Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
ЗНІ'ЦЕЙКУ (зьніцейку) прысл. Знямацку. Зьніцейку наступіў на касў і парэзаў нагў. Ліс.
ЗРА'ЗАЧКУ (зразачку) прысл. Адразу. He буць там дбўга, ідзі зразачку дамбў. Кам.
ЗУБАСКА'ЛЬ (зубаскаль) мужч., неадабр. Асоба, якая без прычыны смяецца. Ну і зубаскаль ты бесталкб-вы, памаўчаў бы хоць, пакўль старэйшыя гавбраць. Граб.
ЗУ'НДАЛЬ (зўндаль) мужч., неадабр. Маўклівы ча-лавек. Што ў яго не пыталіся, гэты зўндаль ня вымавіў ні слбва. Крок.
ЗЫГАВА'ЦЬ (зыгаваць) незак. тр. Гізаваць. Гады са два назат заступіў я цялят пасьвіць. Хай іх халёра
54
вбзьме, гэта ўжо ні скаці'на. Як пачнё зыгаваць, хвасты ўгарў і хто куды. Хай яны пьілам пбйдуць с такбй ска-цінай. Белар.
ЗЫГУ'ТА (зыгўта) жан., лаянк. Дзыбатая жанчына. Зыгўта гэта тблькі плача, што ў яе няма дапамбгі, але спраўляецца. Ліс.
ЗЫКАВА'ЦЬ (зыкаваць) незак. тр. Гізаваць. Карб-вы як пачалі зыкаваць, дык хоць ты плач. Чар.
ЗЯВА'ЦЬ (зяваць), -ю, -еш; незак. тр. Пазяхаць цэлы дзень. Сеньня яёшта зяваецца, відаць, дождж пбйдзе. Ліс.
ЗЯЛЕ'ЗНІЦА (зялёзьніца) жан. Жалезны грэбень з зубамі-цвікамі часаць лён. Маці, бывала, пбсьля зазім-ку, падрабіўшыся на хазяйсьцьві, здьгміць з запёчку пбсьцілку з лёнам, унясёць зялёзьніцу і чэшыць. А тады й я памагаць стала. Але пакўль наўчылась, дык усё рўкі абдзірала на цьвякі ў зялёзьніцы. Лён густы, вбзьміш пасму, на рукў накірўціш, ды па зялёзьніцы хвастбм лёнў, а цьвякі вбстрыя, таркўчыя — усе, бывала, рўкі крываві-ла аб зялёзьніцу. Пап.
ЗЯЛЕ'НУХА (зялёнуха) жан. Недаспелыя ягады. На-ёўся зялёнухі і качаецца жыватом. Ліс.
ЗЯРО'ДЫ (зярбды) толькі мн. Азярод. Зярбды ў нас саўсім блап'я, здаецца, што вось-вось разваляцца, не бу-дзе на чым сёна сушьгць. Р. П.
ЗЯРО'Д (зярбт) мужч. Азярод. Нясі бульббўнік на зярбд раскладзі. Чыж.
I
ІЗМЭ'НЧЫЦЬ (ізмэнчыць), -у, -ыш; зак. тр. Заму-чыць. Так яго ізмзнчылі нёмцы, амаль да самай сьмёр-ці. В. Р.
ІМША'РЫНА (імшарына) жан. Месца, дзе расце толькі арэшнік. У нас імшарынай завўць мёсца, дзе расьцё адзін арэшнік. Р. Ч.
55
ІМШАРЭ'ЦЬ (імшарэць) незак. тр. Шарэць. Ды гэта як імшарэя трэба ісьці ў лес. В. В.
ГННЫ (інны) займ. Іншы. І'нны рас я не магў ра-біць. Дук.
ІСК (іск) мужч. Новы рой. Дзьвё сям’і ня мбгуць быць у вўльлі, яны ббруюцца — катбра катбру выгане. Тады матка пакідае вўлей, калі' іск нбйдзе дббрае мёс-ца. Абьічна ў лёсе, на старьгм дзёраве з дуплбм, любяць гніль, запах. Белар.
ГХІ (іхі) займ. Іх. І'хі хлбпец вёльмі дббры. Дук.
ІСПО'ДНІК (іспбднік) мужч. Жаночая кашуля з бе-лага паркалю. Ганна дык заўсёды іспбднік з карўнкамі шыя. Мац.
К
КАБЛУ'К (каблўк) мужч. Вертыкальны абруч у ко-шыку, за які бяруцца рукамі. Адзі'н каблўк ужб гатб-вы. Гіл.
КАБЫ'ЛЫ (кабылы) толькі мн. Грыбы. Кабьглы мбжна атварваць і марынаваць. Ліс.
КАБЫЛЯ'НЯЦ (кабыляняц) мужч. Апендыцыт. Па-лажьглі ягб ў бальніцу, зрабілі аперацыю і вьіразалі ка-быляняц. Дам.
КАВЕ'НЯ (кавёня) жан. Прылада для адграбання попелу ў печы. Была кавёня, але нёяк усўнула ў самы жар, дык яна палавіну адгарэла. Мужыка німа, дык яшчэ й не зрабіла новае кавянішча. Бяс.
КАГАМЕ'Т (кагамёт) мужч. Качалкі. Даўнёй узяў кагамёт ды пакачаў, што табё трэба, а цяпёрака ўжб уцюх. Р. Ч.
КА'ДРАЛЬ (кадраль) жан. Кадрыля. Бывала, былі мы маладь'ія, пбйдзім на вічарьгаку альбб свадзьбу. Ма-ладзёш танцўіць вальсы, пблькі, кракавяк, кадраль; адзёўшыся красіва, хто гуляя, хто шпацырўя... Мік.
КАДЗЕ' (кадзё) прысл. Толькі што. Кадзё пяць ча-
56
сбў былб, а ўжо сем! Дьгк калі ж гэта я пасьпёю ўсё зра-біць? Лыс.
КАДО'УБЕЦ (кадбўбец) мужч. Бочка. Ганначка, бяры вадў ў тым кадбўпцы, што пад вакнбм стаіць. Р. Ч.
КО'ЖАН (кбжан) займ. Кожны. Кбжан рас пбзна да-мбў прыхбдзіць. Р. Ч.
КАЗА' (каза) жан. 1. Мерка для вымярэння плошчы, у выглядзё літары A (2 метры). Каза нёдзе пад павёць-цю, вазьмі і пбйдзем мёраць сбткі. Меж. 2. Сагнуты дрот, на якім дзеці катаюцца на лёдзе. Катаўся мой Кблька на казё, зваліўся, дык увёсь нос абадраў. Кук.
КАЗЕ'Л (казёл) мужч. Грыб масляк. Казлбў мнбга, алё нёшта чарвівыя. В. В.
КАЗё'НКА (казёнка) жан. Сякёра. Дай ты казёнку, твая ж вбстрая, не стой, бачыш, час ідзё. Слаб.
КАЗЯНЯ' (казяня) мужч. Казляня. Казяня быў ужо вялікі, сам піў малакб. Хал.
КАЙРО'Т (кайрбт) мужч. Кола ў калаўроце. Я пра-ла, а ён, бёднянькі, рукў ў кайрбт усадзіў. Без рукі астаў-ся, яна ё. да не раббтае. Р. Ч.
КАЛАМУ'Т (каламўт) мужч. Вір. У нашуй рэццы ня-мнбга каламўтаў, алё што ёсць, дак вялікія. В. В.
КАЛАТУ'ШКА (калатўшка) жан. Драўляная прыла-да, якой раскалочваюць муку. Я старбму гаварьгла, каб зрабіў калатўшку, a то няма чым парасяці мукў раска-лаці'ць у гарачай вадзё. Р. Ч.
КАЛДО'БА (калдбба) жан. Выбоіна. Ну і калдбба зрабілася на дарбзе, ні праёхаць. Суд.
КАЛЯЯ' (каляя) жан. 1. Чыгунка. Філёна як рабіла на каляі ў Масквё, прысылала Стэфца нітак на пірабі-ранікі. Усялякіх прысылала. Фал. 2. Чарга пасвіць ка-роў. Я'сік, ты ж глядзі, заўтра наша каляя на пасту. Мац.
КАЛІБЕ'ЛЬ (калібёль) жан. Дзіцячая калыска. Бы-вала, палбжыш дзіця ў калібёль, а сам пбйдзеш на рабб-ту, яно цэлы дзень і праляжыць. Р. Ч.
57
КА'ЛІВА (каліва) прысл. Крыху. Дай ты мне хоць ка-ліва арэхаў, a то сварыцца бўдзем. Хац.
КАЛГУЕ (калі'ўе) ніяк. Бульбоўнік. Увбсень дык жжалі і ссушылі на зіму каліўе. Хац.
КАЛО'ДА (калбда) жан. Гл. ядзерка. Калбда, ка-лбда, што заўтра бўдзе —дождж ці пагбда? Уж. Тоў-стая непаваротлівая жанчына. Стаіць, як калбда, хай бы памагла рабі'ць. Цял.
КАЛЫМА'ЖКА (калымашка) жан. Тачка. Унўк мне дрбвы на калымашцы прывёс. Р. Ч.
КАЛЫ'СКА-ПАЛАТНЯ'НКА (калыска) жан. Палат-няная калыска накшталт заплечнай ношкі, у якой клалі дзіця. А як пбйдзем у пбле, дык малбя за плёчы ў кальгс-ку-палатнянку ды ядў перад саббй, за тры кіламётры на вўзенькую ніўку жаць да пбту. Пал.
КАЛЬГСКА (калыска) жан. Паглыбленне ў адным бервяне, у якое кладуцца іншыя, каб не раскачваліся пры перавозцы. Глядзі ж, Мікбла, кап калькжа была нямёл-кая. Чыж.
КАЛЬІХА'НКА (калыханка) жан. Гушкалка. Павёсі-лі калыханкуійа дрэва ды гушкаюцца. Кам.
КАЛЯВГНА (калявша) жан. 1. Каляіна. Ты па гась-цінцьі едзь, a то на той дарбзе адньг калявіны. Заям. 2. Мокрая сенажаць. Лён яны заўсёды ў калявіне сла-лі. Заям.
КАЛЯ'НКІ (калянкі) адз. калянка. Кавалачкі буль-бы ў супе. Парасяткі калянкі павыбіралі, а юшку кіну-лі. Чыж.
КАМЕ/ШНІК (камёшнік) мужч. Куточак пры печы. Камёшнік мальг і цьмяны, а ён усё туды лёзе. Хал.
КАН (кан) мужч. Бітон. Я'ня, ты ні відзяла, я тўтака кан на малакб ішчб адзін ставіла? Хто гэта сягбдня дзя-жўрыць? Мбжа ён відзяў? Яц.
КАНТА'К (кантак) мужч. Прылада для перакручван-ня калоды на месцы пры пагрузцы. Бярўць кантак і пад-кладаюць ягб пат калбду, тадьг і грузіць ляхчэй. Гіл.
58
КАНЧЫ'ЦЬ (канчыць), -у, -ыш; зак. тр. Скончыць, закончыць. Я прыхбджаю рббіць, а ён ужо хлеў канчыў.
Ч ЫіНС
КАПАНІ'ЦА (капаніца) жан. Лапата. Ці можаце вы даць мне на нёйкі час капаніцу сваю, у маёй рўчка зла-малася, а зрабіць рўчку няма камў, час бяжьгць, не вы-капаеш картбплю, дажджбм зальё. Меж.
КАПА'ННІК (капаньнік) мужч. Той, хто капае буль-бу. Кблькі капаньнікаў бўдзець зваць Тэкля? Глядзі, кап хапіла, бо назаўтра каня не дадўць і картопля застанец-ца. Меж.
КАПТУ'Р (каптўр) мужч. Частка печы над топкан. Каптўр зарудзёў, трэба ў суббту пабяліць. Чыж.,
КАРАГА'Ч (карагач) мужч. Ручнік. Мая мама мне нбівы ружбвы карагач купіла. Бачыш? Ст.
КАРАНІ'К (каранік) мужч. Вулей. У нас тблькі адзін каранік стаіць, вунь пчблы зь яго ляцяць. Борк.
КАРТО'ПЛЯ (картбпля) жан., зборн. Бульба. Ці мно-га засталбся выбіраць картбплі, марозэ ш напіраюць.
КАРЧЫ'СТЫ (карчысты) прым. Кусцісты. Рэтка сё-ялі бўльбу і сьпёе такая карчыстая. Буз.
КАСАВА'ЦЬ (касаваць), -ю, -еш; незак. тр. Крэсліць. Піша і сам касўе, піша і касўе, а чагб? Буз.
КАСМАВЕ'ШКА (касмавёшка) жан. Галавешка. Да затушы касмавёшку, дыміць жа. Слаб.
КАСЫ'НКА (касынка) жан. Кішэчны тлушч. Вунь кблькі касьгнкі надзерлі, дам і табё. Гіл.
КАСЯ'К (касяк) мужч. Касынка. Вунь які стронны касяк павязала. Нар.
КАУГАНУ'ЦЬ (каўганўць), -у, -еш; зак. тр. Штурха-нуць. ён мне як каўганўў у плёчы, я так на плот і пава-лілася. Ар.
КАУЗА'ЦЦА (каўзацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Слізгацца. Усе дзёці на перапынку выйшлі каўзацца на лёт. Хут.
59
^Л^ (каўка) жан. Галка. На пблі вяснбй заўсё-ды каўкі мітусяцца. Бар.
КАУМЕ'Р (каўмёр) мужч. Каўнер. Каўмёр таксама трэба ўгадаць прышьгць. Нав.
КАЛЬБЕ'ЛЬ (кальбёль) жан. Калыска. Ранёй каль-бел’ дКа°ьг рабілі, а ціпёр купляюць. Кап.
КАЛЯСНІЧО К (калясьнічбк) мужч. Няпоўны воз сена. У яго яшчэ застаўся калясьнічбк сёна. Р. Ч.
КАЛЯШЫ ЙНІК (каляшьгйнік) мужч. Шарф муж-чьінскі, звязаны з суконных нітак. Завяжьі каляшыйнік, МаЦ^лТ^\Ст7Рйлася для ця^’ ДЬІ ’ холадна. Мац.
КАМАКІ^ (камакі) толькі мн. Бульбяная каша, пюрэ. аспадар заўсёды мбўчкі есьць ці то камакі, ці то квас уся роуна. Кузьм.
, КАМО'РКА (каморка) жан. Кладоўка. Прынясі с ка-моркі сала, ключ у кішэні майгб каптана. Р. Ч.
КА^ЬР (камы)' толькі мн. Гарохавы суп. Еў камы і хіваліў, а я яшчэ рўлі смачныя зрабіла. Масц.
, КАМЯКІ (камякі) толькі мн. Бульбяная каша. У Чу-рылаві дык на кашу з картбплі кажуць камякі. В. В.
КАМІНА'Р (камінар). Чалавек, які чысціць коміны. Ну і замазаўся ты, як камінар які, тблькі вбчы і блі-шчаць. Бяс.
КАМЯНІ'ЦА (камяні'ца) жан. Куча каменняў. Мы адразу паедзем да той камяніцы, што адразу за вёскаю Кам.
' КАНА ФА (канафа) жан. Дывая. Канафа — гэта вя-лікая і шырачэзная карваць з дрэва з высбкай сьпінкай і пярыламі. На ёй мбжна сядзёць і спаць, матрас пала-жыўшы. Акал.
КАНДУ Ш (кандўш) мужч. Сяннік. Усе кандушьг ў вугле склалі, пбтым разьбярўцца. Кузьм.
КАНДЫБА'ЦЬ (кандыбаць), -ю, -еш; незак. тр. Ісці павольна. Вунь старая Настўля кандыбая па вўліцы Кам. J
КАНСЕ РВЕНЫЫ (кансёрвянны) прым. Кансервава-
60
ны. Назьбіралі чарвёй кансёрвянную банку — і на рыбу Кам.
КНІГІ ОНЛАЙН
