Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
УСТУПГІІЦА (уступшца), -л-ю-ся, -іш-ся; зак. тр. Абуцца. Давай хучэй, табё яшчэ ўступіцца патрэбна, a дзе валёнкі? Ган.
УСТУПІ'ЦЦА (уступіцца), -пл-ю-ся; -іш-ся; зак. тр. Абуцца. Уступі'ся, дзіцятка, a то ўсяка мбжа быць. У нас і гадзюкі ё, асцярбжна бўцьце. Р. Ч.
УСЯДНО' (усяднб) прысл. Усё роўна. Скардзіцца, што ў сярэдзіня баліць, але ўсяднб раббты ня хбча кі-дайь. Дук.
УСКЛУБІ'ЦІІА (усклубіцца), -ю-ся, -іш-ся; зак. тр. Сагнуцца. Чалавёку шэсцьсят гот былб ўжо, усклубіўся, ynbiHKv bmv не было. Кам..
УСТРО'ІЦЬ (устрбіць), -ю, -іш; незак. тр. Вастрыць. Мой пашбўу кўзьню тапбр устроі'ць. Чар.
117
УСТУ'РЫЦЬ (устўрыць), -у, ыш; зак. тр. Рана раз-будзіць. Бапка рана ўстўрыць, каб малака парнбга папі-лі. Чар.
УТРАВГЦЦА (устравіцца), -ю-ся, -іш-ся; зак. тр Унадзіцца. I чагб ён утравіўся да нас? В. В.
УТРУБГЦЬ (утрубіць), -бл-ю, -іш; зак. тр. З’есці. Утрўбіць цэлую галбўку часнака, а тады «сэрца баліць». To як жа яно ня бўдзя балёць?! Заб.
УТРЭ'ЖЬІЦЦА (утрэжыцца), -у-ся, -ыш-ся; зак. тр. Вытрымаць. А гэты малёнькі сабачка дык ні ўтрэжыўся, здох. К.ам.
УХАДЗГЦЦА (ухадзіцца), -у-ся, -іш-ся; зак. тр. Вельмі стаміцца. Ухадзілася за дзень, што сьвет ні мілы. В. В.
УХАПГЦЦА (ухапіцца), -ю-ся, -іш-ся; незак. тр. Прыступіць. Ухапіўся за працу агранбма з радасьцю, a пасьля астыў, скіс. Граб.
УХО'ДАЦЦА (ухбдацца), -ю-ся, -еш-ся; зак.тр. Стаміцца. Ох і ўхбдалася я сёньня каля гэтай пёчы. Бяс.
УХАДЗГЦЦА (ухадзіцца), -дж-у-ся, дз-іш-ся; зак. тр. Моцна стаміцца. Ухбдзішся за дзень, дык ні рукі, ні нагі ні падняць. В. В.
УЦГШЫЦЬ (уцішыць), -ш-у, -ш-ыш; зак. тр. Супако-іць. Балббчуць і балббчуць, ніяк іх ні ўцішыць. Зайцы.
УЧО'РЬІ (учбры) прысл. Учора. Учбры ў Мінск з’ёзьдзіла ды купіла грацкбвай крупы. Кам.
УСШЫПЕ'ЦЦА (ушшыпёцца), -пл-ю-ся, -п-іш-ся; зак. тр. Узлаівацца. Яна ўшшыпёлася, а я ня вёдаю за што. Дук.
УШЧАПІ'ЦБ (ушчапіць), -ю, -іш; зак. тр. Надзець. I ні сбрамна ёй; ушчапіла чужўю кбфту і хбдзіць. Кам.
УШЧА'ЦЬ (ушчаць), -у, -еш; зак. тр. Пачаць. Пісьмо яшчэ ўчора ўшчала пісаць, а німа як кбнчыць за гуль-нёй. Бяс.
УШЫ'РЫЦЬ (ушырыць), -у, -ыш; зак. тр. Пашы-
118
рыць. Жалёзная дарбга тудьі ішлй: да Чалябінска двух-калёйная, а далей аднакалёйная. А ў трынаццатум гб-дзя праклалі другбе палатнб, дарбгу ўшырылі. Белар.
Ф
ФАЛІВА'РАК (фаліварак) мужч. Фальварак. У фа-ліварку каваля ні былб. Цял.
ФАНЦГНА (хванціна) жан. Марля для працэджван-ня малака. Маня, прынясі ты мне хванціну малакб пра-цадзіць. Р. Ч.
ФА'ЙНА (файна) прысл. Добра. О, як файна ты су-кёнку пашьіла. Ліс.
ФАЦЭ'ТКА (фацэтка) прысл. Цікава. Ой, як фацэт-ка ён расказвае. Кам.
ФГРМАВЕЦ (фірмавец) мужч. Той, хто працуе на ферме. Ого, цяпёр калхбзы крэпкія. Цяпёр усё цёхніка, машыны і канбайны. I калхбзьнікі добра палучаюць. Вы-шэйшую цанў дзёржаць пастўхі, па пяцьсбт выхбдзя на мёсяц, за імі фірмаўцы, катбрыя ў штаця, а тады паля-вбды. Белар.
ФІРУТГ (фірўрг) мужч. Хірург. Дачка мая Каця паляц пакалбла, нарваў ён, нічбга рабіць ня мбжа. Стрыжань у пальцы во які, а бальніцы у нас німа, меды-цыінскі пункт тблькі, фірўрга там, як у бальніцы, няма. Мўчыппа. бённая. Белар.
ФО'РТКА (фбртка) жан. Калітка. Ну і фбртку зра-білі, як захбчаш к ім зайсьці ў хату, дык і не збйдзеш, бо фбртку не адкрыеш. Р. Ч.
ФУЛІГА'Н (фуліган) мужч. Хуліган. Фуліган гэты нарабіў бразгалак і ні даваў спаць усю ноч. Аол.
X
ХАБАТНЯ' (хабатня) жан., зневаж. Рот. Закрый сваю хабатню, хваціць ужэ крычаць. Уж.
119
ХАВА'ЦЬ (хаваць), -ю, -еш; незак. тр. Гадаваць. Цяшка былб хаваць дзяцёй, але як падняліся на нбгі, то і пайшлі ў сьвет. Пуз.
ХАВА'ЦЬ (хаваць), -ю, -еш; незак. тр. Трымаць. Ця-пёр вот і не хаваем бблі карбвы. Стблькі растрат яна нам прынбся. Бяс.
ХАДА'К (хадак) мужч. Лапаць. Дзет калі'сьці ў ха-даках хадзіў, а я дак і ня бачыў. Даўг.
ХАДАЛА' (хадала). Ходу. Ішоў я рас вёчарам гэтак бёрагам. Тады чўю: нёхта бяжыць за мнбй, так вот, як кбшка, скача. Паглядзёў — вьідра. Я схапі'ў палку ды агрэў па ёй. Выдра пакруцілася, пакруш'лася і апяць ка мне. Я — хадала, чуць атвязаўся ат яе. Белар.
ХАЛАДЗЕ'НКА (халадзёнка) жан. Халодная вада ў лазні. Лёіна, дачўшка, нанасі вады у лазьяю на хала-дзёнку. Хац.
ХАЛА'Т (халат) мужч. Паліто. Увайшбўшы у хату, ён скінуў халат,— так называюць у нас пальтб. Кам.
ХАЛЕ'РНЫ (халёрны) прым. Дрэнны чалавек. Нё-кая халёоная брыгадзірша сёлета у нас. Кам.
ХАЛУ'ПА (халўпа) жан. Невялічкая хата. Залёс у тую халўпу ды сядзіць, ні вылазя. В. В.
ХА'КАЦЬ (хакаць), -ю, -еш; незак. тр. Зяваць. Нёш-та цэлы дзень сёньня хакаецца. Ліс.
ХАНАБЭ'РЫСТЫ (ханабэрысты) прым. Фанабэры-сты. Дзірэктар быў чалавёк вёльмі ханабэрысты, ні с кім ня гававыў і зь ім ніхтб ня гаварыў. Р. Ч.
ХАНЖА' (ханжа) жан. Неперагнаная другі раз са-магонка. Ен жа ня піў ханжў, таму і цьвярбзы. Пал.
ХАРАШО' (харашб) прысл. Добра. Харашб, што ты прышла. а то я хацёла к табё ісьці. В. В.
ХАРАШЭ'Й (харашэй) прысл. Лепш. Яна кбжную су-ббту дадбму прыязджала, бо дбма харашэй. В. В.
ХАТУ'ЛЬ (хатўль) мужч. Клунак. Зьвязала я ў ха-тўль яму самыя нўжныя рэчы, і сталі мы чакаць. Кл.
ХАУРУ'СНІК (хаўрўснік) мужч. Дружбак. Былб на
120
нашым канцы вёскі чатыры Кблі і ўсе хаўрўсьнікамі былі. Кук.
ХАХЛУ'ХА (хахлўха) жан. Курыца, якая водзіць ку-ранят. Хахлўха такая дрэнная была, я ў пбграп садзі-ла, і вадбй мачыла, так цяпёр няхай сядзіць навязана, а яны малёнькі, шкбды не рббяць. Р. Ч.
ХВАМІ'ЛЛЯ (хвамільля) жан. Прозвішча. Хваміль-ля у ягб вельмі рэткая, незвыкная — Наттачылкін. Узгцр. _ _,
ХВАНДО'УКА (хвандбўка) толькі мн. Зборкі. Я Ве-раччы сініла сукёначку ў хвандбвачкі. Р. Ч. .
ХВАРСУ'Н (хварсўн) мужч. Фарсун. Hoc вь'іцерці не умёе, а ўжо хварсўн. Ліс.
ХВАРТУ'Х (хвартўх) мужч. Фартух. Хвартухбм пад-пяражыся. Ліс. _ . ₜ
ХВА'НДЫ (хванды) толькі мн. Зборкі. Сёньня ма-ладь'ія вўскгя сукёнкі нбсяць, а даўнёй, чым больш хван-даў былб, тым харашэйшая сукёнка. Кам.
ХВА'РБА (хварба) жан. Фарба. Хварба такая ў пач-ках была. Кам-
ХВА'ЦКІ (хвацкі) прым. Прыгожы. Сусецкі сын такі хвацкі хлбпяц стаў. Пуз.
ХВАШЧАНКА (хвашчанка) жан., бат. Пырнік. Палю, дзётачкі, палю, рву гэту хвашчанку, а яна ўсё есь. Р.Ч. . о,
ХВІРА'НКІ (хвіранкі) адз. хвіранка. Фіранкі. Зара такія прыгбжыя хвіранкі вёшаюць га вбкна, даўнёй ёта-га не былб. Р. V. „
ХВО'РТКА (хвбртка) жан. Фортачка. Ластаука у хвбртку ўляцёла. Ліс. л
ХЕ'УРА (хёўра) жан. Талака. Пбйдзем сеньня з дач-кбй у хёўру рабіць к сваякам. Гіл.
ХЛЕБ (хлеп) мужч. Збожжа. Трэба хлеп убраць, a то як пбйдуць дажджы, дык пагніё. Кам.
ХЛЕ'БНІК (хлёбнік) мужч. Карміцель. Як пастарэю, сіл не бўдзе, працаваць не змагў, то хлёбнікам сын бў-
121
ДЗе: малбга я карміў яго, а у старасці хай ён кбрміць. Граб.
ХЛЯБО'К (хляббк) мужч. Скарынка. Mae дзёці увесь хляббк абдзярўць, а мякіш не ядўць. Р. Ч.
ХЛІ'ПАЦЬ (хліпаць), -аю, -еш; незак. тр. Піць. 3 рэткімі звычкамі іх Пёця: вадў як пачнё хліпаць, бы у кадўшку лье. Граб.
ХЛУ'ДЗІНА (хлўдзіна) жан. Палка. Вазьмі хлўдзі-ну ды гані карбву на пбле. Р. Ч.
ХЛЬГСНУЦЦА (хльіснуцца) -у-ся, -еш-ся; зак. тр. Ударыцца. Глядзі' ні хлысьніся лббам. Ліс.
ХЛУСТ (хлуст) мужч. Ссечанае дрэва з абцярэбле-ным суччам. Толькі трактар мбжа выцягнуць гэтулькі хлустбў. Чыж.
ХРАПО'ТНІК (храпбтнік) мужч., бат. Капытнік. Ра-нёй хадзілі рвалі храпбтнік і канёў кармілі. Зараз не рвем храпбтніку. Р. Ч. ’
ХРЫПАНУ'ЦЬ (хрыпанўць), -у, -еш; зак. тр. Вы-спацца. Хрыпанўў дык хрыпанўў: сбнца з абёдзьдзя даўно павярнўла. Ліс.
ХУ'ЖА (хўжа) прысл. Горш. Яму было с кбжным днём усё хўжа і хўжа. В. В.
ХУ'ЖЫ (хўжы) прысл. Горш. Пашла замуш і тагб хўжы стала. Бар.
ХУФА (хўра) жан. Павозка. Ранёй сядзеш на хўру і паёдзеш у гбсьці, а цяпёр ня тое, цяпёр ёдуць на мацы-клётах і лісафэтах. Р.'Ч.
ХУ'РА (хўра) жан. Параконны воз. На хўры і нашы з поля ёдуць. Р. Ч.
ХУСЦІ'НА (хусьціна) жан. Хустка. Калі жаніх і ня-вёста панаравяцца аднб аднамў, дагавбрваюцца, каб зблата, кблькі-нёбудзь, каня, авёчку, прасьціны, хусьці-ны і рбзнае, што патрэбна ў прыданым. Баг.
ХУТ (хут) мужч. Зруб. У нашым калбдзежы такі стары хут, што вось-вось абваліцца, трэба пабудаваць нбвы. Кук.
122
Ц
ЦАБЭ'РАК (цабэрак) мужч. Невялікі цэбар. Іспарце карбві сёчку ў цабэрку. Дук. ,
ЦАГАНО'К (цаганбк) мужч. Чыгунок. Паедзім на начлёх, дак ён яек набёрыць, цаганбк^вбзьмець, нава-рым яек на начлёзе, паядзём — і весялёй. Мік
ЦАГА'НЧЫК (цаганчык). Гл. цаганок. Бабуля у печ цаганчык з бўльбай паставіла, ты паглядзі, а я тэж зь ёй пайдў. Пап. „ .
ЦАГЕ'ЛКА (цагёлька) жан. Цаглшка. Як ідзеш на гбрку — там быў палац, цагёлькі і цяпёр бадзяюцца там. Вішн.
ЦАРА'Н (царан) мужч. Вялікі камень. Цараноу на-вазіў трактарам падмурбўку рабіць. Р. Ч.
ЦВІКЛО'ВЫ (цьвіклбвы) прым. Сталовы (бурак). Усялякага сягбдня былб насёна: і цьвіклбвых буракоў, і быдлячык, і агуркбў, і мбргавы, і крўчкі. Яц_
ЦВГЧЫЦЬ (цьвічыць), -у, -ыш; незак. тр. Павучаць, прывучаць. Дббра цябё яшчэ трэба цьвічыць, кап ча-лавёкам стаў. Зап.
ЦВЯЛІ'ЦЬ (цьвяліць), -ю, -іш; незак. тр. Дражніць. Што ты цьвяліш мянё, я ж табё не сабака якая. Бяс.
ЦЕЛЯПА'ЦЦА (целяпацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Цягаіша. ІІеляпаецца незнаёмы мне чалавёк. Ліс.
ЦЕРАБЕ'ЖЫК (церабёжык) мужч. Луг сярод^лесу. Травы мала карбві будзя, хоць бы церабёжак скасіў сха-дзіў. Р- Ч. , ,
ЦЕ'РЛІЦА (цёрліца) жан. Цёрла. Канаплі пражаць на скаварбдах перат пблымям або сўшаць у пёчы, а тады таўкўць у стўпя, сёяць на рэшата. Тадьі тўю мукў, што палўчыцца, труць у цёрліцы і зь яе рббяць верашчаку.
ЦІСКІ' (ціскі) толькі мн. Пастка. Да дббрьіх ціскбў абы мыш даткнўлася хоць хвастбм, як яны лбвяць яе.
Узгур.
123
ЦМЫК (цмык) мужч. Прылада для складання сена. ⁴ЭітУгугт5МЬІК н' УЗЯЛА лепш было п складаць. Кам.
КНІГІ ОНЛАЙН
