Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак
Памер: 144с.
Мінск 1977
ДЗЯЙНГК (дзяйнік) мужч. Сметнік. Занясі банкі на дзяйні'к, ды сядай дранку ёсьці. Мац.
ДЗЯЛЯ'НЬКА (дзялянька) жан. Участак лесу, пры-значаны для вырубкі. Вьізначылі ў нас дзялянькі, дык вёльмі мнбга лёсу бўдзе вырублена. Гіл.
41
ДЗЯРНО' (дзярнб) ніяк. Дзёран. Трэба іці нарэзаць дзярна ды апкласьці клўмбу. Чар.
ДЗЯРУНЫ' (дзяруны) толькі мн. Бульбяная бабка. Настружьі картбшкі пбўную мі'ску, дзяруны бўду пячы. Кук.
- ДЗЯЦЕ' (дзяцё) ніяк. Дзіця. Мы даўнёй ці гэтак жылі. I трэба было прасьці, і дзіцё трэба калыхаць. Адна нага ў пбчапца, а другбй калаўрбт цісьніш. Сцеш.
ДНА (дна) ліч. Адна. Дажываю я свой век дна. Кук.
ДОТЛЯДЫ (дбгляды) толькі мн. Агледзіны. Мёла-ся да мянё жанчына прыйсьці ў дбгляды. Кам.
ДО'ДНЕЧКАМ (дбднечкам) прысл. Досвіткам. Вё-даяш; мбжа ні забьглася Макрьша, кблькі трэба былб напрасьці на дзёвяць гўбак верацянбм? Ды пралі не дня-мі, а вечарамі і дбднечкамі, а цэлы дзень малацілі жьіта цапамі ды на кулі' лератрасалі. Пал.
ДО'ЙНІЦА (дбйніца) жан. Дайніца. Увёчара надаі-ла йбўную дбйніцу. Р. Ч.
•ДОЙСЦЬ (дойсьць) прысл. Досыць. Што тадй было?! Мох учыцца папбў сын, паноў сын, папбва дачка, панава дачка, яшчэ хто багаты — мох учьгць — і дойсьць. А ця-пёр усё перавярнўлася. Мік.
. ДО'РЖНІК (дбржнік) мужч. Спецыяльлы загон у двары для хатняй жывёлы. К сьвяту трэба дбржнік пры-браць, найпёрш сабраць .высахшы гной, папрыбіваць ля-сін, залравіць вёсьнічкі, бо ўжо ж закрываюцца і карб-ва з цёлям выхбдзіць на падвбрык. Меж. s
ДОС (дос) прысл. Дастаткова. Дос ужо вам зўбы та-чь'іць. Узгур.
ДО'СТКА (дбстіка) жан. Купіў дбстак на пол, ды мнбга асталбся. Ліс.
ДО'УНІШНЯЕ (дбўнгшняе) прым. Старое, былое. Вы, відаць, хбчаце вёдаць дбўнішняе, бо ўсюды хбдзіце і ўсё распь'ітваеце. Р. Ч.
ДО'УНЯ-РАЗДО'УНЯ (дбўня-раздбўня) прысл. Даў-ным-даўно. Баба дбўня-раздбўня прала тальку. Р. П.
42
ДРА'БА (драба) жан. Кляча. Хіба ж на мыла здаць драбу гэту. Нар.
ДРА'НКІ (дранкі) толькі мн. Бліны з таркаванай бульбы. Хазяйка этай картс,шкі надрала і пячэць блі-нбў, дранкі, а тадьі нальлёць сьмятаны, ёсьця. Укўсна. Мік.
ДРА'НКІ (дранкі) толькі мн. Коўдра. Бьівала, дзе-тачка, і дранкам былі рады, бо пад імі цёпла спаць, цяпёр на іх нават не глядзяць, усе маюць адзіялы. Р. Ч.
ДРАНЬ (дрань) жан. 1. Галінкі, расшчэпленыя _^на дзве палавіны. Трэба мне надраць драні на кбшык. 1 іл. 2. Дранка. Яе хата пакрыта драньню. Р. Ч.
ДРА'ЧКА (драчка) жан. Тарка. Дзе гэта наша драч-ка? Трэба бўльму драць, яе няма. Ліс.
ДРУЖЬІ'НА (дружьша) жан. Родныя маладых. Дру-жь'шы мнбга прыёхала: і маці, і бацька, і цётка, а хат-ка мала, а разьмясьціць усіх нада. Р. Ч.
ДРУ'КІ (дрўкі) толькі мн. Прыстасаванне для сушкі сена. Там каля тбку стаяць высбкія саснбвыя дрўкі, ба-чыце? Пільк.
ДРЫ'ЖНІК (дрыжнік) мужч. Гл. дзяйнік. Ну як жа ты гладьіш разьбіла? Вьшясі ягб на дрьіжнік. Нав.
ДРЬІ'НДА (дрьгнда) жан. Тоўсты сагнуты дрот, на якім катаюцца зімой дзеці. Калі санак няма, дык дзё-ці дрынды рббяць ды катаюцца. Борк.
ДРЫ'НКАЦЬ (дрьгнкаць), -ю, -еш; незак. тр. Брын-чаць. Ат, дрынкае нёшта, як ні сваімі рукамі. Ліс.
ДРЫ'НЬКА (дрйнька) жан. Пуня. Да зімьі людзі га-тбвы: пбўныя дрьінькі сёна і салбмы назапасалі. Борк.
ДРЭ'НЧЫЦЦА (дрэньчыцца), -у-ся, -ыш-ся; незак. тр. Капрызіць. Такі пал падняўся ў малбга, усю нбчань-ку дрэньчыўся, чуць раніцы даждаліся. Заб.
ДУБАЛЬТО'УКА (дубальтбўка) жан. Вялікая су-конная хустка фабрычнага вырабу. Каб дубальтбўку ўзя-ла, то і ў плёчы цяплёй былб п. Н. Д.
43
ДУЖАВА'ТЫ (дужаваты) прым. Вялікі. Яны ўжо былі дужаватыя хлбпцы, але яшчэ нічбга не панімалі Ліс.
^У^ ^ (дужэй)" прысл., вышэйш. ступень ад дужа. 1 орап. 3 вульля выліцелі пчблы, як накінуліся на мінё, сталі жаліць. Я ськінуў майку, начаў ей махаць, но пчб-лы разазьліліся йшчэ дужэй. От быў мне смашны мёд чуць ні памер. Белар.
ДУ'ЛЯ (дўля) жан. Від грушавага дрэва. Прама пад акном расла дўля, ох грўшкі былі —смачныя смачныя Узгур.
, ДУ'НДЗІЦЬ (дўндзіць) незак. тр. Ссаць. Ён, як бы-чок наш. усё дўньдзя і дўньдзя. Гар.
ДУНДУ К (дундўк) мужч., неадрбр. Хмуры, невясё-лы ^чалавек. Чамў ты заўсёды ходзіш такі дундўк?
ДУПЛЯ'НКА (дуплянка) жан. Разнавіднасць ву-лея. С трынаццаці гадбў займаюся з гэтымі пчбламі, за свой век бачыў рбзныя вульлі. I дуплянкі ў мянё бьілі', але цяпёр дуплянак няма. У дуплянках яны там сабё хазеява. дббра пчблкам у дуплянках. Белар.
ДЫГА ТЫ (дыгаты) прым. Цыбаты. От пятух дыга-ты ў Насьці. Нар.
ДЫТАЦЬ (дьігаць) незак. тр. Моцна біцца (аб сэр-цы). Як трбхі параблю, так і дьігае сэоца, так і дьігае
ДЫ ГУСЬ (дйгусь) прым. Вялікі. Ну і дьігусь твой еынбчак. Яшчэ пятнаццаці няма, а за бацьку вышэйшы Граб.
ДЫМАКУ'Р (дымакўр) мужч. Дымар. Я шчэ малы быу, але, пбмніо, вёльмі любіу мёд. А тадй мёд быў ого які смачны, бо увблю яіб не былсі. Я, пбмню, узяў дыма-кўр, налажьіў шчэпак і парашыў сам дастаць мёду з вульля. Белар.
- ^Э'РБЬІ (дэрбы^ адз. дэрба. Рэбры. Высахла, адньі дэрбы тарчаць, як мбжна, і куды матка глядзёла. Раўч.
44
е, е
ЕКАТА'ЦЬ (екатаць), -у, -аш; незак. тр. Гаварыць. За сцянбй нёхта глўха екатаў: камўсьці пагражаў, дру-гіх угавбрваў. Узгур.
Е СТАНЬКІ (ёстаяькі) памянш. ад есці. Е'станькі ха* цёла, жыць хацёла, ні бацькі ні мацяры ні былб, хата згарэла, вярнуцца ні былб куды, гбра заставіла, рбзуму дадалб. Hi с кім ні радзячыся сама самўю ўладкбўвала ў жызьні. Паг.
Е СТЬІ (ёсты) займ. Гэты. Я ўсё падрат круціла з ёстага ббку, а палбсы застаюцца на экране. Чыж.
Е СІКА (ёсіка) дзеясл. Есць. Такі нож і ў мянё ёсіка, бацька з гбраду прывёс. Мац.
Е^КА (ём„ка) прысл. Добра, хораша, трапна. Мне спадабаўся той хлбпец. Так ёмка ямў атказваў, што та-мў й пярэчыць не былб як. Р. Ч.
Ж
ЖАБЕ'НІЦЦА (жабёніцца), -ю-ся, -іш-ся; незак. тр. Раздумваць. Надта ты спакбйны, мнбга яшчэ складаць што ў чамадан трэба, а ты жабёнісься: аднб гавбрыш, то зусім іншае. Зьбірайся скарэй і пайдзём. Граб.
ЖАКЕ'Т (жакёт) мужч. Пінжак. А гэты во жакёт мой Коля аддаў бацьку, яму шчэ дббра бўдзе каля хаты на-сіць. Р. Ч.
ЖА'ЛАВАЦЬ (жалаваць), -ую, -еш; незак. тр. Шка-даваць. Няма за што жалаваць яе, зарабіла дббра, і не бёдная сама. Неж.
ЖАЛЯ'ЗКА (жаляска) ніяк. Лязо ў гэбліку. Сашко-ва жаляска зусім ступілася, няма чым дбскі габляваць. Кам.
ЖАНА ЦІК (жанацік) мужч. Жанаты мужчына. Усхадзіўся наш жанацік, ні аднбй вечарынкі ні прапўсь-ціць. Ліс.
45
ЖАУНА' (жаўна) жан. Дзяцел. Галава ў жаўны ду-жаватая. Кам.
ЖА'РНУЦЦА (жарнуцца), -у-ся, -еш-ся; зак.. тр. Стукнуцца. 3 разьбёгу так жарнуўся, аж уваччў пацям-нёла. Узгур.
ЖА'РНУЦЬ (жарнуць), -у, -еш; зак. тр. 1. Моцна ўдарыць. А ён як жарнуў мянё па галавё, дык аж у ва-чах пацям'Нёла. Кухц. 2. Стукнуць. Як жарня ў акнб, дык шыбы і паляцёлі. К.ам.
ЖА'ТКА (жатка) жан. Жняярка. Перш у нас жь'гта жалі ўручнўю, пасьля паявілася жатка, а цяпёр і зусім дббра — канбайн і сажнё й змалбця. Бяс.
ЖА'ХАЦЬ (жахаць) незак. тр. Грымець. Нядаўнач-ка як жахнуў гром, дык адразу двух жарабятак забіў. Р. Ч.
ЖА'ХНУЦЬ (жахнуць), -у, -еш; зак. тр. Моцна ўда-рыць. Як жахнула яна мне па руцэ, чуць рука не атва-лілася. Чар.
ЖБАНО'К (жбанбк) мужч. Збанок. Галя, падай дру-гі жбанбк, а то ў гэты малакб ўжо ні ўлазіць. Бяс.
ЖНІ'УНІК (жніўнік) мужч. Ржэўнік. Ты, унўчак, зарас сьпі, а калі сбнца высбкае падымецца, тадьі ты і прыдзеш, на жніўнік карбў пагбнім. Р. П.
ЖНЯЯ'Р (жняяр) мужч. Механізатар, які абслугоў-вае жняярку. Бывала, пбйдзім жаць, жняяры мальія онапкі кідаюць, а як разазьляцца, дык кідалі мнбга са-лбмы. А нам гэтыя кўчы трэба былб і зьвязаць, і паста-віць, і знасіць. Бяс.
ЖО'ЛАБ (жблап) мужч. Дук. Жыр. Цял. Прыстаса-ванне ў выглядзе скрынкі, куды кладуць сена карове. Цялўшка вырасла, і ёй жолап вялікі трэба зрабіць. Дам.
ЖЫВУ'ТКІ (жывўткі) прым. Жывы. Нічбга, нічбга, жывўткі бўдзеш, яшчэ і ў акамёдзію (акадэмію) вучь'ш-ца паёдзеш. Св.
ЖЫ'ГАУКА (жытаўка) жан. Крапіва. У лёсе залёзь-лі ў жыгаўкё, усе нбгі паапякалі. Узгур.
46
ЖЫ'ДКІ (жьіткі) прьім. 1. Гнуткі. 0, гэты дубёц ЖЫТІКІ, мне такі і патрэбны. Луц. 2. Слабы. Ен жа зусім яшчэ жыткі, глядзі, як хістаецца пад мёхам. Луц.
ЖЫ'ПСКА (жыпска) жан. Суп з мясам. Здаёцца, каб жь'шскі пад’ёсьці, a то ўсё сухбе ядзім. Бяс.
ЖЬІ'ЗНЯ (жь'ізьня) жан. Жыццё. Цяпёр такая ха-рбшая жьгзьня. Кам.
ЖЫКУ'ЧКА (жыкўчка) жан. Крапіва з дробным лісцем. Рўкі маё гараць агнём, грады палбла, дык жы-кўчкай абжьікала. Р. Ч.
ЖЬГЛА (жьіла) агульн., неадабр. Скупы. Ну і жьіла, сваймў рбднаму пашкадўе, а ўсё ў кладбўцы завалена рбзным дабрбм. Граб.
ЖЬЕЛЛЕ (жыльля) толькі мн. Жылы. Так мбжна і жыльля падарваць. Чар.
ЖЭ'МКА (жэмка) жан. Тэмпература. Вой, якая жэмка высбкая ў дзіцяці, і дахтарьг ходзюць, усё рбўна нічбга не памагае. Бяс.
3
ЗАВАЛГЦЬ (заваліць),-ю, іш; зак. тр. Закрыць (дзверы). Патрэбна заваліць істбпку, бо нбчы цёмныя, мбгуць жўлікі забрацца. Узгур.
ЗАВА'ЛЬНАЯ (завальная) прым. Старая, трухлявая. Е'йна хатка стаіць такая завальная. Р. Ч.
ЗА'ВІДКІ (завіткі) толькі мн. Зайздрасць. Завігкі с сярэдзіны чалавёка з’ядаюць. Буз.
ЗАВА'ДЛІВЫ (завідлівы) прым. Зайздросны. Наш сусёт натта ш завадлівы. Клет.
ЗАВІ'ДНІК (завіднік) мужч. Зайздросны чалавек. Заві'днік гэты заівідуе ўсямў чужбму, а кап сваё нажьіць, дык лянўецца. Бяс.
ЗАВІХА'ЦЦА (завіхацца), -ю-ся, -еш-ся; незак. тр. Спяшацца працаваць. А ні я завіхаўся, а ні я бўду за-віхацца. Хал.
17
ЗАГАНУ'ЦЬ (заганўць), -н-у, -н-еш; зак. тр. Зага-даць. Я вам магў заганўць загатку, дак і ня вёдаеце што. Так.
ЗАГАРНУ'ЦЬ (загарнўць), -у, -еш; зак. тр. Завязаць. Дай я табё хўстачку загарнў. Кам.
ЗАГРАЗНІ'ЦЬ (загразьніць), -ю, -іш; зак. тр. Забру-дзіць. Бывала ш, як пбйдзем танцаваць, дык хлбпец вбзь-мя ў рўку платбчак, і рўку, што на сьпінё, абгарнё пла-тбчкам ды так і танцўя, кап плацьця ні загразьніць. Бяс.
ЗАГРАХАТА'ЦЬ (заграхатаць) -у, -аш; зак. тр. За-грукаць. Нёхта мбцна заграхатаў на падлбзе: шум, скрьшнулі палавіцы. Узгур.
КНІГІ ОНЛАЙН
