Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
ПНУЦЬ (цбпнуць), -у, -еш; зак. тр. Схапіць неча-кавІаІ\;п мяне як Ц°ПНУЎ ~ аж Дух занялб. Хал.
^ЦУТ) МУЖЧ- Гартэнзія. Ці палівала ты сёньня цут? Нешта зямля сухая. Мацкі.
^У ПКАЯ (цўпкая) прым. Старая жанчына, але яшчэ моцная. Бач, Піліпіха якая баба цўпкая, старая, а ўсю бульму абматьічыла. Р. Ч.
ЦУРБА'Н (цурбан) мужч. Бервяно. Нам сёньня цур-баны на машыне прывёзьлі. Ліс.
ЦУ'ХЛІЦЬ (цўхліць), -ю, -іш; незак. тр. 1. Ссаць. Аж гляджў, а ён папярбсу цўхліць. Раўч. 2. Знасіць адзенне да бляску. Ен ўсё жыццё цўхліць адну сьвіт-ку, так і хбдзіць у зацухлёнай. Раўч.
ЦЫБУ'К (цыбўк) мржч. Мудштук. I курў без цы-бука, не люблю гэтых цыбукбў. Р. Ч.
„ ЦЫБУ'ЛЬКА (цыбўлька) жан. Нарцыс. Цыбўлька ўжо скора расьцьвіцё. Кам.
, ЦЫГА Н (цыган) мужч. Чыгун. Цыганэ тваё на пёчы сохнуць. Ліс.
ЦЫ МУС (ць'імус) мужч. Страва з бручкі. Ну, маці таксга пьімусу даўнб не варыла. Раўч.
ЦЬІМЯНТО ВЫ (цымяінтбвы) прым. Зацэментаваны. і мела я шчэ і дванаццаць гадбў, а ўжо цымянтбвыя акопы рыла. Кам.
ЦЫНДУ'ЛЬ (цындўль) мужч. Баязлівец. Жыў у нас на тым канцы вёскі Міхаіл. Во ўжо цындўль быў Век v лес адзш ні паёдзя. Р. Ч.
ЦЬІПКГ (цыпкі) адз. цыпка. Полкі ў лазні. Залёз я на цыпкі, дык так напарыўся! Зараз і квасу дббра вы-піць. Луц. } н
ЦЫРА ТА (цырата) жан. Кляёнка. У нас стол засла-ны цыратаю, вельма ж дббра, мбкраю анўчкаю сатрэш і чыста. Нял. г
ЦЫРУ'БІЛЬНІК (цырўбільнік) мужч. Бульбоўнік.
124
А-яй, цырўбільнік які парбс, бўльбы не бўдзя. Р. Ч.
ЦЬГТРА (цытра) жан., абраз. Злая жанчына. Вунь сядзіць цытра тая, вбчы аж блішчаць ад злбсьці. Цяр.
ЦЭ'ТЛІК (цэтлік) мужч. Квітанцыя. А ты мне цэтлік дай, што я здала хлеп. Уж.
ЦЮ'КНУЦЦА (цюкнуцца), -у-ся, -еш-ся; зак. тр. Су-тыкнуцца, стукнуцца. Сёньні на вўліцы з брыгадзірам прама ў галавў цюкнуліся. Р. Ч.
ЦЮ'ПКІ (цюпкі) толькі мн. Цура. На вячэру нічб-га варыць не бўду, зьядзім цўпак. Чар.
ЦЮЦЮ'НЬ (цюцю'нь) мужч. Тытун. У етым гбдзе стблькі цюцюнў насадзілі. Р. Ч.
ЦЯНЯНЁ'ХАЦЦА (цянянёхацца), -ю-ся, -еш-ся; не-зак. тр. Нянчыцца. Кблькі ты бўдзеш ужо з ім цянянё-хацца, вялікі такі. Н. К.
ЦЯ'ПКА (цяпка) жан. Матыка. Пасьля абёду ўзя-ла цяпку, ды й пайшла на сваю паласў бўльму апкбп-ваць. Кук.
ЦЯПЛІ'ШЧА (цяплішча) ніяк. Вогнішча. Кбжны вё-чар яны зьбіраліся каля цяплішча: варылі ёсьці, грэліся, гаварь'ілі, а хто сядзёў бліжэй — той драмаў ад цяпла, што ішлб ад вугалля. Меж.
ЦЯРУ'ШКА (цярўшка) жан. Пацяруха. Дзёці наця-галі салсімы, цярўшкі гэтае нась'шалі па хаце (даўнёй жа матрацаў гэтых ні былб, салбму клалі на карваць), дак я на дзяцёй кажў: «Салбму наштб пацьцерусілі на хаця?» Зап.
ЦЯРЭ'ШНЯ (цярэшня) жан. Чарэшня. У Мінску на базары ўсягб мнбга: і вішні, і царэшні, і памідбры, і яблыкі. Но ёта, навёрна, усе ці с Украіны, ці с цёплай стараны якбй. Бяс.
Ч
ЧАВУ'Н (чавўн) мужч. Чыгун. Пяць чавунбў картбш-кі зварьіла і ўсё мала. Р. Ч.
125
ЧАГО'СЬ (чагбсь) часц. Чагосьці. Чагбсь гэта твой сябра прыхбдзіў? Узгур.
ЧАЛАВЕ'К (чалавёк) мужч. Муж. Пачакайце, зарас мой чалавёк прьідзе. Кам.
ЧАЛЕ'СНІК (чалёсьнік) мужч. Куток каля печы, дзе стаяць вілкі, качарга, чапяла і іншае хатняе начынне. А'лка, чагб ты сьмёцьце ўсё ў чалёсьнік зьмятаеш? Ба-чыш, ужо скблькі яго там сабралася, глядзі, скбра і мьг-шы мбгуць завясьціся там. Бяс.
ЧАЛЯ'ДНІК (чаляднік) мужч. Шавец. У майгб су-сёда ранёй бацька чаляднікам быў, спраўньгя ббты ра-біў. Кам.
ЧАМО'Т (чамбт) мужч. Невялікае памяшканне, дзе захоўваецца ежа. Усё ядзёнае мы ў чамбт ставім. Р. Ч.
ЧАПЯЛЯ' (чапяля) жан. Чапяла. Вазьмі скаварадў чапялёй, а не анўчай. Р. Ч.
ЧАПА'ЦЬ (чапаць), -ю, -еш; незак. тр. Чапляць. Укі-нім у ніт, а тады ўкінім у бёрда, тады чапаім гэтыя ніты, а ўнізе панажь'і. Скблькі нітбў, тблька панажбў чапа-ім: чатыры ніты, чатьіры панажы. Пап.
ЧАРАНО'К (чаранбк) мужч. Качарга. Ты бы хоць чаранкбм вугаль сь пёчы выграбала, ды пбтым кубёлак прынёсла. Крок.
ЧАРО'ДЗЬ (чарбць) жан. Чарга. Станавіся ў чарбць, а я гляну, што даюць. Меч.
ЧАРПА'ХА (чарпаха) жан. Чарпак. А ў нашай бабў-лі чарпаха яшчэ спрытна ў руках хбдзіць. Даўг.
ЧАРЭ'МУХА (чарэмуха) жан. Чаромха. У мінё ў га-рбччыку чарэмухі мнбга расьцё. Кам.
ЧАРЭ'ННЕ (чарэньне) ніяк. Чарэнь. Ну чагб ш ты залёз на чарэньне, кап спаліцца? А тады плакаць бў-дзеш, што баліць. Р. Ч.
ЧАУСО'ЧАК (чаусбчак) мужч. Чыгунок. Хўтка вы-хапі чаусбчак сь пёчы, зварылася ўжо бўльба. Кузьм.
ЧАТЧАВІ'К (чатчавік) мужч. Падабабак. Чатчавікбў у гэтым гбдзе — зьбірай не зьбярэш. Бяс.
126
ЧВЫР (чвыр) мужч. Жвір. Двор бёлым чвырам па-сыпалі, а шўлы ўсе пагнўлі і варбты цяшка атчыняюц-ца. Заям.
ЧО'ВЕНЬ (чбвень) мужч. Човен. Каля нас бліска рэчка, у вадзё заўсёды стаяў чбвень, дык дзёці нікблі не сядзёлі дбма, бралі чбвень і плавалі. Р. Ч.
ЧО'РНЫ (чбрны) прым., перан. Брудны. Ой, дзёвач-кі, я, мўсіць, чбрная, трэба пайсьці памьіцца. Кам.
ЧО'РНЫЯ (чбрныя) субст. прым. Карнікі. Прыёдуць гэтыя чбрныя ў вёску, дык людзі праз вакнб ўцякаюць у лес. Кам.
ЧО'РНЫЯ ЯТАДЫ (чбрныя ягады). Суніцы. У нас чбрныя ягады ў анным бакў, а красныя — у другім. Да-лёка трбхі, праўда, туды пат піянёрскі лагер. Бяс.
ЧУРБА'Н мужч. Бервяно. Сёньня апбшні чурбан раз-рэзалі, а больш палі, чым хбчаш. Кам.
ЧУКМЭ'РЫЦЬ (чукмэрыць), -у, -ыш; незак. тр. Га-таваць ежу. Я, бывала, як стану чукмэрыць ядў, дык кручўся каля пёчы часы два. Чар.
ЧУ'НІ (чўні). Вяровачныя лапці. Чўні зь вярбвак былі вельма мбцныя. Р. Ч.
ЧУ'РКА (чўрка) жан. Шула. Трэба чўрку памяняць, a то варбта паваляцца скбра. Р. Ч.
ЧУ'СЫ (чўсы). Гумовыя боты. Чўсы рббяцца з ры-зіны, яны вёльма мбцныя, знбсу няма. Р. Ч.
ЧЫКІЛЬДА' (чыкільда) агульн. Кульгавы чалавек. Вышла замуж называецца за кагб, а мужь'ік — чыкільда гэтая: як ідзё, так і выстўквае дзеравяшкай — руб дзё-сяць. Узгур.
ЧЫКРЬІ'ЖЬІЦЬ (чыкрьіжыць), -у, -ыш; незак. тр. Рэзаць. Чыкрьіш хлеп, абёдаць бўдзем. Ліс.
ЧЫ'ЛЫ (чьілы) прым. Незнаёмы. Пбзна нбччу нёх-та пастўкаў у вакнб, а калі дзьвёры аччыніла, убачыла чылага чалавёка. Хал.
ЧЬГЛЫЯ ЛЮ'ДЗІ. Чужыя людзі. У чь'ілых людзёй не так, як дбма. I не высьпісься, і не аддыхнёш. К.ук.
¹²⁷
ЧЫМЕРГЕ'С (чымергёс) мужч. Салат з гуркоў, цы-булі, запраўлены смятанай. Нарві цыбўлі і гуркоў, зрббім чымергёс на абёт. Р. Ч.
ЧЬІМЕРГЕ'С (чымергёс) мужч. Настойка бярозавай кары, У гарэлку кладўць бярбзавую карў і гэта чымергёс завёцца. Р. Ч.
ЧЭ'МЕР (чэмер) мужч., бат. Ядавітая лугавая раслі-на. Кап ты чэмеру наёўся! Уж.
ЧЭ'ПЧЫК (чэпчык) мужч. Шлём. Чэпчыкі насаджа-лі на галбвы і сядзяць на матацьгклах. Ліс.
ЧЭ'РАЙ (чэрай) мужч. Фурункул. Такі ўжо чэрай гарачы, ні дакранўцца. В. В.
ЧЭ'РСТВЫ (чэрствы) прым. Чарвівы. У гэтым гбдзе нёкія чэрствыя яблыкі, бо вялікая суш усё лета стаіць. Кам.
Ш
ШАМК'І (шамкі) толькі мн. Бразготкі. Як жаніўся мой брат, та такія шамкі звбнкія. Р. Ч.
ШАЙМО'РЫ (шаймбры) толькі мн. Мёрзлая бульба. У вайнў мы бёдна жылі. Дзяцёй было мнбга. Кап пракар-міць іх, за сем кіламётраў хадзілі шаймбры капаць, кап тблькі пражыць. Бяс.
ШАЛУ'ЦЬКА (шалўцька) агульн., неадабр. Неахай-ны чалавек. Ну ш і шалўцька ты, нбвы лётнік, а ўжо і дзюрку прарваў. Борк.
ШАЛУ'ПКІ (шалўпкі) толькі мн. Лупіны. Трэба на-мьіць карбве шалўпак. Р. Ч.
ШАЛЯНО'УКА (шалянбўка) жан. Вялікая шарсця-ная хустка. А якая ш харбшая шалянбўка была, але па-рвалася. Кам.
ША'НЬКА (шанька) жан. Торба. Пакладзі ў шаньку ядь'і, бўдзем у лёсе дбўга-дбўга, а там апетьіт знаеш які. Узгур.
ША'ПКА (шапка) жан. Верх над вугламі дзвярэй.
128
Так стўкнулася лббам ап шапку, што і'скры з вачэй пасы-паліся. Р. Ч.
ШАПЯЛЯ'ТЫ (шапяляты) прым. Шапялявы. Вунь пайшбў Даніла шапяляты, ня лячь'ілі, так і застаўся. Папл.
ШАПЯТЛІ'ВЫ (шапятлівы) прым. Гл. шапяляты. Ен нічбга хлапёц, але трбшкі шапятлівы. Кальч.
ШАРАВА'РКА (шараварка) жан. Абавязковыя рабо-ты па ўпарадкаванню дарог. Пры Пбльшчы на шаравар-ку гналі. Цяр.
ШАРАХО'НІЦЦА (шарахбніцца), -ю-ся, -іш-ся; не-зак. тр. Ганарыцца. I чагб тблькі так шарахбніцца, і ў другіх дзёці вўчацца не горш, пяцёркі прынбсяць, а каб хоць хто хвалі'ўся. He, маўчаць. Узгур.
ШАРВА'РКУ АДРАБЛЯ'ЦЬ. Працаваць абы-як. Рб-біць, усё роўна як шарварку адрабляе. Уж.
ШАРПА'НКА (шарпанка) жан. Саматканая дарожка з тоўстай пражы. Даўнёй у мянё была самадзёлачная шарпанка, вось дбўга ляжала, і знбсу ёй не было. Р. П.
ШАРСТУ'Х (шарстўх) мужч. Спадніца ў зборку. Абу-ла новыя вятрўфкі і шарстўх надзёла нбвы, у кінб зьбі-раецца. Борк.
ШАРУДЗІ'ЦЦА (шарудзіцца), -дж-у-ся, -дз-іш-ся; незак. тр. Збірацца, прыбірацца. Шарудзіцеся, дзёўкі, ве-чарьінка пычынаецца. Ліс.
ШАРШО'ТКА (шаршбтка) жан. Іголка вялікіх паме-раў. He мёўшы шаршбткі, кбўдры не пашыем, бо гэтымі ігблачкамі нават не праткнёш навылет. Узгур.
ШАРХУ'БЛІК (шархўблік) мужч. Гэблік. А ты яго шархўблікам, а тады вўравень прыстаў, ці рбўны. Р. Ч.
ШАСТАКО'Л (шастакбл) мужч. Частакол. Абгара-дзіла я шастакблам увёсь агарбд, a то чужыя кўры ла-зілі. Р. Ч.
ШАТЫ'НКА (шатьгнка) жан. Сацін. Прывёзьлі ў ма-газін дўжа красівую шатынку. Трэба бўдзя на плацьце набраць. Бяс.
9 3«к. 1876.
129
ШАФА'РЫК (шафарык) мужч. Шкафчык. Пайшла жаць, а ўнўку сказала: «Загані карбву і палўднуй сам. Хлеб з маслам ляжыць у шлябанё, пбткалатка стаіць у пёчы, малакб ў шафарыку, а квас у склепі. Вбзьмеш с ха-ты кбнаўку і там нап’ёсься». Кор.
ША'ХВАРАСТ (шахвараст) мужч. Свавольнік. Ю'рак харбшы хлбпчык, а Казік — шахвараст, ні мінўты не па-сядзі'ць спакбйна. Уж.
ШАХЛА'ТЫ (шахлаты) прым. Шамкаючы. От, у ётай бапкі зуббў няма, так і вымаўлёньне ў яе шахлатае. Луц.
ШВА'БСКА (швабська) жан. Сподняя сарочка. У ма-ёй бабўсі старая-старая швабська, а яна ўсё нбсіць яе. Р. П.
ШВІ'ДКІ (швіткі) прым. Хуткі. Нёйкі ш вёльмі швіт-кі ўдаўся ён. Кам.
ШВІНА'Р (швінар) мужч. Ліхтар. Запаліш швінар і ідзёш у хлеў. В. В.
ШВА'ЙНЯ (швайня) жан. Швейная фабрыка. Нявё-стка мая ў швайні і працўя, дббра зарабляя. Кам.
КНІГІ ОНЛАЙН
