Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
ГА'ШТАР (гаштар) мужч. Флёкс. Люблю, калі каля хаты гаштар цьвіцё. Мац.
ГЕ'СТКА (гёстка) жан. Блюзка. Я ўчбра набрала мультану на гёстку. Дук.
ГІБЗО'ВЫ (гібзбвы), -ая, -ае, прым. 3 гіпсу зробле-ны, гіпсавы. Далі мне карандаш, гібзбвыя пальчаткі, гіб-збвы пярэднік кругбм надзёты з рукавамі і паставілі разрыўныя гранаты, што кідаюць, от такія малянькія, от як буть'ілачка такія малянькія, правяраць. Паг.
ГІЛЯВА'ЦЬ (гіляваць) незак. тр. Бегаць, насіцца (аб жывёле). Сеньня гбрача, бўдуць карбвы гіляваць. Гар
35
ГГРКАЦЬ (гіркаць), •ю, -еш; незак. тр. Гаварыць злосна. Чагб ты гіркаеш, як на сваё? Прудз.
, ГІЧА'ННЕ (гічанё) ніяк. Бурачнік. Схаджў каню-шынкі трўсікам нарвў. А мбжа й ні пайдў ў канюшын-ку, гічаня падкіну. Сав.
ГЛУБАЧЭ'Й (глубачэй) прысл. Глыбей. Паткапай глубачэй ямку, бу гэтак мёлка карэныне не памёсьціцца. Ліс.
ГЛУ'МІЦЦА (глўміцца) незак. тр. Псавацца. Нава-рьіла кашы, а ніхто ні ёсьць, дак сэрца баліць, што глў-міцца. В. В.
ГЛУХА'Я СЦЯНА' (глухая сьцяна) будаўн. Сцяна з суцэльных бярвенняў, без вокан і дзвярэй. Бачыш, хату паставіў глухбй сьцямбй на вўліцу, разгарадзіў перага-рбткай на дзьве палавшы. Белар.
ГЛУХГ ГРЫБ (глухі грып). Невядомы. Глухія грыбы ні зьбірайця, іх жа ні мбжна ёсьці, бо патрўціцяся. Р. П.
ГНІЛЯ'К (гніляк) мужч., неадабр. Хваравіты. Так усё жыцьцё гніляком пражь'іў, чагб тблькі не рабілі. Зап.
ГНУ'ШКА (гнўшка) жан. 1. Днушка. Hi стаў скава-радў на настбльніцу, вазьмі гнўшку і пастаў. Кам. 2. Падстаўка пад чыгуны. Давай сюдьг гнўшку, сквара-дў не хачў на стол ставіць, гарачая вёльмі. Клрк.
ГНЯЗДО' (гняздб) ніяк. Выемка на канцы бервяна, у якую кладуць другое бервяно, каб вылажыць вугал бу-дыніны. Рбўна кладзі бервянб, a то вўгал скрывіш. Бяс.
ГО'ВАР (гбвар) мужч. Размова, гаворка. У нас зь ім зусім другі гбвар бўдзя пра гэту справу. Так.
ГО'ЙСАЦЬ (гбйсаць), -ю, -еш; незак. тр. Шпарка ха-дзіць, ездзіць. Кап ён ні гбйсаў на лісапёдзі па вўліцы так, усё былб б дббра. Р. П.
ГО'НЯ (гоня) жан. Доўгая паласа жыта. Даўнёй як вьіганеш пятнаццаць гбней, так утбмісься, што й нох не павалачьі. Р. Ч.
ГО'ПНУЦЬ (гбпнуць), -у, -еш; зак. тр. Упасці. А ён гбпнуў, дак нагў і зламбў. Р. П.
36
, ГО'РЫН (гбрын) мужч. Мулінэ. Сукёнка ў маёй дач-кі горыяам вь'ішыта. Кам.
ГРА'БІЦЬ (грабіць), -бл-ю, -іш; незак. тр. Грэбці. Ад,³іноРаз на казьбё пан і парабак грабілі сёна. Пан на-грабіў пласт і кажыць: «О гэта маёй карбве, бо я мала-ко п ю зь яе». Мік.
ГРА'МАЦЬ (грамаць) жан. Грамата. Ранёй дык не вучылі дббра грамаці, кап тблькі распісацца ўмёлі — і усе тут табё. Усё рбўна, прбстаму мужыкў іншай рабб-ты не былб, а тблькі араць, сёяць, жаць, наштб тая гра-маць. Бяс.
ГРАЦКО'ВАЯ КРУПА'. Грэчневыя крупы. Учсры ў Мшск ёзьдзіла ды купіла грацкбвай крупьі. Бяс.
ГРУ'ЦКА (грўцка) жан., памянш. ад груца. Трэба кап капўстачка ўпрэла ды грўцка ўварылася — вось тады будзе і на раніцу і на абёт. Пал.
ГРЫБАВО'ЧАК (грыбавбчык) мужч. Грыбнік, які ведае, дзе растуць грыбы. Грыбавбчык ён дббры, але ж кап камў другбму сказаць... Хал.
ГРЫ'ВЕНЬ (грывень) мужч. Манета ў 10 кап. Хацёла купіць кбхту, але не хаш'ла аднагб грыўня Кук.
ГРЭ БЕНЬ (грэ'бінь) мужч. Прылада часаць лён. Жменькі мятага лёну тадьі чэшым. Такія дрыўляныя граояні былі, з дуббвых плашак парббляны, у гэту пла-шку ўбіты дуббвыя зубьі, і мы чэшым пёрвы рас. Гэта атнімаюцца камлі і вярхі: вярхі горшыя, камлі лёпшыя Пап.
ГРЭ'ЙКА (грэйка) жан. Грэлка. У вас мбжа грэй-ка е, a то так зуб баліць. Св.
ГУГНІ'ВЫ (гугнівы) прым. Гугнявы. Есьць у насна сялё гугнівы Я'шка, дык нічбга не разабраць, што ён га-вбрыць. Кук.
м-^Л^Ь (гуляць), -ю, -еш; незак. тр. Заляцацца. Меньшы да арміі не жаніўся, гуляў тблькі зь дзёвач-кай. Вярнўўся, забраў яе і жывё цяпёр. Бяс.
37
ГУННО' (гуннб) ніяк. Гумно. Вот жь'іта ўрадзіла ся-гблета, цэлае гуннб снапоў наклалі. Р. Ч.
ГУНО'РНАЯ (гунбрная) прым. Ганарлівая. Бач, якая гунбрная, як паёхала ў гбрат, дык і нос задрала. Бяс. „, „ , .
ГУ'НЬКА (гўнька) жан. Дзяруга. Гунькан лошкі засьцілаем у бўдны дзень. Уж. .
ГУНСПО'Д (гунспбт) мужч. Вешалка ў паліто (у мове старэйшых). Пальтб ў яе прыгбжае, а гунспбд адар-ваны і прышьгць ня мбжа. Мал. . , , „
ГУ'РА (гўра) жан. Гара. У нас німа гурау, а у друп'х мястах дак і гўры вялікія і камёньняў мнбга. Р.'г
ГУРКО'УНІК (гуркоўнік) мужч. Агурочнік. Гуркоу-нік пасбх, гуркбў не бўдзе. Чар. , .
ГУ'СКІ (гўскі) толькі мн. Гл. бабок. На тым балоці мнбга гўсак расьцё. Р. П.
ГУСЦЕ'РАЗНЫ (гусьцёражны) прьш. Вельмі густьі. Прыгбжая была дзеўка і кбсы ў яе гусьцёражныя былі'. Кам.
ГУСЦЯРНЯ'К (гусьцярняк) мужч. Густы падлесак. Чагб-чаго, а ягат хватая. Кругбм жа лясьг. Пбйдзіш за рэчку, трбхі пбля — і лясбк. Або з гэтага канца. Вўлі-ца канчаіцца — і адразу гусьцярняк. Белар.
ГУ'ТА (гўта) жан. Шклозавод. Каля мбгілак гута стаяла, зараз яна разваленая. Стар.
ГЛЫТ (глыт) мужч. Глыток. Адзін глыт вады глы-нўла сёньні, у рбця ўжо перасбхла. Р. Ч.
ГЭ'ЙСЯ (гэйся) займ. Гэта. На гэйсю хустку на-дзёнь, а ў мянё другая ёсіка. Мац.
ГЭ'НДЗЯ (гэньдзя) прысл. Там, у тым месцы; Сяць, дачка, пісаць гэньдзя, на тбе крэсла, там сьвятлёй,— ні-памысная і ваша раббта: і дзяцёй вучы і да старьгх пры-хбдзь. Яц. п
ГЭ'НУДЫ (гэнуды) прысл. Туды. Дзе гэта Ю зік? Няўжб гэнуды пайшбў? Мац.
38
ГЭ'САЛЬ (гэсаль) мужч., зневаж. Прайдзісвет. Гэны гзсаль па усёй зямлі дзяцёй маё. Кам.
Д
ДАБРАВГТЫ (дабравіты) прым. Добры. А ён чала-вёк дабравіты, няма чагб і казаць. Што не папрасі —усё зрббіць. Хож.
ДАБРА'К (дабрак) мужч. Баравік. Пайдўць даж-джы, дак бўдзем дабракі зьбіраць і сушыць. Р. Ч.
ДАВЕ'ДКІ (давёткі) толькі мн. Наведіванне. Як па-шла ўчбра ў давёткі — і сёньня німа. Ліс.
ДАГЛЯДА'ЦЦА (даглядацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Рабіць хатнюю работу. Маё дзёткі, німа мне часў, трэба ш яшчэ даглядацца ісьці. Вы прыдзіця пазьнёй, дак я мбжа што ўспомню і раскажў вам. Бяс.
ДАЖДЖУ'ЙКІ (дажджўйкі) толькі мн. Кароткія гу-мавыя боты. Дажджўйкі абувай на балбта і на дошч. Борк.
ДАЛЕ'ЗНА (далезна) прысл. Вельмі далёка. Мы ў грыбьг рэтка калі хбдзім, бо да лёсу далёзна. Дук.
ДА'ЛІ (далі) прысл. Далей. Атайдзі трбхі далі, а так мне нічбга не відаць. Кам.
ДА ПО'СЛЕДКУ (да пбсьлетку) прысл. Да каяца. У яго ні'кблі не хапае цярпёньня давёсьці працу да пбсьлетку. В. В.
ДАРМО' (дармб) прысл. 1. Нічога. Дармб, не шка-дўй ты гэту пабі'тую шклянку. Дубр. 2. Добра. Наш ста-рь'і ўжо дармб сябё атчувае, a то такі быў, лець хадзіў. Суц. 3. Добры. Хлбпцы яны дармб — вёльмі паслухмя-ныя. Кац. 4. Дарэмна. Дармб паўставалі з раніцы, дошч такі ўлупіў, ні выйсьці. В. В.
ДАСЦІПНА'Я (дасьціпная) субст. прым. Добрая га-спадыня. Ат сусёткі ніякай жызьні няма. Кажа, што яна дасьціпная. Дзе ж яна дасьціпная, калі мужыка давяла да тагб, што павёсіўся. He мог ужьіцца зь ёй. Бяс.
39
ДАУБГНА (даўбгна) жан., зневаж. Высокая худая жанчына. Сястра мая худая была, дык усе казалі: «Вот даўбіна». Бяс.
ДАУМІ'ЦЦА (даўміцца) зак. тр. Дадумацца. Даў-мілася такбю халадзінаю без пальта выпраўляць. Ліс.
ДАУНЕ'Й (даўнёй) прысл. Даўжэй, больш. I не вё-даю, што табё расказаць. He такая ш яшчэ й старая я, другія ш больш вёдаюць, даўнёй жылі, мбжа б вы да кагб с старэйшых схадзілі. Белар.
ДВАРЬГШЧА (дварьгшча) ніяк. Падворак. У іх усяг-ды дварышча чьіста вымецена і прыбрана. Пільк.
ДВУХПУЦЯВЬГ (двухпуцявы) прым. Двухкалейны. Цяпёр усюды двухпуцявая жалёзная дарбга, а бывала паязды разьмінаюцца на разьёздах, або павінен перача-каць на станцыі, пака другі разьмінёцца. Белар.
ДЖА'БКА (джапка) жан. Матыга. Вазьмў джапку і пайдў вёчарам крыхў агарбт папалю. Сбнца схавала-ся, у галавў пёкчы не бўдзе. Я заўсёды вёчарам палю. Р. Ч.
ДЖМЬГХНУЦЬ (джмыхнуць), -у, -еш; зак. тр. ]. Чмыхнуць. Яна так мбцна джмыхнула, што ўсе агля-нўліся. Бяс. 2. Уцячы. Дзе там іх злбвіш: як джмыхнуць у кусты — тблькі іх і бачылі. Чар.
ДЖУПЛЯВА'ЦЬ (джупляваць), -ю, -еш; незак. тр. Рвапь. Hv і наджуплявалі вы квётак. Кам.
ДЖЫГГР (джып'р) мужч. Ерш. Мой дзяцька зла-віў на вўдачку двух джыгірбў. В. В.
ДЖЭТАЦЬ (джэгаць), -ю, еш; незак. тр. Ківаць. He джэгай лаўку, сядзі' спакбйна. Кам.
ДЗЕ'УКА (дзёўка) жан. Дзяўчына. Пбмню, на тан-цы мы ў другўю дзярэўню хадзілі, у Гаяны, а там за дзявбк білі нас, каб мы ня адбівалі ў іхніх хлбпцаў. Як нас мнбга, то яньі ня лёзуць, а як астаўся хто ў дзёўкі, то так усыплюць, што ён ледзь назат прыпаўзё. Белар.
ДЗЕР (дзёр) мужч. Адзёр. У той год усе дзёці вёс-
40
кі перахварэлі на дзёр, так часаліся, чырвбныя вбчы былі. Граб.
ДЗІРЭ'КТАРКА (дзірэктарка) мужч. Дырэктар. Кажуць, учбра прыёхаў нбвы дзірэктарка школы. Узгур.
ДЗВЯГА'ЛКА (дзьвягалка) жан. Будынак, дзе зна-ходзіцца дзвіжок. У нас даўнб дзьвягалка свая, яна дае сьвет і другім вескам. Кам.
ДЗЕТАВО'ДУХА (дзетавбдуха) жан. Куранятніца. Вот гаткая дзетавбдуха, зусім не глядзіць куранят. Р. Ч.
ДЗЕ'ТУХА (дзётуха) жан. Квактуха, якая водзіць ку-ранят. Вой, дзётуха зьвяла нёдзе кураняты. Р. Ч.
ДЗЕРАВЯ'ШКІ (дзеравяшкі) толькі мн. Абутак на драўлянай падэшве. Кудьі ты папёрлася ў дзеравяшках. Нбгі наб’ёш, пбкуль схбдзіш у тўю вёску. Р. Ч.
ДЗЕРВЯНЕ'ЦЬ (дзервянёць) незак. тр. Дранцвець. Сядзёла, пбкуль нбгі не пачалі дзервянёць. Чар.
ДЗЕ'РЦІ (дзёрці), -у, -эш; незак. тр. Драць, тарка-ваць. Заўтра рана пабуджў, панімаяш што, і ты бўдзяш дзерці (бульбу), а я бўду пячы (бліны).— А як яе дзёр-ці?— А вот так! Мік.
ДЗЯВО'ЧЧЫНА (дзявбччына) жан. Дзявочасць, дзявочыя гады. Раскажў пра сваю дзявбччыну. Ждалі мы калят. Тады жанілі Цярэшку. У Цярэіпца станавілі-ся с аннагб ббку дзёўкі, з другбга — хлбпцы. А давалі камў рбўную пару, камў нярбўную, хоць і ні хацёў, але старбга давалі. Сьмёху былб. Луб.
ДЗЯВО'ШЧА (дзявбшча) ніяк. Маладосць. Я дзя-вбшча свайгб і не ўбачыла. Вьгшла ў шаснаццаць год за-муж за такбга, што й рабіць ня ўмёя нічога, сама заўсё-ды ўпёоадзі, а ён за маімі плячамі жывё. Бяс.
КНІГІ ОНЛАЙН
