, -ыш; незак. тр. Хадзіць туды-сюды, каб што-небудзь раздабыць. Гэтыя мальія ўсё тут шныраць, мўсіць, хбчуць у сат улёсьці. Уж.
ШО'СЦІК (шбсьцік) мужч. Шост. Ляжаў я ў гбсьпі-талі — санатбра была раньшэ. А вараньё цэлы дзень га-
131
лавў шалбміць. А быў тут у нас адзін верхалас, зрабіў ён шбсьцік мётраў шэсь і паспбрваў усе гнезда. Р. Ч.
ШПА'РЫ (шпары) толькі мн. Выемкі паміж бярвен-нямі. Шпары пазамазваў глінай, а цяпёр бўду выклёй-ваць аббямі. Чар.
ШПА'РЫЦЬ (шпарыць), -у, -ыш; незак. тр. Ісці хут-ка. Глень, хто гэта там так шпарыць каля лёсу? Узгур.
ШПАКО'УНІЦА (шпакбўніца) жан. Шпакоўня. Па-вёсіў на кбжную бярбзу па шпакбўніцы. Ліс.
ШПАНЕ' (шпанё) ніяк. Шпана. Дзіця малое (у жар-тоўным тоне). He лезь, шпанё, не ў свае: сядзі і гуляй са сваімі цацкамі. Граб.
ШПІГІНА'Р (шпігінар) мужч. Шкіпідар. Натры дзі-цяці грўдзі шпігінарам, цяплёй стане, кроў разыйдзецца па цёле, лягчэй бўдзя. Войр.
ШУ'ЛА (шўла) ніяк. Будынак, куды складаюць торф. Мы капалі торф, цала шўла яшчэ ё, а сын дроў прывёс. I мне бўдзе на дзывё зімё. Р. Ч.
ШУ'ЛЛЕ (шўльле) ніяк. Адлегласць паміж слупамі. Ну які ш ты салдат, калі не мбжаш прабёгчы да шўль-ляў? Р. Ч.
ШУЛО' (шулб) ніяк. Шула. Гэта шулб ўжэ пачалб хістацца, трэба нбвае ставіць. Кам.
ШУМЕ'ЦЬ (шумёць) незак. тр. Брадзіць. Настбйку паставіла, сахару мнбга нада, есьлі меньш палбжыш, дык яна шумёць бўдзя, плахая бўдзя. Бяс.
ШУ'ПЕЛЬ (шўпель) мужч. Шуфель. Ідзі к сусётцы шўпель папрасі, бо бўльбу зграбаць трэба. Р. Ч.
ШУ'СЫ (шўсы). Глыбокія галёшы. На дварэ сёньні мбкра, шўсы нада надзёць. Р. Ч.
ШЧА'ВІЛЬ (шчавіль) мужч. Шчаўе. Ну і багата тут разраслбся кбньскага шчавілю. Меж.
ШЧАДРЭ'Ц (шчадрэц) мужч. Вёчар пад Нбвы год.
А мы на шчадраца варажьгць бўдзем. Уж.
ШЧАЛУГА'ЦЬ (шчалугаць), -аю, -еш; незак. тр. Лу-шчыць. Сухія струкі дык і дббра шчалугаць. Пільк.
132
ШЧАКЕ'Т (шчакёт) зборн. Агароджа з дошак. Па-трэбна паставіць шчакёт, a то старая агарбджа згніла, уся правалілася ўшчэнт. Узгур.
ШЧАНЬ (шчань) мужч. Вялікая кадушка. У бацькі майгб было сямёра дзяцёй. Бывала, як насблім цэлы шчань гуркбў на зімў, яшчэ й да вясны цягнуцца. Бяс.
ШЧАРБЯЛГ (шчарбялі) толькі мн. Дзіравыя зубы. Нёйкіх пяць шчарбялёў сядзі'ць яшчэ ў рбце. Кам.
ШЧА'УЛІК (шчаўлік) мужч. Гл. шчавіль. Ты хоць схадзі шчаўліку назьбірай, увьгкла, што ўсё маці ды Maui. Буз.
ШЧУПАКО'УКА (шчупакбўка) жан. Спінінг. «Глянь, глянь, якую пацан вьгцягнуў».—«Ен на шчупакбўку».— «Дак можа і ты п на шчупакбўку папрббуваў?»—«Я дык ня вёльмі люблю на шчупакбўку, круці да круці, а як заблытаецца жьілка — сядзі». Белар.
ШЧЫКЕ'Т (шчыкёт) мужч. Штакет. I кагб ён так ба-іцца, увесь двор шчыкётам абнёс. Кук.
ШЧЬГРЫЦЬ (шчьгрыць), -у, -ыш; незак. тр. Вывед-ваць што-небудзь. Ну пачакай, я цябё нёкалі патпільнўю, калі ты ўсё шчырыш ды шчьгрыш. Нічбга за таббй ні пры-нясьці нямбжна. ні зрабіць што. Бяс.
ШЧЫТО'К (шчытбк) мужч. Невялікая печка ў пакоі. Люблю зімбй калі ў шчыткў дрбвы гараць, вёсела так. Мац.
ШЧЭ'ТКА (шчэтка) жан. Шчотка. Спачатку трэба лён часаіть шчэткаю, а пбтым грэбяням. Дук.
ШЬГБКА (шьшка) прысл. Хутка. Ого, як давёдаліся, што ханжа бўдзя, то шыпка прышлі. Пуз.
ШЫДЭ'ЛАК (шыдэлак) мужч. Кручок для вязання. Трэба шыдэлак купіць, бўду вязаць рукавіцы. Цяр.
ШЫКАВА'ЦЦА (шыкавацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. гр. Рыхтавацца. поыбірацца. На гбсьці шыкўюцца, ёг'-дзіў да сьгна. а зарас сын прыёхаў. Зап.
ШЫ'ЛЬНІК (шыльнік) мужч. Сасновыя іголкі. Дзе бацька? Шыльнік зь лёсу вбзіць. Нар.
133
, „ШЫНКА'Р (шынкар) мужч. Прадавец. Шынкар ка-заў, што ў магазін мнбга чагб прывёзьлі. В. В.
ШЫПЕ'ЦЬ (шыпёць), -ю, -іш; незак. тр. Злавацца, Шыш'ш цэлы дзень, як змяя, і прычыны ж няма, а ўсё ббмкаеш. Узгур.
Э
Э'КСТРЫННА (экстрынна) прысл. Тэрмінова. Загад экстрынна вяртацца назат. Меж.
ЭЛЕКТРО'УНЯ (электрбўня) жан. Электрастанцыя. Электрбўня ў нашым калхбзе невялікая, але сьвёту мнб-га даё. Уж.
Ю
Ю'ШКА (юшка) жан. Грубка. Прынясі дроў, юшку пратапіць трэбы, a то марбс на двары вялікі. Р. Ч.
Я
Я'ВАР (явар) мужч. Аер. Усё бярагё абрасьлі ява-рам. В. В.
ЯГА'ЦЦА (ягацца) незак. тр. Брыкацца. У майгб су-сёда карбва нейкая дурная — на дзяцей ягаецца. Р. Ч.
ЯТРУС (ягрус) мужч. Агрэст. Я'грусу наварыла? Ча-му не? Тьі ж вёдаеш, што я люблю. Сл.
Я'ГРУСТ (ягруст). Гл. ягрус. Што там рббіш? Я'г-руст жа яшчэ не пасьпеў. Вішн.
Я'ДЗЕРКА (ядзерка) заал. Божая кароўка. Я'дзерка паказвае, калі бўдзе дождж, а калі пагбда. Уж.
ЯДУ'ХА (ядўха) жан. Ядок. Вот ядўха дык ядўха! Такая няўклюнная дзеўчь'гна расьцё. Няма каб зьёла й вь'ілезла з-за стала — панавёшае, панакі'дае ўсюды. Бяс.
ЯЖГУ'Р (яжгўр) мужч. Ерш. Наш Тадзік у нядзёлю прывес кілі са тры. Праўда, дббрай рыбы былб німнбга,
134
палбва яжгурбў. Ст. В. Як прынясём яжгурбу цэльі кб-шык — на цэлы дзень раббты. Шчэ й рўкі апкрывавіш, пакбліш. Сцеш.
ЯЗЬВЕ'НЬ (язьвянь) мужч. Язьмін. Дык нарвёця са-бё, дзяўчаткі, язвяню букёт. Кам.
Я'ЗЬМА (язьма) жан. Гл. Язвень. Вынесі ты язьму ў прывен да дзьвёры зачыні, бо галава ж баліць ад яго. Мац.
Я'ЛАВІНА (ялавіна) жан. Неапрацаваная зямля, якая служыць пашай для жывёлы. Вунь калгасны ста-так зь ялавіны на фёрму вяртаецца. Кірк.
Я'РАЙ (ярай) мужч. Аер. Дзе ш ты салбмы набярэш-ся? I ярай на пбтсьціл ідзё. Чыж.
ЯРАПЛА'Н мужч. Самалёт. Вьг ш у нас тут нядаўна, а нам так надакўчылі гэтыя ярапланы. Кам.
ЯРЛЫЧО'К (ярлычбк) мужч. Рэцэпт. Дбктар ярлы-чбк выпісаў: трэба ў аптэку схадзіць, лякарства пабраць. Неж.
Я'РУС мужч. Стос. На сталё ярусам стаялі талёркі і спбткі. Р. Ч.
ЯРШО'УКА (яршбўка) жан. Капронавая крышка. Гаспадыня наліла малака ў банку і закрыла яршбўкай. В. В.
Я'ХА (яха) жан. Рэха. Так грымнуў, штб аж яха пайшла па ўсём лёсі. В. В.
ПРЫКАЗКІ, ПРЫМАЎКІ, ФРАЗЕАЛАПЧНЫЯ СПАЛУЧЭННІ
Аблізаць пальчыкі. Цял.
Адбіваць тўпікі. Нічога не рабіць. Хбпіць адбіваць тўпікі, пбйдзем працаваць. Кам.
Адрэзаць слбўца. Сказаць рэзкае слова. Размаўлялі, размаўлялі, а пбтым ён як адрэзаў рэскае слбўца, што са-мбму ямў сбрамна стала і ён пашбў дамбў. В. В.
Аж нос у прьгсяткі ідзё. Крок.
А, сватбве-панбве, ці вы нас не вёдалі? Бар.
Бача вбка далёка, а рбзум яшчэ далей. Борк.
Бібікі біць, Б’е цэлы дзень бібікі, а картбпля ні пага-няная. Цял.
Біць у званы. Аб гэтум ужб даўнб ўсё ў званы б’юць. Цял.
Ббўтаць масла. Біць масла. Я яшчэ ні ббўтала сёньня масла. В. В.
Браць у плёчы. Мерзнуць. Мянё нёшта сеньня вёльмі ў плёчы бярэ. В. В.
Бўхаць, як у ббчку. Наша цётка натта ш прастудзіла-ся, цэлаю ноч бўхала, як у ббчку. Цял.
Валам ісьці. Ісці вялікімі групамі адзін за другім па 30—40 чалавек. Р. Ч.
Вьгзваць на кавёр. Пагаварыць па душах, прачытаць мараль. Луц.
Вьікаціць труббй. Выгнаць. Калі сама не пбйдзяш, дык я цябё труббй вьгкачу. Кам.
Вьіставіць лытку, I што ты, Ганька, там рббіш, усё дб-ма, хоць бы льгтку кудьі вь'іставіла, ці ў клуп, ці на сялб. Бяс.
136
Высьці настбўніцай. Яна настбўніцай выдзя, як інсты-тўт скбнчыць. Кам.
Гнаць свет. Раней ён сьвет гноў у нашай дзьвягалцы. Кам.
Гаварыць, як макам сыпаць. Крок.
Гблы, як бізўн. Сьмёшны гэты Ю'зік. Гблы, як бізўн, а яшчэ задаёцца. Цял.
Гультай за раббту — мазбль за рўкі. Крок.
Гультай за працу, мазбль за рукў. Цял.
Даганяючы ні нацалўясься. Цял.
Да гібялі. Вельмі многа. У нас буякбў да гібялі. Дук.
Дажыць да сівых валасбў. Дажыў да сівьіх валасбў, а ні паразумяёў. Цял.
Даць джухара. Ну і дала ш я сёньня джухара сваймў п’яніцу. Кам.
Даць пліту. Я бачыў, як ён даў пліту вунь у той бок. Нав.
Даць у каўнёр. Як ажэніцца, то дасць у каўнёр. Кам.
Даць у кбсьці. Бяс.
Дзе наша не прападала, хай і тут лясьне. Кірк.
Для маёй душы усё харашы. Дук.
Дббры, хоць на раны прыкладай. Кірк.
КНІГІ ОНЛАЙН
