Старажытныя шахцёры на Росі
Міхась Чарняўскі, Віктар Кудрашоў, Вольга Ліпніцкая
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 144с.
Мінск 1996
v m захоувауся у музеі у Ваўкавыску, а пасудзіна з іголкай —
у мясцовага краязнауца М. У. Верацілы 20. У хуткім часе ўсе матэрыялы пахавання былі перададзены ў Дзяржаўны музей БССР (зараз— Нацыянальны музей гісторыі і культуры Беларусі)
Пачынаючы з 1963 г.
ніптпям н м г ” ' аРхеалагічная экспедыцыя ЛАІА пад кіраўніцтвам Н. М. Гурынан прыступіла да сістэматычных раскопак красна1972 ЯК‘Я 3 невял1кімі перапынкамі працягваліся да
v Матэрыялы „ з пасляваенных паступленняў з тэрыторыі пас. Краснасельскі захоўваюцца ў Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Ьеларусі, Гродзенскім абласным гісторыкаархеалагічным музеі днкДЗеЛе аРхеал?г" каменнага і бронзавага вякоў Інстытута гісторыі АНБ, у краязнаучых кутках школ пасёлкаў Рось і Краснасельскі Матэрыялы з раскопак Н. М. Гурынай захоўваюццаР ў фондах нстытута псторыі матэрыяльнай культуры (СанктПецярбург).
' падявыя сезоны 1963 і 1964 гг. на крэйдавай лінзе 2, размешчанай на паудневазаходняй ускраіне пас. Краснасельскі, расчышчана каля V^ шахтэвых выпрацовак і некаторая іх колькасць вывучана часткова LytS г' пРав0ДЗІЛІСЯ назіранні і фіксацыя разбураемых экскаватарам
ЧаСТЦЬ1 Л1НЗЫ' Тут жа Раскапана 26 выпрацовак на плошчы 18000 м , а таксама зачышчана крэйдавая паверхня лінзы— дорвеня на плошчы 6240 м . Зачысткай выяўлены вусці 164 новых шахтау, з якіх 15 раскапана. У тым жа годзе выбраны ўчастак для удучага археалагічнага запаведніка на самым .усходнім краі лінзы нен^ЛеКУ аД ШаШЫ На ВаЎкавыск Увесь палявы сезон наступнага I960 г. поунасцю затрачаны на работы ў зоне запаведніка. Зачысткай яго плошчы (4200 м2) выяўлена каля 140 шахтаў. 3 іх каля заходняга прыкар ернага краю ўскрыта і папярэдне закансервавана
Чарняўскі М.
20 Там жа. С. 69, 70.
21
м. Старажытныя шахты па здабычы крэменю. С. 6670.
шахтах
Гурнна Н. Н„ Ковнурко Г. М. К вопросу о неолнтнческнх выработках кремня в Восточной Европе//Тезнсы докладов на заседаняях посвяшенных нтогам полевых нсследованнй 1962 г. М„ 1963' Гурнна Н Н Ков’ лорусснй //КСНА q waHZe 2 дРевннх ша™ no добыче кремня на западе Берусснн//АО 1965 г М°196Г Г°’ У₽НыайН'мН Кремнедобываюіцне шахты Белорусснн // 1965 г. 1966; Г у р н н a Н. Н. Нсследовання кремнедобываюшнх шахт
на терряторяя Белорусснв // АО 1966 г. М 1967 Г v о н н a Н н н^ооываюй™х шахт шахты в БССР//Древностм Белорусснн. Мн„ 1966 Г у р н н а НК
Kn₽ZX o'" "° Д°бЫЧе КреМН” В Бе^РУсснн//КСНАУ1966,№106 Г Л н н а°Н Т ХологовЫс” Красного Села в Белорусснн // Доклады н сообшення
1966 Гу Р ян a Н Н н™Ународнын хонгресс донсторяков я протонсторяков. М„ Г V D н Л Н Н k ™ Н « нсследованнях белорусскнх шахт //КСНА. 1967 №111’ а u u К вопросу об обмене в неолнтнческую эпоху//КСНА 1973 № ічя’ урнна . Н. Древнне кремнедобываютне шахты на террнторня СССР. Л., 197б'
8
14 выпрацовак, на ўсходнім краі — шэсць выпрацовак, з якіх утвораны рэзервуар для збору вады. Акрамя таго, на паўночнан і паудневан межах запаведніка пракапаны дрэнажныя канавы. У 1967 г. работы на ўчастку запаведніка прадоўжыліся. Ускрыты 23 шахты, якія затым былі закансерваваныя засыпкай крэйдавага друзу. Цэнтральная ж частка пляцоўкі з шахтамі пакінутая нечапанай з мэтай будаунштва музея і раскрыцця найбольш выразных выпрацовак для экспанавання.
Адначасова з працай на запаведніку ў 1967 г. на пауночнан крэндавай лінзе каля в. Карпаўцы (вёска насупраць пас. Краснасельскі ў правабярэжжы Росі) выяўлена новае месцазнаходжанне шахтау, у якім налічана каля 140 выпрацовак. 3 іх чатыры раскапаны. У 1969 г. на гэтым жа месцы каля Карпаўцаў даследавана сем шахтау, а ў 1970 г,— яшчэ чатыры. Акрамя таго, зачысткай паверхні крэндавага адорвеня тут дадаткова выяўлены вусці новых 40 выпрацовак. У 1972 г. на паўднёвай крэйдавай лінзе 4 каля Карпаўцаў, на усход ад в. Навасёлкі, таксама знойдзены шахты. 3 іх восем раскапана .
'Адначасова з вывучэннем шахтаў Н. М. Гурына праводзіла пошукі звязаных з імі майстэрань і паселішчаў горназдабытчыкау. Яшчэ ў 1963 г. на поўдзень ад лінзы з шахтамі каля пас. Краснасельскі выяўлена крэмнеапрацоўчая майстэрня, а на ўсход ад яе часовы шахцёрскі пасёлакмайстэрня. У 1966 г. каля ўсходняга краю лінзы 2 адкрыта майстэрня. Акрамя таго, майстэрні трапіліся насупраць усходняга канца паўднёвай краснасельскай крэйдавай лінзы 4, а таксама на абодвух рачных берагах паміж пасёлкамі Краснасельскі і Рось. Іут жа сустрэта некалькі стаянак .
Шматгадовая работа Н. М. Гурынай на тэрыторыі Краснасельскага археалагічнага комплексу прывяла да фіксацыі 485 вусцяў шахтаў каля пас. Краснасельскі і каля 200 вусцяў пры Карпаўцах і Наваселках. Усяго ў гэтых мясцінах расчышчана і раскапана каля 200 шахтавых выпрацовак, многія з іх вывучаны на сценках дзеючых кар ераў. Вялікі фактычны матэрыял у выглядзе чарцяжоў, замалёвак, фотаздымкау, а таксама мноства крамянёвых вырабаў і дастатковая колькасць шахцёрскіх інструментаў, зробленых з рагоў, дазволілі дэталёва вывучыць канструкцыю шахтаў, выявіць характар працы старажытных горназдабытчыкаў, даследаваць шахцёрскія інструменты, асвятліць пытанні спецыялізаванай крамянёвай вытворчасці, першабытнага абмену, зачаткавых формаў падзелу працы. Серыі радыевугляродных датыровак далі магчымасць вызначыць час функцыяніравання старажытных прамысловых аб’ектаў — позні неаліт і бронзавы век.' Вынікам работ стала манаграфія, у якую ўвайшла частка назапашанага матэрыялу
Савет Міністраў БССР у 1969 г. прыняў пастанову^ аб стварэнні дзяржаўнага запаведніка ў раёне краснасельскіх шахтаў (на участку лінзы 2, падрыхтаваным для гэтай мэты Н. М. Гурынай). На тэрыторыі запаведніка неабходна было праводзіць падрыхтоўчыя работы па музеефікацыі Экспедыцыя ЛАІА ў 1972 г. спыніла палявыя работы на Беларусі, а на крэйдавых адорвенях, якія распрацоўваліся карернымі работамі для патрэб мясцовых заводаў будаўнічых матэрыялау, перыядычна выяўляліся і адпаведна знішчаліся землякопнымі машынамі новыя шахтавыя выпрацоўкі. Таму было вырашана прадоўжыць работу
22 Г у р н н a Н. Н. Древнне кремнедобываюшне шахты на террнторнн СССР. С. 8—18.
23 Там жа. С. 16—18.
24 Там жа.
9
па вывучэнню Краснасельскага археалагічнага комплексу сіламі СУПуЭ Ш7ч'Кау сектаРа археалогіі Інстытута гісторыі АН БССР
у ІУ/3 г. пасля паведамлення М. У. Верацілы аб выяўленні новых выпрацовак каля Карпаўцаў М. М. Чарняўскі сумесна з М. У Вераці
РЫУТУТ ШЭСЦЬ ШаХ^ '' невялікУю майстэрню каля прывусцевай частю аднон з выпрацовак У 1974 г. М. У. Вераціла праводзіў са
УЮ граф1чную Ф'ксацыю некаторых шахтаў у кар’еры гэтай жа
Міністраў БССР у 1977 г. тэма «Крэмнездабыўныя шахты Беларусі» была уключана у план работы Інстытута гісторыі A М iV^ На^ПраЦаВаЛІ В’ А ПУЧК0’ В П. Чамеза, Л.Р. Панвшв^ A. М. Гутоускі, В. Л. Ліпніцкая. У 1978 г. на паўночным краі крэйдавага в°РлеНп КаЛЯ В' КаРпаЎйы (паўднёвая лінза 4) В. П Чамезам
і В. А. Пучко выяўлена 270 акруглых плямаў мяркуемых вусцяў шахта^ SU“"1 Тут жа "а ?часткУ 3 ™3™™м "адкрайдавым „окрывам
.. распрацаваны раскоп плошчай 64 м2. У ім знойдзены рэшткі пабочыРхНп™^ расшчэпленых крэменяў, нуклеусаў, нарыхтовак V 197« г R ^ £■ 3 ТаКСама ШаХТЫ’ 3 якіх шэсць часткова раскапана. * 1У/8 г. В. Л Ліпніцкая абследавала стаянкі і майстэрні каля населеных пунктау Рось і Падрось, а таксама выявіла новьЛусці шахтаў каля Карпаўцаў26. У цэнтральнай частцы паўднёвай лінзьі кЛя Карпауцаўу 1979 r Л. Р Пакічава 1 В. П. Чамеза^звай^І X ка^ я ™ У пераважна шахтавых вусцяў. 32 шахты былі раскапаныя La чатыры выпрацоўкі траншэйнага тыпу. Даследавана 348 м2 маястэрн. _на участку з захаваным надкрэйдавым покрывам. Культурны пласт на ен дасягаў 0,20,4 м 2\ Аднак трэба адзначыць што^ры д сна вялікан колькасці даследчыкаў шахтаў каля Карпаўцаў v 70я гады поспехі аказаліся сціплымі. Гэта тлумачыцца нявопытнасцю некатоадклаТаТ™^ ^™3 рыхласцю Ў шэрагу месцаў крэйдавых оас™™ шахт^ УСКаН ЛЖЗе’ ШТ° ЧаСЗМ рабІла праблематычным расчыстку шахтавых выпрацовак.
Акрамя вывучэння самых выдатных археалагічных аб’ектаў у Сяоэд‘ МаЙСТЭрань У выяўляліся і дасІедаваліся ™ ' мопльнікі, пакінутыя ў асноўным першабытнымі
Рос7 п^1^ІТЧЬІКа^1’ ЯШЧЭ У 1962 Г М М ЧаР"яЎСКІМ у левабярэжжы осі паміж пас. Краснасельскі і мостам праз раку на дарозе на Ваўкавыск выяулены чатыры паселішчы каменнага веку, на якіх меліся Lai ^^ У 1971 Г ІМ Жа бЫЛІ ла^адаваны на заходн^ краі лінзы 2 каля Краснасельскага рэшткі могільніка культуры шарападобных амфар, выяўленкя М. У. Верацілам 29. Адначасова з даследаваннем мопльніка на ўзбярэжжах Росі праводзілася археалагічная
25
26
Ч а р н я ў с к і М. М.
Лнпннцкая О. Л.
Неаліт Беларускага Панямоння. Мн., 1979. С. 70, 71
27
28
29
тях//АО 1978 г. М^ ІЭУЭ.Т^Г"’1 ” Могнлевской> Гродненской н Брестской обласп^вТ/МО^Э r^™^ кР™ба™ —т у д. Кар
аЧдХЯў7рх^гі^ Даследаваннях у 1962 г. Архіў
Чарняўскі М. М. Могільнік на РоСі//ПГКБ. 1972 № 4' Е н жа Horup ^мід^О^^ " 3аПаД"°Й ^оРУ^н // Тезя пленарнях секційнях
™ Мопльнік культуры шарападобных амфар на Гро
Е н ж а 6 ВЯК°У' ЭШ КраН: Г'стоРыка культуралагічны зборні* Мн 1992
жа. Знаходкі культуры шарападобных амфар на Гродзеншчыне//Апхеала’гічныя помнікі Гродзеншчыны. Матэрыялы навуковапрактычнай канферэнцыі Гродна 1992
10
разведка у ходзе якой выяўлены шэраг стаянак і месцазнаходжанняу пераважна на паўночны захад ад в. Мачуліна. Аб’екты папярэдне даследаваліся з дапамогай збору пад’ёмнага матэрыялу і шурфоукі . Стаянкі і майстэрні каля пасёлкаў Рось і Краснасельскі а таксама каля Мачуліна ў 1981 г. абследаваў A. М. Гутоўскі . У наступным годзе ім праведзены невялікія раскопкі на даволі невыразным месцазнаходжанні ра‘ш«пденых «рэменяў кадя пае. Рось. а такеама абсагаава„ы берагі Pod ў напрамку да Ваўкавыока. ! ■““» J™ ’““ выявіць шэраг стаянак каменнага веку. У 1980 г. н у ускрайку правабярэжнай дзюны насупраць цэментавага завода з ма Ладым хвонкіхам (Краснасельекі6) М. У Вера№а
пова новы для рэгіёна матэрыял — лістападобныя наканечнікі стрэл у з аднабаковай рэтушшу. У 1981 г. М. М. Чарняускі тут заклау неш к раскоп (12 м2), які даў шмат расшчэпленых пераважна без рэтушы крэменяў і нуклеусаў. . . ... кггр
Y 1984_______1985 гг археолагамі Інстытута псторыі Art
КНІГІ ОНЛАЙН
