Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік
Вацлаў Ластоўскі
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 853с.
Мінск 1990
СРЯДУ прысл счароду, спочарадзь. Счароду тры дні не было яго. Бяры счароду, спочарадзь.
СРЯДНТЬ каго, куды: наладзіць, наладжаць, наладжлцца, ладзіць. Яны сына ладзяць ў салдаты. Наладзіла мужа ў паездку. Гаспадар наладзіў парабкоўу лес. Княгіню да вянца ладзяць.
ССОРА ж. св<іра, сварка, сварыцца, сварны, сварлівы—насьць, сварыць, сварлівец—л/ўка. Куды не ступне сварку пачне. Сварка да дабра не даводзіць.
ССУЖАТЬ каго чызл'Даваць у позыч; пазычаць.
ССУДА ж. пазыка, пазычка, пазытчык—хто пазычае.
ССУДНЫЙ, пазычковы.
СТАТНЫЙ, стройны, госкі.
СТАВЛЕННЙК, кандыдат, стаўленік.
СТАВНЙ, затворы да вокан; вакянн.цы.
СТАНОК м. паставок, постаў. Сталярск (стругарскі) паставок; такарскі паставок і інш
СТАНОВЬЕ ср. стан, табар, стаянка.
СТАДО ср. стада, стддка; стаднік, самец разплоднік.
СТАКАН м. шклянка. Шклянка піва.
СТАКАТЬСЯ з кіч, стакацца, стэхціцца.
СТАЛКНВАТЬ што, каго; сьпіхаць—хацца, сьпіхнуць.
СТОЛКНОВЕНІЕ ср. стычка.
СТОЛОЧЬ што, стаўчы.
СТАЛПЛЙВАТЬ каго, зганяць, сцясьнянь таўпой; стаўпляць—ляцца.
СТАМЕСКА ж. нямец. Stemmeisen; далато.
СТАНЦІЯ ж. лац. франц. мейсца астаноўкі падарожных; станція.
СТАРАТЬСЯ, старацца, старэньне, старэнна. СТАРАТЕЛЬНЫЙ, старэнны—ная.
СТАРйК м. стлрац, стлрчы, старэчы.
СТАРЙНА ж. старасьвеччына—сьвгтны.
СТАРЙЦА ж: сторка.
СТАРЬЕ, старызна, старцг.
СТАРОВІЦНК, стараветнік, старэтнік.
СТАРЙННЫЙ, стараветны, старэтны.
СТАРШЙНА, старшыня, старшынства.
СТАСКйВАТЬ што, сьцяглць, сьцягнуць— ганьне.
СТАТСКІЙ м. нямецк. не вайсковы; цыв/льны.
СТАТУЯ м. лац. стод, стодзік, стодзіва.
СТАЧКА ж. ад .так“, .патакаць"; стачка.
СТАІЦЙТЬ што сьцяснуць.
СТАЯ ж. схаля, чарада, плойма. Стада ваўкоў пабегла. Адкуль не вазьміся цэлая чарада ваўкоў (Сержп). Плойма варон, груганоў узьнялася. У восень каўкі аднэй плоймаю з варонамі лётаюць. Жураўлі плаймуюцца ўжо ў вырай ляцець.
СТВОЛ м. галамень, галомісты. „Таламень', голае мейсца пня, ад каранёў да гальля, гаворыцца аб дрэвах.
СТВОРЯТЬ што, счыняць—няцца, счын.
СТЕАРЙН м. грэцч. лаёвы воск; стыарына.
СТЕБАТЬ каго, сьнябдць, сьц^бнуць, сьцебануць.
СТЕБЕЛЬ м. сьцібло, сьціблав/на, сьціблавдты; батаў, батугі, сьціблы сочных травяністых расьцін, прыкл. буракоў (бацьвіньне), рэдзькі і інш. пад.; гічы, гічаў£, сьціблы паўзучых расьцін, прыкладам у агуркоў, гарбузоў—цягнуцца ад караня гічы; націва, нац/ньне, нацьва, наць, у расьцін, у якіх няма стабуроў і батаўё ня тоўстае, не буцьвянае, (як у буракоў), прыкл. націва рэпы; стаўбур, пень травяністай расьціны; ладыга, сьцібло апавойнай і лазячай расьціны; каліва. каліўка, каліўцам называецца кождае аддзельнае сьцібло, порасьць ўсякай расьціны.
А ў гародзе на лясе
Тры калівы бобу (Нар. прып.).
СТЕГАТЬ коўдру, пікаваць; пугай; сьцебаць, сьцябаць, сьцябаньне; хлыстаць.
СТЕКАТЬ, сьцякаць, сток, сточны.
СТЕКЛО ср. шкло, шклянны, шкелка, шкліць, шкл/цца, шклгць.
СТЕКЛЯР .м. шкляр— г.тва.
СТЕКЛОВАРНЯ, шкл ц-ня, гуга.
СТЕНАТЬ, стагна ь—наньне, стогн.
СТЕПЕНЬ ж. ступень, ступенны—насьць.
СТЕПЕНСТВО тытул, ваша, вашэць.
СТЕПЬ, бязлесая пусташ; стэп.
СТЕРЖЕНЬ, стыржэнь—жн^вы.
СТЕЧЕНЬЕ варункаў, зьбгг.
СТНБРНТЬ што ў каго; збондзіць.
СТНЛЬ м. нямец. стыль, стылёвы.
СТЙГІЕНДІЯ ж. лац. грашавая падмога выдаваная немаетнаму вучню; стыпэндзія, запамога.
СТНРАТЬ бялізну, праць, прачка.
СТНСКНВАТЬ што, сьціскаць, сыц'ск.
СТЙХІЯ ж. грэцк. небкывая сіла прыроды: зямля, вада, палетра і агонь; стых/я, стыхійны.
СТЙХ м. верш, вершаваць—ваньне.
СТЛАТЬ, слаць, сланьне', пасьцель.
СТОГНА ж. црк. пляц, ток пры вуліцы.
СТОНМОСТЬ, кошт, каштоўнасьць.
СТОЛБЕЦ друку, грянка.
СТОЛБ м. стоўб, стоўбчык, стаўбец; стаўб_ун, глінянае начыньне, асобнай формы.
СТОЛБНЯК м. хвароба tetanus; паляруш.
СТОЛ м. стол, столік, сталгн.
СТОЛОВАЯ, пакой дзе абедаюць; сталоўня, сталавацца, сталаўн/к—ніца.
СТОЛЕЧННК м. абрус, настольнік.
СТОЛЯР м. сталяр, сталярства -лярны; стругор струглрня.
СТОЛОНАЧАЛЬННК м. пісьмавод.
СТОЛЬ прысл. так, гэтак. Так, гэтак мала.
СТОЛЬКО прысл. глгулькі, селіка. Гэтульк турботы.
СТОЛКНОВЕНІЕ, стычка, зудэрка, зудзрыцца, здэрыцца.
СТОЛ'БТІЕ ср. сталгцьце, стагодзьдзе.
СТОМЛЯТЬ, змучыць, змарыць.
СТОНАТЬ, стагнаць, стсгн, стогны, стагндньне.
СТОПА ж. ніжняя часьць нагі; ступня.
СТОПКА ж. кубак, іу/бачак.
СТОПОР м. гілень; ілгак.
СТОРА ж. запав^са.
СТОРРІЦА ж. сукрота, сукротны.
СТОРОЖНТЬ што, пілнаваць—вацца, пілнавдньне; сьцерагчы—чыся, старожа, стораж— ражба.
СТОРОЖКА, старажоўка, с^дбаўка, будка.
СТОРОЖЕВОЙ, старожны.
СТОРОНА ж. старана, бок.
СТОРЧЬ, стырчь, стырчком—мя.
СТОСКОВАТЬСЯ па кім, змаркоціцца.
СТОШННТЬ каго, самлгць, знудзіць.
СТРАДАТЬ, мучыцца, м^ка; цярпеньне.
СТРАДА ж. час жніва 1 касьбы; пілььіца.
СТРАНА ж. ў значэньні абхвату зямель, мясцовасьці; старана, край, зямля.
СТРАННЦА ж. кождая са старон аркуша паперы; балонка.
СТРАННЫЙ, дзіўны, дзівацкі. Дзіўна, што яго дагэтуль няма. Дзіўныя справы творацца тут.
СТРАННОСТЬ, дз/ўнасьць.
СТРАНСІВОВАТЬ, падарожнічаць—ніцтва, падарожнік—ніца.
СТРАСТЬ ж. цялесны і духовы больі мука. Мука Госпада нашага Іісуса Хрыста.Усякіх мук у жыцьці нацерпійіся.
СТРАСТЬ, множства, бязмернасьць, вельмі многа; страх, страшна, многа. Страійна балюча. Страшна хочацца. Страх, як ён скупы.
СТРАСТЬ, духовы парыў да чаго, неакялзанае хаценьне, жаданьне; жлрскасьць, жарскі, жарсьць, жарлівасьць, запальчывасьць; пасыя, пасыянат. Кождая пасыя неразумная. Чалавек ў запаЛьчывасьці горйі зььера. Любоў і ненавісьць процілеглыя пасыі. Жарліаач малітва. Жарскі танцор, лавец, баец. Жарсьці сваей пастрымаць няможа. Чалаяек ён добры, а толькі жарскага характару. Губіць яго жарсьць да жанок ды гарэлкі (Празарокі Віл. nas.).
СТРАСТНАЯ НЕД-БЛЯ, апошні тыдзень вялікага посту, пасьвячоная памяці мукі Хрыстаі пасыйны тыдзень; вялікі тыдзень.
СТРАТЕГІЯ ж. грэцк. навука вайны; вучэньне аб лепшым разкладзе вайсковых сіл і спосабаў; стратэгія.
СТРАТММ м. баечны птах, „ўсім птахам маці'; рысуюць з жаночай галавой і грудзямі.
СТРАХ аг. слав. страх, страшны, строШыць, стрлшаньне, страшліва, страхацьнД страхацца;
страхамор—лівы, страшыла; спалох, палохацца, палахл/вы, палахл/вец.
СТРАІЦАТЬ каго, пужаць, палохаць.
СТРЕЖЬ, сярэдзіна 1 еамая глыбіня, самы ішіаркі і глыбокі праюк вады ў рацэ; струга; ручво, ручыцца, цячэ, точыцца падобна вадзе ў рацэ, руччы. Сьлёзы ручацца з вачэй. Ручыліся мае сьлёзанькі на біты дарожанькі (песьня).
СТРЕКОЗА, жамяра Libellula; стрэлка; стрыбаўка, стрыбля,
СТРЕКОТАТЬ, сьнірчзць, сакатаць. Курыца / сарока сакоча. Сьвершч ськірчыць пад печчу.
СТРЕМЙТЬСЯ куды, імкнуцца, імкнг’ньне.
СТРЕМНТЕЛЬНЫН, які хутка імкнецца; імклгвы; Гонкіі шпоркі; прыткі, прытчэй, прыць.
СТРЕМНННА ж. прытня, прыцінь, прыціня. 3 гэткай прыціні, ледзь зьехаў. У сам прыцінь сонца, ў сам поўдзень, калі сонца даходзіць найвышэйіпага пункту стаяньня.
СТРЕМГЛАВ, ўніз галавой, спотырч, сторч галавой; стоць галавой; кінуцца куды з імпэтам: кумяльгам, кулём—понырью. Стоць галавой рынуўся ў пропасьць. Кулём—понырью кінуўся наўцекі. Кумяльгом апынуўся дома.
СТРЕМЯ, страмяно, страмг.
СТРЕМЕННОЙ, страманны.
СТРЕ(-Б)ХА ж. аг. слав. страхл, стрэшка.
СТРЕЧОК м. скок, стрыбок, стрыбяць, стрыбнуць.
СТРНЧЬ валасы, стрыгчм, пастрыглць, стрыгдч.
СТРОГАТЬ, стругаць, стружа, сзружка; струг, або гэбаль, сталярская прылада да струганьня дрэва; стругар, хто стружа, сталяр.
СТРОГІЙ, срогі, срога, срожыцца, срогасьць.
СТРОНТЬ, будавлць.
СТРОЙ, лад, пародак, шыхт. Лад, парадак у
гаспадарцы, у хаце. Салдаты ў шыхт станулі, шыхтуюцца.
СТРОЕНІЕ, будынак, будоўля, будаваць.
СТРОЕВОЙ лес, будаўляны, будулец; салдат, шыхтовы.
СТРОНТЕЛЬ, будаўнічы, будаўшк.
СТРОКА ж. разпаклад чаго ў простай лініі, што ідзе тасемкай, стугой; радоўка.
СТРОПЯЛО, кроква.
СТРОПТНВЫЙ, прытны, прыткі; упорысты, непаслушлівы.
СТРОФА ж. грэцк. штрофа.
СТРОЧНТЬ, штрабнаваць, штрабноўка; штрабляваць.
СТРУКТУРА ж. лац. склад, будова.
СТРУСНТЬ, збаяцца чаго, паддацца страху; ўлякнуцца, лякацца, ляклівы, ляклівец, лякун, лякі лякатаць, трасьціся са страху. Зьлякліся паноўя грыбоўя на вайну ісьці (песьня). Ляклівы, як шашок, а нахрапны, як бык. Ляклівы, на вайну ідучы валіцца, а з вайны ідучы, хлаліцца. Ен і перад чортам не ўлякнецца.
СТРУЯ, цячэньне вады; ток, паток, точыцца; цякмо, цечавгна; ручво, ручыцца. ручавіна; бруя, бруіцца, бру^вая вадзіца; струга, стружыцца, стружавіна.
СТРУО, СТРАУС, птах Struthio camelus; струсь.
СТРІкЛА ж. стралл, стрэлка, стрэл, стралаваты—вісты, страляць.
СТР-БЛЬБШЦЕ, стрэлішча.
СТР'ЬЛОК м. стралец.
СТР"ЬХА ж. страха, стрэшка.
СТРЯПАТЬ, гатаваць страву і наагул займацца жаночай гаспадаркай у хаце; гатаваць, пратаць; упратацца, прыбраць ў хаце, скончыць хатнюю лратавіну.
23. Зак. 923
СТРЯПЧІЙ, хто ходзіць па судах, вядзе судовыя справы; адваклт.
СТРЯПУХА ж. жанчына, якая займаецца парадкаваньнем хаты; паслу'жніца.
СТУДЕНЬ, дрыгнік, дрыгнгсты; квяшаніна.
СТУДЕНТ м. лацінск. вучэнь вышэйшай школы; студэнт.
СТУДЕНЫЙ, сьцюдзёны, сьцюдзгць, сьцюжа.
СТУЧАТЬ, стукаць, стук, стукатня, стуканша, стуканец.; калатаць—тацца; лязгаць, брязгаць, зьвякаць, гракатаць, ламатаць, ляскатаць. Лязгае зялезам абзялеза. Бразгоча бляхай. Зьвякае нажамі. Гракоча кулаком у дзьверы. 'Нехта ламочацца ў браму, Ляскоча касьцямі.
А хто-ж там ў варотах калатаецца?
Павачка да цешчухны дазваляецца: Цешчухна—матухна, пусьцьіу двор!
Аршан. пав. (Шэйн т. 1 ч. 2 с. 63).
СТУЖА ж. сьцюжа; золь, золкі, залчэць; залшь, вымаражываць.
СТУЛ м. дамовае знадабьбе да адзіночнага седзіва; стоўчык, став> ц, услон. Стоўчык адпавядае рас. ,табурет“, гэта на чатырох ножках седзішча, без прыслону для плеч. Наш: з(с)эдлік, з(с>эдаль, бывае дваякай формы: без прыслону для плеч і з прыслонам. Услон, павінен мець ззаду апорышча для плеч і поручы. Рас. ,стол“, .престол", мае ў нашай мове найме—пасад.
3 руцьвянага вянца,
3 дзявоцкага стаўца. (Безс. 41).
ўі малы хлопчык
Стану на стоўчык. (Орація).
СТУПАЙ загад, пашоў. Пашоў вон\ Пашоў дамоў\
СТУПМЦА ж. калбсная трубка, J' якой ходзіць вось: трубка; начыньне да таўчэньня ў ім: мяжджзр.
СТЫД, стыд, сорам.
СТЫТЬ, стыгнуць.