Старажытныя шахцёры на Росі
Міхась Чарняўскі, Віктар Кудрашоў, Вольга Ліпніцкая
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 144с.
Мінск 1996
Спіс скарачэнняў
AO KCHA — Археологяческне открытня Краткне сообшення о докладах я полевых ясследованяях йнстятута археологнн AH СССР
ксннмк і^льтуріі ^6^^ Ннстнтута нст°рнн матернальной
МНА ПГКБ СА СЭ Матерналы н нсследовання по археологня СССР — Помнікі гісторыі і культуры Беларусі — Советская археологня — Советская этнографня
Дадатак
Мал. 1. Картасхема размяшчэння археалагічных помнікаў у Сярэднім Пароссі: 1 — крэйдавыя лінзы; 2 — стаянкі і майстэрні
Мал. 2. Шахты на сценцы кар’ера лінзы 2: 1 — разрэз шахты; 2 — падбой і скапленне крамянёвых канкрэцый; 3 — сляды гарняцкіх інструментаў у выпрацоўцы
90
a
Мал. 3. Шахты на лінзе 2 каля пас. Краснасельскі: A — профіль шахтаў на сценцы кар’ера (1 — знятае покрыва над крэйдай; II — крэйда; III — заляганне крэменю); б, в — план размяшчэння шахтаў на ўчастку запаведніка (1—раскапаныя шахты;
2 — выяўленыя шахты); б, в — паводле Н. М. Гурынай
91
Мал. 4. Планы ўчасткаў з шахтамі на лінзе 4 «Калядзічы» каля в. Карпаўцы: A — даследаванні 1979 г.; Б — даследаванні 1973 г. (1—выяўленыя вусці шахтаў; 2 — раскапаныя шахты; 3 — западзіна; 4 — лінза крамянёвых адшчэпаў)
92
r 1 w 2 •% ’ 3 ' ?" "’ 4 4" 5
Мал. 5. Профіль часткі сценкі крэйдавага кар’ера на лінзе 4 «Калядзічы»: 1__шахты; 2 — гумус у верхніх частках шахтавага запаунення; J заляганне крамянёвых канкрэцый; 4 — верхняя мяжа крэйдавага восыпу са сценкі кар’ера; 5 — прапластак жоўтай ажалезненан крэяды
93
Мал. 6. Планы і профіль шахтаў на лінзе 4 «Калядзічы»: 1 — № 1; 2 — № 3; 3 — № 2
94
95
Мал. 8. Планы і профілі шахтаў на лінзе 4 «Калядзічы»: 1 — № 6; 2 —№ 8
96
Мал. 9. Профіль шахты з пясчанымі прапласткамі ў запаўненні на сценцы кар’ера 4 «Калядзічы»
7. Зак. 1125
97
Мал. 10. Тыпы шахтаў на цэнтральнай частцы лінзы 4 «Калядзічы»
98
Мал. 11. Траншэепадобная выпрацоўка на лінзе 4 «Калядзічы»
99
Мал. 12. Характар апрацоўкі аленевых рагоў пры вырабе шахцёрскіх прыладаў працы
100
Мал. 13. Шахцёрскія прылады працы з рагоў — кіркі і іх фрагменты
101
Мал. 14. Шахцёрскія прылады працы з рагоў: 1—4 — кіркі; 5, 6__
102
Мал. 15. Шахцёрскія прылады працы з рагоў капачы
103
Мал. 16. Шахцёрскія прылады працы з рагоў: 1, 3 — кіркі з прасвідраванымі адтулінамі; 2—нарыхтоўка кіркі; 4—6—прылады з рагавых пласцін
104
Мал. 17. Рэканструкцыя працы старажытных шахцёраў на краснасельскіх шахтах. Паводле Н. М. Гурынай
105
Мал. 18. Крамянёвыя аббітыя адбойнікі. Лінза 4 «Калядзічы»
106
Мал. 19. Крамянёвыя аббітыя адбойнікі і рэтушоры: 1—3, 8, 9 — Краснасельскі5; 4—7, 10, 11 — лінза 4 «Калядзічы»
107
Мал. 20. Графікі індэксаў масіўнасці і падоўжанасці адбойнікаў і рубячых прылад
108
SwWttt®
t 2 3
Ш Ш ШI
^ 5 6 7
Мал. 21. Схема этапаў i прыёмаў апрацоўкі адбойнікаў
109
Мал. 22. Тыпы сколаў афармлення і сколаўнарыхтовак
110
Мал. 23. Крамянёвыя сякеры і іх нарыхтоўкі. Лінза 4 «Калядзічы»
111
Мал. 24. Крамянёвыя сякеры і
іх нарыхтоўкі. Лінза 4 «Калядзічы»
112
Мал. 25. Крамянёвыя сякеры і іх нарыхтоўкі. Лінза 4 «Калядзічы»
8. Зак. 1125
113
Мал. 26. Краснасельскі4. Сітуацыйны план стаянкі, планы і профілі ям у раскопе
114
Мал. 27. Краснасельскі4: 1, 2—планы раскопаў; 3—11—кераміка з раскопу 2
115
Мал. 28. Краснасельскі4. Крамянёвыя вырабы: 1—5, 10 —скрабкі; 6—9, 11, 12 — «скробачы» і скрэблы; 13—23 — разцы
116
Мал. 29. Краснасельскі4. Крамянёвыя сякеры і іх нарыхтоўкі
117
Мал. 30. Краснасельскі4. Крамянёвыя вырабы: 1, 2 — нуклеусы, 3__________6___ бойнікі
118
Мал 31. Краснасельскі4. Крамянёвыя вырабы: 14 долатападобныя вырабы; 5—8 — нуклеусы
119
Мал. 32. Краснасельскі5. Сітуацыйны план стаянкі, план раскопу, планы і профілі ям у раскопе
120
Мал. 33, Краснасельскі5. Фрагменты керамікі
121
Мал. 34. Краснасельскі5: 1 — зарубінецкая фібула; 2 — праселка; 3 — гліняная пасудзіна; 4 — сякера крамянёвая
122
44
Мал. 35. Краснасельскі5. Крамянёвыя вырабы: 1 —11 — наканечнікі стрэлаў; 12, 13— пласцінкі з затупленай спінкай; 14—вастрыё яніславіцкага тыпу; 17—19, 23, 24 — трапецыі; 20, 22 — трыкутнікі; 15, 16, 25, 26 —пласціны са скошаным канцом; 27—30, 33—39 — скрабкі; 31, 32 — праколкі; 40—45 — разцы
123
Мал. 36. Краснасельскі5. Крамянёвыя вырабы: 1—3, 5 — нуклеусы; 4, 6 — складанкі
124
Мал. 37. Краснасельскі6. Крамянёвыя вырабы: 1—4 — наканечнікі стрэлаў; 5—8 — скрабкі; 9—15 — разцы
125
^алJ8’ ^зсчагелмкі6. Крамянёвыя вырабы: 1, 2, 4, 5, 7—9 — скрабкі; 3 6 10, 16 19—разцы; II, 12— праколкі; 13,14 — папярочнаўсечаныя прылады;’ 15—камбінаваная прылада
126
Мал. 39. Краснасельскі6. Крамянёвыя вырабы: 1, 2, 4, 69 нуклеусы; 3, 5 складанкі
127
Мал. 40. Краснасельскі7. Планы і профілі ям і скапленне камянёў у раскопе, план стаянкі
128
80 8! 82 88 84 85
9. Зак. 1125
129
20
Мал. 42. Краснасельскі7. Крамянёвыя вырабы: 1 — наканечнік стралы; 2________5___ пласцінкі з затупленай спінкай; 6 — скобля; 7, 8 — вастрыі; 9—13 — скрабкі; 14—19, 21 —разцы; 20—нарыхтоўка сякеры
130
Мал. 43. Краснасельскі7. Складанкі
131
Мал. 44. Планы стаянак і раскопу: a — Краснасельскі (Селішча); б, в — Лічыцы2
132
Мал. 45. Краснасельскі (Селішча). Крамянёвыя вырабы: 1 3 наканечнікі стрэлаў. 4 5 — пракрутка і праколка; 6 —трапецыя; 7—12 — скрабкі, 13 пл сцінка са скрабковай рэтушшу; 14—18 скоблі
133
Мал. 46. Краснасельскі (Селішча): 1—9 — крамянёвыя вырабы; 10 — фрагмент керамікі
134
Мал. 47. Краснасельскі (Селішча). Крамянёвыя вырабы: 1 6, 8 нуклеусы; 7 — рубячая прылада
135
Мал. 48. Лічыцы2. Крамянёвыя вырабы
136
6 7
Мал. 49. Лічыцы2. Крамянёвыя вырабы
137
Мал. 50. Лічыцы2. Крамянёвыя вырабы
138
Мал. 51. Лічыцы2. Нуклеусы
139
Мал. 52. Лічыцы2. 1—7 — фрагменты керамікі; 8—11—крамянёвыя вырабы
140
Мал. 53. План раскопу на могільніку культуры шарападобных амфар: 1 — кераміка; 2 — каменная выкладка
Мал. 54. Фрагмент паўночнага пахавання могільніка культуры шарападобных амфар з касцянымі наканечнікамі
141
Мал. 55. Могільнік культуры шарападобных амфар: 1—5, 8, 9 — кераміка; 6, 7—касцяныя наканечнікі
142
Мал. 56. Пахаванне шахцёра: 1 — гаршчок; 2 — касцяная іголка; 3—воблік шахцёра (рэканструкцыя I. Чаквіна, Л. Яшэнкі)
143
Змест
Уступ......................................................................... 5
Раздзел 1. Крэмнездабыўныя шахты............................................. 13
Крэмнездабыўныя шахты каля пас. Краснасельскі................................ 14
Крэмнездабыўныя шахты каля в. Карпаўцы....................................... 17
Агульная характарыстыка крэмнездабыўных шахтаў у наваколлі пас. Краснасельскі................................................................. 21
Шахцёрскія прылады працы..................................................... 25
Раздзел 2. Апрацоўка крэменю................................................. 29
Крэмнеапрацоўчыя майстэрні................................................... 29
Прылады для апрацоўкі крэменю................................................ 36
Тэхналогія першаснай апрацоўкі крэменю....................................... 42
Тэхналогія другаснай апрацоўкі крэменю....................................... 46
Раздзел 3. Паселішчы і могільнікі Сярэдняга Паросся.......................... 51
Паселішчы каменнага і бронзавага вякоў....................................... 51
Могільнік культуры шарападобных амфар........................................ 75
Пахаванне шахцёра............................................................ 83
Заключэнне................................................................... 85
Спіс скарачэнняў............................................................. 88
Дадатак...................................................................... 89
Навуковае выданне
Чарняўскі Міхась Міхайлавіч Кудрашоў Віктар Яўгенавіч Ліпніцкая Вольга Львоўна
СТАРАЖЫТНЫЯ ШАХЦЁРЫ HA POC1
Загадчык рэдакцыі A. 1. Валахановіч. Рэдактар Л. М. Салаўёва. Мастак В. А. Жахавец. Мастацкі рэдактар В. А. Жахавец. Тэхнічны рэдактар Т. В. Лецьен. Карэктар Я У. Марціновіч.
Здадзена ў набор 22.11.93. Падпісана ў друк 31.01.96. Фармат 70Х100!/іб. Папера друк № 1. Гарнітура літаратурная. Афсетны друк. Ум. друк. арк. 11,61. Ум. фарб.адб. 11,61. Ул.выд. арк. 10,55. Тыраж 500 экз. Зак. № 1125. Цана 15000 р.
Выдавецтва «Навука і тэхніка» Акадэміі навук Беларусі і Міністэрства культуры і друку Рэспублікі Беларусь. 220141. Мінск, Жодзінская, 18. ЛВ № 437. Друкарня імя Францыска Скарыны выдавецтва «Навука і тэхніка». 220141. Мінск, Жодзінская, 18.
КНІГІ ОНЛАЙН
