Rodnaja mowa ŭ światyniach
Адам Станкевіч
Памер: 200с.
Вільня 1929
Za casau Chrysta iasiudy na ahramadnych ziemlach rymskaj dziarzawy panawala pierawazna mowa hreckaja, mowa zawajawanaj Rymlanami й 146 h. prad Chr. krainy. Heta byla mowa nawuki j kultury, mowa hramadzkaha zyccia ahulam. (J hetaj mowie, za wyniatkam Ewanelii sw. Mateiisa, byli napisany knihi Nowaha Zakonu. Hataja mowa stalasia' takza mowaj sluzby Bozaj nia tolki na uschodzie, ale i na rymskim zachodzie.
Chryscijanstwa pacalo sybka pasyracca. Jano chutka pacalo nie miascicca й miezach hreckaj kultury i mowy. Jano dastajecca tudy, dzie hreckaj mowy nie razumieii na ziemli mowy lacinskaj. Paustala patreba pierakladu swiatych knih, a takza i ahulam nabazenstwa na mowu lacinskuju. (J palowie ci pad kaniec II wieku takija pieraklady й hetaj mowie pajaulajucca.
Wosza, zamiesta adnej, hetyja try mowy: hebrajskaja, hreckaja i tacinskaja zdabyli sabie haloiinaje prawa dostupu й Swiatyni. Znaslisia ludzi, jakija prawa hetych mowau u zycci relihijnym chacieli zrabic wyklucnynv
Jany hetych prawoij admaulali i isym mowam, apirajucysia takza i na tym, sto nadpis nad ukryzawanym Chrystom: — Jezus Nazarenski Karol Zydotiski — Pilat zahadati zrabic u henychza troch mowach.
file zyccio lamala, bytcam nieparusnyja, wyklucnyja prawy hetych troch mowaii. Chryscijanstwa syrylasia storaz dalej. Apostaly, misjanary niesli sciah nawuki Chrysta iisciaz da nowych narodau. A tut prychodzilasia zabywacca ab prynia+ych uzo й zycci relihijnym mowach i zamiest ich karystacca zrazumielaj, rodnaj mowaj koznaha narodu.
Prysla carha na mowu slawianskuju. Swiatyja braty Kiryl i Miafod, rodam z hreckaha m. Salunia, dzie bylo mnoha Slawian i dzie mowa slawianskaja byla syroka wiedama, apraca swajej wialikaj pracy misyjnaj u insych krajoch, jak siaod Chazarau, kala 863 h. calkom paswiacili siabie pracy siarod zachodnich Slawian u Morawii. Swiatoje Pisarinie, a takza i knihi liturhicnyja pieralazyli janyna slawianskuju mowu. Slowa Bozaje taksama hetyja wialikija slawianskija Apostaly kazali pa slawiansku.
Takaja praca hetych apostalau byla ciazkoj i niabiaspiecnaj. Narod, razumiejuSy й rodnaj mowie slowa Bozaje, walam isou za swaimi Apdstalami. A tymcasam karanilisia uzo tarn Niemcy. Niamieckaje duchawienstwa dla palitycnych metaij nakidalatam Slawianam cuzuju niamieckuju mowu. A ciapier, Niemcy ubadytisy, sto praca ich daremnaja, pacali roz
— 8 —
nymi sposabami zmahacca z slawianskimi Apostalami. Pryslosia swiatym bratom niamala zaznac ad niamieckaha d^uchawienstwa^ i faisywych danosau da Papieza, i zdziekau, a nawat i turmy ad niamieckich uladau zaswaju apostalskuju pracu.
Urescie, Papiez Mikalaj 1 (f867), kab dawiedacca, sto sapraudy robiac hetyja Apostaly, wyklikau ich u Rym. Historyki pisuc, sto swiatyja braty prybyli tudy na pacatku 868 h., kali Papiezam byu uzo Adryjan 11. Ciazkija tut byli dm dla Apostalau. Mieli jany i tut mnoha worahau. Adnak praiida zwajawala. Papiez adniossia da ich duza dobra, sprawu razhledziu i pryznau slusnasc.za slawianskimi Apostalami. Halawa chryscijanstwa mowie slawianskaj pryznau prawa u swiatyniach chryScijanskich. Heta byu wypadak, majucy wialikaje histarycnaje znacehnie jak dla zyccia relihijnaha, tak i ahulam dla usiej slawianskaj kultury.
My wysej skazali, sto mowa koznaha narodu, jak pryrodnaja zdolnasc wyjaulac duchowajezycciocalawieka,a hetym razwiwac jaho, i jak sposab padnosic hetaha calawieka da Boha, maje pryrodnaje prawa й swiatyni. Praudu hetu, jak bacym," pacwi^rdziu Chrystou namiesnik, halawa iisiaho chryscijanstwa, Papiez Adryjan II, pryznajucy za swiatymi Apostalami Kirylam i Miafodam pounaje prawa karystacca й zycci relihijnanarodnym zywoj slawianskaj mowaj. . . ri •
Ab hetym usim my Bielarusy kataliki pawinny zausiody pomnic. My, zadajucy pra
wou u nasych swiatyniach dla swajej bielaruskaj mowy й dadatkowych nabazenstwach, adnacasna pawinny razwiwac u sabie storaz bolsuju milasc da suswietnaha Katalickaha Kasciola, jaki, moil dobraja maci swaich dzietak, usie narody i usi^ mowy pryznaje, sanuje i haduje pad swajej mudraj i dobraj apiekaj.
— Il
li.
Mowy pamiorsyja i iywyja.
Mowy hebrajskaja, breckaja, tacinskaja jak pamiorsyja i zyccio relihijnaje. Nowyja mowy zywyja i pamiorsyja. Mowy pamiorsyja i zywyja i adnosiny da icb Kasciota. Zywyja mowy sucasnycb narodau i Kasciok
Piersaj mowaj, na piersy pohlad, majucaj pounaje i swiatoje prawa й swiatyni, byla starazydouskaja, hebrajskaja mowa. Heta byla mowa wybranaha narodu. Heta byla mowa, u jakoj byli napisany swiatyja knihi Staroha Zakonu i jakoj byu chwaleny Boh adziny i praudziwy.
Z bieham casu starazydotiskaja mowa calkom wysla z zyccia swieckaha, z zyccia kultury i palityki, pierastala bye zywoj mowaj i stalasia sapraEidy mowaj pamiorsaj. U zycci swieckim mowa heta calkom pierastala zyc, a pierajsla wyklucna da zyccia . relihijnaha, da zyccia malitwy i ahulam nabazenstwa. Dziela hetaha jsce bols u mnohich tady stwarylasia prakanannie, sto hebrajskaja mowa adna tolki i zdatna da zyccia relihijnaha.
fldnak zyccio hawaryla sto insaje. Nawat sami Zydy, jakija z adnaho boku zajadla baranili staradaunaj swajej mowy й nabazenstwie,
z druhoha boku, adarwanyja ad swajej backaQscyny, satknuuSysia, jasce padcas babiionskaj niawoli, z cuzyncami, a pasla rasciarusasany pa hrekarymskaj imperyi, pazabywahsia rodnuju mowu, panawuc^lisia cuzoj. Swiatyja knihi Eizo papierakladali na mowu hreckuju.
Za jakich hadou 130 da naradzenma Chrystusa paustau uzo pouny pieraklad Biblii z mowy starazydouskaj na hreckuju. Pieraklad hety, pryniaty takza i й Katalickim Kasciele, zawiecca pierakladam 72ch pie.akladcykaEi, abo Septuaginta.
Hetkim Eynam, apraca mowy hebrajskaj, jakaja stalasia mowaj takzwanaj niazywoj, pamiorsaj i jakaja adna tolki шігіа bye mowaj malitwy, u relihijnaje zyccio Owajsla takza mowa hreckaja. Mowa heta ijwajsla й relihijnaje zyccio niatolki Staroha Zakonu, ale takza i Nowaha. Mowaj hreckaj, z wyniatkam Ewanelii iw. MateGsa, napisany iiwies Nowy Zakon, mowaj hreckaj wyklucna, u pacatku chryseijanstwa, jak na hreckim uschodzie, taki na lacinskim zachodzie, adbywalasia biaskrounaja achwiara Nowaha Zakonu imsa swiataja.
Takim cynam pawoli hreckaja mowa, jak i hebrajskaja, takza stalasia.mowaj liturhiCna> mowaj iwiatoj, asabliwa ad taho casu, kali na absarach hreckaj mowy i kultury paustali nowyja mowy i nowyja narody i kali mowa hreckaja zastyla u swaich forrriach, pierastala razwiwacca, wy§la z syre'jsaha uzyccia i stalasia, tak jak i mowa hebrajskaja, mowaj njazywoj, pamiorSaj.
13 —
12
GreScie, bolsmiens pacynajucy z II — III wieku pa ChryScie, jasce za casati palitychaha panawahni» na hrekarymskich absarach Rymlan, na zachadzie rymskaj imperyi razwilasia i zapanawala mowa lacinskaja. Hreckaja mowa tizo byla nia tisiudy i nia tisim dastupnaja. Zradzilasia patreba knih Swiatych u lacinskaj mowie, jakija i pajatilajucca: u II w. pieraklad, jaki zwatisia Itala, a 0 pa?.’ w. V. — Vulgata. Lacinskaja mowa u patidzionnaj i zachodniaj Etiropie 0 chutkim casie stalasia mowaj kultury, nawuki, palityki, a takza i mowaj nabazenstwa. Stwarylasia prakanannie, sto mowa beta takza Swiataja, liturhicnaja. Asabliwa silna heta prakanannie pasyrylasia, kali pa tipadku Zachodniaj Rymskaj imperyi (476 h.) na ziemlach lacinskaj kultury pajawilisia nowyja mowy, nowyja narody, nowyja dziarzawy i kaii mowa lacinskaja tizo 0 w. VII stalasia mowaj pamiorsaj, niazywoj, jak hebrajskaja i hreckaja.
Z pasyrenniem chryScijanstwa, pry poma?y wialikich i swiatych flpostalau slawian Kiryla i Miafodaha, slawianskaja mowa, jak wiedajem, takza stalasia liturhicnaj. Na absarach ahulnaslawianskaj mowy patistali pawoli roznyja asobnyja narody z asobnymi mowami. Mowa staraslawianskaja takza stalasia mowaj pamiorsaj, mowaj tolki malitwy, mowaj liturhii, sluzby Bozaj. Zawiecca jana ciapier carkotinaslawianskaj. Paustala hetak, jak bacym, cacwiertaja mowa, zdabytisaja sabie prawa u Swiatyni.
file nie kaniec na hetym. U mieru taho, jak syrylasia chryscijanstwa i napatykala na swajej pieramoznaj padarozy nowyja narody, patistawala patreba ijzywahnia й zycci relihijnym nowych narodnych mowati.
Tak jasce й jakim II w. pajatilajucca pieraklady swiatych knih na mowu syryjskuju, u pat. IV w. — pierakiady na dauniejsuju ehipskuju mowu kpptyjskuju, u w. IV. — na mowu etyopskuju, ci abisynskuju, u tymza IV w. — na mowu hotskuju, u w. V — na armianskuju, u VI w. — na mowu' hruzinskuju, za casati Mahometa й w. Vil na arabskuju. Mieli takza й w. IX knihi Swiatyja i liturhiju й rodnaj mowie: persy,turki, chazary i ins.
Niekatoryja z hetych mowati, kali na ich miesca wyraSli nowyja, z casam takza wySli z stodziennaha Qzyccia i tizo й w. IX stalisia pamiorsymi i tizywahnie ich ahranicana takza tolki da liturhii, jak mowa syryjskaja, koptyjska, etyopskaja ci abisynskaja i armianskaja. Usie wysejaznacanyja pamiorsyja mowy z zyccia stodziennaha wysli, adysli badaj wyklucna da zyccia relihijnaha i totiznaEehni ahranicanym. Tolki й hetych pamiorsych mowach mozna siannia adpratilac Sw. Imsu i spaiiniac Swiatyja sakramanty. Da hetych Swiatych CynnaSciati mowati zywych, mowati ciapier istnujucych narodaO, kaScielnaje prawa nie dapuskaje.
Hetkaha prawa Kasciol Sw. trymajecca pradusim dziela taho, kab praz niazywyja mowy, jakija tizo nie zmianiajucca, asabliwa praz mowy starych wialikich kultur, lacinskuju i hrec
15 —
— 14 —
kuju, zachawac widomuju lucnaic i jednasc miz wiernymi roznych narodati i roznych krajoti, a takza kab praz hetyja niazmiennyja mowy zachawac adnastajnasc istoty chrykijanskaha nabazenstwa i cystasc jaho zmiestu. Kab usie katalickija narody, jakija znachodziacca 0 wa usich piacioch casciach swietu, pacali adprauiac nabazenstwa, kozny pa swojmu, to zrazumielaja rec, sto nia byiob jednasci i zmiest, samyja dumki malitwaO, dziela zmiennasci koznaj zywoj mowy, chutka bylib zaniacyscany i mahlib nawat adbiehcy ad praiidy, ad nawuki apostalskaha, adzinaha, katalickaha Kasciola. Trudnascza taja, sto wiernyja, sluchajucy nabazenstwa u niezrazumietaj mowie, nie karystajuc z jaho, nia josc trudnasciaj. Na heta sw. Kasciol daje prawa, kab toje usio й nabazenstwie, sto niezrazumielaje z prycyny niezrazumietaj mowy, bylo wyjasniana i tlumacana rodnaj mowaj koznaha narodu.
КНІГІ ОНЛАЙН
