Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
ТАУЧЫ' (таўчы), -к-у, -эш; незак. тр. Біць. Вёчна ён таўчэ яе у галавў. Кам.
ТО'КА (тбка) прысл. Толькі. Гэтыя квёткі тбка тут у нас і е, больш нідзё. Кам.
ТО'НКАЕ ВУ'ХА. Добры слух. Ну й вўха тбнкае, як ні гавары— усё роўна пачўе. Ряс.
ТО'РГАЦЬ (тбргаць) незак. тр. Балець. Так нахадзі-лася, што нбгі бўдуць тбргаць. Кам.
ТО'УЗАЦЬ (тбўзаць), -ю, -еш; незак. тр. Тузаць. Што ты мінё ўсё за спадніцу тбўзаеш, супакбю табеніма. Кам.
ТО'РКНУЦЬ (тбркнуць), -у, -еш; зак. тр. Даць. Тбркні ім у рукў чаго-нёбуць. Ліс.
ТОРП (торп) мужч. Торф. Прывёзьлі машыну тбр-пу. Цял.
ТО'ФЕЛЬ (тбфель) мужч. Топаль. Тбфель наш раз-рбсься, сьцягая сбкі с агарбду. Нёшта рабіць зь ім трэ-ба, бо ўв агарбдзе нічбга не расьцё. Белар.
ТРАСУ'ШКА (трасўшка) жан. Бульбакапалка. Пры-яжджаюць вбсеньню студэнты, дык яны за трасўшкай капаюць, а мы, бабы, дык за плўгам. Бяс.
ТРА'СЦА (трасца) жан. Нічога. О, дурніцу нашбў, a трасцу я табе дам. Любіць браць, а аддаваць— дык не. Бяс.
ТРАПА'ШКА (трапашка) жан. Трапло. Трапашкай выбівалі са льну кастрыцу. Бяс.
ТРАХА' (траха) прысл. Папярхнўлася, дык траха ні задушылася. В. В.
111
ТРАЯ'К (траяк) мужч. Вялікае бервяно. Калі на на-шай вўліцы ляжыць траяк, то вёчарам к яму прыхбдзіць мнбга людзёй, садзяцца і пачынаецца размбва да поўна-чьі. Р. Ч.
ТРУДЗЯ'ШЧЫ (трудзяшчы) прым. Працоўны, рабо-чы. Нанялася бялізьну сьціраць, ня гэтая, шта ат тру-дзяшчага чалавёка, каравая, але ад гаспбд, шта рас адзёніць і мыць. Дзьвёсьця пядзісят штук і пядзісят каўнярбў памыць і накрахмаліць, каб стаялі —такая мая раббта была. Паг.
ТРУ'НАК (трўнак) мужч. Прыправа. Ускінула гры-бы на скаварбтку, наклала ладна такі здбру ці яшчэ ўсякага там трўнку. Да чагб ж былі смачныя! Тблькі вада п'ёцца. Мал.
ТРУ'СКІ (трўскі) прым. Няроўны, нягладкі. Дарб-га такая трўская, што ўсю дўшу вытрасла. Хал.
ТРУЦГЗНА (труцізна) жан. Атрута. Ані не глядзіць, што дзеці маль'ія, гэтую труцізну папакідае абы-дзе. Бяс.
ТРЫМА'ЦЬ ПУ'ЛЮ. Хацець развязаць вайну. Яны пўлю на нас трымаюць, вайнбю на нас хбчуць пайсьці. К.ам.
ТРЫМЧЭ'ЦЬ (трымчэць), -у, -ыш; незак. тр. Ліпець. Бапка лець трымчэла ўжо, калі ён прыёхаў. Раўч.
ТРЭ'ЙЧЬІ (трэйчы) прысл. Тройчы. Як ткала, дык трэйчы стўкнула бёрдам і яно зламалася. Цял.
ТУ'БЕЛЬЦЫ (тўбельцы). Карэнныя жыхары. У на-шай вёсцы жывўць тўбельцы. Бяс.
ТУГАВУ'ХІ (тугавўхі) прым. Глухаваты. Вот гэты тугавўхі, гавбраць, а ён нічбга не чўе. Бяс.
ГУДЭ'Ю (тудэю) прысл. Тудою. На Вўсу вы тудэю ні прбйдзяця. Ашя.
ТУК (тук) мужч. Расплаўлены тлушч. Мачайце кар-тбплю ў тук. Кам.
ТУМА'РНІК (тумарнік) мужч. Вельмі маўклівы ча-лавек. Прышбў гэты тумарнік і маўчь'іць, сказаў бы хоць слова. Ці мбжа табё язык уцягнўла? Бяс.
112
ТУРБА'ВЫ (турбавы) прьш. Клапотны. Ен, паніма-яця, сеў і давай, брат, ганяць (бульбай па тарцы). А картбшка мбкрая— ён як шарахнуў па пальцах, брат. Кроў. Ен хбду с хаты. Каыць, укўсная страва, але й тур-бавая. Палянь, якія маё пальцы, ні хачў ні кўшаць, ні раббтаць. Мік.
ТУРЛЯ'ЦЦА (турляцца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Штурхацца. Hi турляйся, сядзіця спакбйна! Цял.
ТУ'ТЬІЦЬКА (тўтыцька) прысл. Тут. Тўтыцька ён да самай нбчы і стаяў. Карш.
ТУФА'ЙКА (туфайка) жан. Фуфайка. Мы дык сва-ім дзяўчаткам і туфайкі давалі, каб былб цяплёй. Кам.
ТЫ'РЫЦЬ (тьірыць), -у, -ыш; зак. тр. Біць. Сеньня мы бўдзем тьірыць сусёцкага хлбпца. Цял.
ТЬГЙДЗЕНЬ (тьійдзень) мужч. Тыдзень. Бацька мой як паёхаў у Мінск, дык цэлы тыйдзень сядзёла дбма. Бяс.
ТЭ'БЕЛЬ (тэбель) мужч. Вялікі свердзел. На крбк-вы трэба тэбель вялікі, малёнькім не справісься, не пра-крўціш. Буз.
ТЭ'ЧКА (тэчка) жан. Сумка. Поўную тэчку хлёба прынёс. Кам.
У
УБГЦЦА (убіцца), -ю-ся, -еш-ся; Нечакана ўвайсці. Учбра ўбіўся да нас у хату гэты п’яны, ледзь выгналі. В. В.
УБГВЕЦ (убівяц) агульн. Забойца. Ен жа ўбівец на-стаяшчы. Як быў у паліцаях, то яму чалавёка былб за-біць, усё рбўна што плюнуць. Дук.
УВАЖА'ЦЬ (уважаць), -ю, -еш; незак. тр. Заўва-жаць. Ты не ўважала, там магазін аткрыты? Кам.
УВЕ'ЧАРА (увёчара) прым. Увечары. Прыйшла ўвё-чара карміць, а маіх качанятак няма. Чыж.
УВЕ'РІКІ (увёрткі) прым. Кемлівы. Такі ш увёрткі
8 Зак. 1876.
113
наш брыгадзір: і камбайн дагаварыўся палучыць, І стўд-ні навьгкбпваў там, дзе вада харбшая. Узгур.
УВЫ'КНУЦЬ (увыкнуць), -у, -еш; зак. тр. Прывык-нуць. Увыклі ў сад лазіць, і што мне зь імі рабі'ць? Буз.
УВЯРЭ'ДЗІЦЦА (увярэдзіцца), -у-ся, -іш-ся; зак. тр. Стаміцца. Я ўчбра так увярэдзілася, аш яшчэ сягбньня сьпіна баліць. В. В.
УВАЙСЦІ' (увайсьці), -у, -еш; зак. тр. Уступіць. Я першая ўвайшла ў калгас. Кам.
УДАРО'ЖЬІЦЦА (ударбжыцца), -у-ся, -ыш-ся; На-кіравацца. Мўсіць, ты далёка ўдарбжыўся, бо вёльмі ш дбўга зьбіраўся. Кам.
УДО'ДЗІК (удбдзік) мужч. Клямка. Заядае нёшта наш удбдзік, блага дзьвёры адчыняць. Кук.
УЗБАБЭ'РЫЦЬ (узбабэрыць), -у, -ыш; зак. тр. Уза-раць. Янь'і вёльмі скбра ўзбабэрылі ўвесь загбн. В. В.
УЗБГЦЦА (узьбіцца), -ю-ся, -еш-ся; зак. тр. 1. Па-багацець. Мой бацька заўсёды быў бёдіны, тблькі зараз на хазяйства ўзьбіўся. Гіл. 2. Узлезці. Чагб ты ўзьбіў-ся на плот і сядзіш, як пёвень? В. В.
УЗБУДЗІ'ЦЬ (узбудзіць), -у, -іш; зак. тр. Разбудзіць. Узбудзі мянё заўтра ў 4 гадзіны раніцы. Узгур.
УЗГАВАРЬГЦЦА (узгаіварыцца), -у-ся, -ыш-ся; зак. тр. Пачаць гаварыць. Узгаварылася я зь ёю, дык яна мне такбга нарасказала, што і не падўмаяш нікблі. Кам.
УЗНО'У (узнбў) прысл. Зноў. Узнбў яна рббя дрэн-на. Рат.
УЗРО'К (узрбк) мужч. Позірк. Ну і цяжкі ўзрбк у яе: паглядзіць — і крычыць дзіця як самб не сваё. Узгур.
УЗУСЛО'Н (узуслбн) мужч. Услон. На вясёльлі стблькі людзёй былб, што сваіх ўзуслбнаў не хапіла, пры-шлбся пазычаць. Кук.
УКАСАВА'ЦЬ (укасаваць) зак. тр. Сапсаваць. Паса-дзіла гуркё раньнія, але грат усё ўкасавбў. Кам.
УКАСІ'ЦЬ (укасіць), -у, -іш; зак. тр. Накасіць. Пры-
114
ёхалі з Мінска, травьі трбхі ўкасілі — карбву шчэ дзяр-жым. Кам.
УКАЦГЦЬ (укаціць) -у, -іш; зак. тр. Нарадзіць. Ці-кава, што наша Галя ўкбця — ці дзёўку, ці хлбпца? Бяс.
УКВЭ'КАЦЬ (уквэкаць), -ю, -еш; зак. тр. Запэцкаць. Усе штаны ў гліну ўквэкаў. Цяр.
УКВЯЛГЦЬ (уквяліць), -ю, -іш; зак. тр. Уцвяліць. Суддзі ўжо шкбда і дзёда абідзець, пасьлёньнюю ада-браць цялўшку ў ягб, і пана ш баіцца суддзя ўквяліць, пан жа багацёйшы за дзёда. Луб.
УКЛА'СЦІ (укласьці), -д-у, -дз-еш; зак. тр. Запэц-каць. Што с Сашам рабіць? Зноў уклаў твар у чарніла, не пасьпёла і глянуць. Кузьм.
УКЛЕ'ІЦЬ (уклёіць), -ю, -іш; зак. тр. Стукнуць. Hi хбча нічсіга слўхаць, пакўль ні стўкнеш, ні ўклёіш. Дзям.
УКЛЕ'НЧЫЦЬ (уклёнчыць), -у, -ыш; зак. тр. Стаць на калені. Як уклёнчыла пёрад абразамі, дак дбўга ста-яла. Цял.
УКО'Р (укбр) мужч. Дакор. 3 такім укбрам глядзіць, як бы бўдзя пбмніць крыўду ўсё жыцьцё. Граб.
УКРА'ДНЯ (украдня) прысл. Употайкі. Украдня хб-дзіць як вінаваты: вядбма ж, сваё дзёці ўжо мае, а ба-дзяецца, як валацўга які. Граб.
УКРЬІВА'НКА (укрыванка) жан. Вялікая суконная хустка. Як укрўцішся ўкрыванкай, то ніякі марбс ні страшны. Дук.
УЛА'ПІЦЦА (улапіцца), -пл-ю-ся, -іш-ся; зак. тр. Ухапіцца. Такі ён ужо чалавёк, як улапіцца, то ні скбра атпўсьціць. В. В.
УЛЕТЧЫ (улёхчы), -г-у, -ж-аш; зак. тр. 1. Пусьціц-ца бегчы за кім-небудзь. Сабака ўлёг за зайцам. Уж. 2. Шчыра ўзяцца за працу. А ён цяпёр улёг у працу. Уж.
УЛІ'УНЫ (уліўны) прым. Праліўны. 3 Сівіцы ўсе людзі выбраліся і паёхалі ў лес, пабрбўшы карбвы, катб-ры ўзеў парсюка, дзёці маль'ія. А тады ішоў такі дош
115
праз дзьве нядзёлі ўліўны, што па пахі ў вадзё сядзёлі мы ў тым лёся. Сів.
УЛО'ННЕ (улбньне) ніяк. Бярэма. Цэлае ўлбньне дроў набрала. Р. Ч.
У^У'КАТКУ (улўкатку) прысл. Зігзагам. Чамў ён пашбў улўкатку, можа яму дрэнна? Цар.
УЛЯПГЦЦА (уляш'цца), -ю-ся, -іш-ся; зак. тр. Уха-піцца. А ён як улёпіцца за Міхася. В. В.
УМАЧЫ'ЦЬ (умачьіць), -у -ыш; зак. тр. Вымачыць. Рыбалбвы пад раініцу умачылі ўсю вбпратку. Узгур.
УМЕ'СТА (умёста) прысл. Разам. Усё прывёзенае скі-нулі ўмёста. Узгур.
УМЕ ТНІК (умётнік) мужч. Ток. От мы сёньня с сьвякрўхаю так ухадзіліся на ўмётніку, што чуць дамбў прышлі'. Р. Ч.
УМЕ ЦЦЕ (умёцьця) ніяк. Амецце. Трэба ўмёцьця запарыць у цэбры. Р. Ч.
УМЕ'ЦЦІ (умёцьці) толькі мн. Мякіна. Трэба ўмёць-ці запарыць карбві. Р. Ч.
УПАДАБА'ЦЦА (упадабацца). Спадабацца. Мая ня-вёстка ўсім упадабалася. Кам.
УПАКА'Т (упакат) прысл. Адзін каля аднаго. Спалі яны на сёня упакат, а Пёцька нават на галавў Тблькіную ўссўнуўся. Неж.
УПАЛІ ЦЬ (упалі'ць), -ю, -іш; зак. тр. Зрабіць, ска-заць нешта смешнае. Ен тут такбе ўпаліў, што ўсе сьмя-яліся мбцна і Марылю спўдзілі. Хал.
УПЕ'РАД (упёрат) прысл. Спачатку. Упёрат, як толькі пажашліся — сварьіліся, а цяпёр дрўжна жызўць. Кам.
' УПЕ РЦІ (упёрці), -у, -эш; зак. тр. З’есці. Упёр чы-гўн капўсты і мала яму. К.ам.
УПЛЕ'Т (уплет) мужч. Каснік. Як злягла я, рабілі рапарацыю,' дык маёй Анюсьцы і ўплётаў ні былб камў ўплясьці. Бапця завяжыць уплёг за пасму сыіёраду й так хадзіла. Заб. '
116
УПО'ЦІМКУ (упбцімку) прысл. Упацёмку. Дахбты вярталіся ўжо ўпбцімку: не відаць дарбгі. Узгур.
У РА'ДЗІВЕ. Па радыё. Учбра ў радзіві гаварылі, што дажджў ні бўдзя. Кам.
УРА'НІЦЫ (ураніцы) прысл. Раніцай. Ураніцы сьпіпь, увёчары лажьіцца разам с курамі, а мне душыся аднбй. а чуць-што—«паляжаць ямў не даюць». Белар.
УСАДЗГЦЬ (усадзіць), -у, -іш; зак. тр. Назначыць, Яго да нас яшчэ залётась старшынём усадзілі. Кам.
УСЕ'СЦА (усёсца). Усесціся. Для тагб каб усёсца, нам патпэбна 4 крэслы. Узгур.
УСКАЧЫ'ЦЬ (ускачыць), -у, -ыш; зак. тр. Падха-піцца. Усе. хто быў у хаце, хўтка ўскачылі. Узгур.
УСКРУЦІ'ЦЦА (ускруціцца), -чу-ся, -іш-ся; зак. тр. Рана ўстаць. Ускруціўся яшчэ да пёршых пёўняў, бо да-mobi>W vrnyfKV працаваць. Пільк.
УСПАРО'ЦЦА (успарбцца), -у-ся, -аш-ся; зак. тр. Устапь вельмі рана. Я гэтак хацёла успарбцца рана, але не вышла. Кам.
УСПАРО'ЦЬ (успарбць), -у, -аш; зак. тр. Вельмі рана разбудзіць. Мама, чагб ты мянё так рана ўспарб-ла? В. В.
КНІГІ ОНЛАЙН
