Старажытныя шахцёры на Росі
Міхась Чарняўскі, Віктар Кудрашоў, Вольга Ліпніцкая
Выдавец: Навука і тэхніка
Памер: 144с.
Мінск 1996
6Поболь Л. Д. Белорусекне древностн в музеях Польшн С. 40.
70
трыкутныя з выемкай у падставе. Адзін наканечнік ^paa™^»3^ цінцьі са скошаным і падпраўленым рэтушшу вастрыем. Чаранок выдзе
“а Піскаўшчыне знаходзілаея стаянка (або могільнік) ракнеброкзавага часу. Меліся тут . сляды знаходжзння чзлавека яшчэ ў фінальнаяалеалітычнь. або раннемезаа.ть™ час Пра гэта сведчыць наканечнік, тыпалагічна бл.зк, плаецінчатак адпаведнай знаходцы са стаянкі «Селішча»^ A М Гутоў
Лічыцы2 На адлегласці 0,1 км на поўдзень ад в. Лічь ц У У
скі (1981) выявіў рэшткі старажытнага паселішча, якое ен датавау неаль тычным часам. У 1984 г. М. М. Чарняўскі пры абследаванні выявіў што пад’ёмны крамянёвы матэрыял сустракаецца на усен паудне вай текраіне вёск на плошчы больш за 0,5 га (даўжыня па кра. тэрась S шырыня каля 50 м). У наступным годзе аўтарам ускрыта 100 м культурных напластаванняў <малп тэрасьІ Росі вышынёй
Помнік размешчаны на краі правабярэжнам тэр СПускаецца
над поплавам 2 м, насупраць старыцы. Кран тэрасьі плауна СПу^ ў поплаў паўднёвая частка стаянкі ў час будауніцтва размешчаная побач Іыгункі перарэзана шырокім ровам. Раскоп закладзены тры паселішча, на мысе паміж ровам > краем тэрасы Пласт разбірауся па метоовай сетцы квадратаў пластамі таушчынен па 10 см.
V час паботы высветлілася, што акрамя стаянкі тут знаходзіцца познае»рэАКЯВе,нае«а™чзіГрунтавь^^
пасудзін. У выніку разворвання і змыву з паверхні тэрасы пахаванні ^“c^Xi^a^ паўночнай сценцы Рас™^
яго кантакт з ніжнім пластом нерэгулярна хвалісты і размыты, 0 4 0 6 м пясок светлашэры белаваты дробназярністы з украпленням аотзанТаў 0 60 8f м ^акі ж пласт, але насычаны нерэгулярна хвалГстым,. Умесцамі спалучанымі ^с™^
^Й рХ^н'т^ жаўтаваташэры розназярнісды і буйна
чяпністы пясок з дамешкамі галькі.
Р3находкі залягалі ў першым і другім пластах. У ніжэншым яны былі а^ЙГпомніку пры раскопках знойдзены расшчэпленыя крэмені, фраг^ s5Tp=:^
гВ=ы7абе вастрТй асабХ (5 акзў. Явь. маюць
пэтушаваны скос на тарцы і прылягаючы да яго мікраразцовы скол (мал. 48 Невядома, ці выкарыстоўвалася старажытным чалавекам гэта
група знаходаДднак несумненна, што частка іх з дапамоган дадатко^ вай апрацоўкі ператваралася ва ўкладышавыя прылады мікралітычнага выгляду (тры экземпляры). Для гэтага кароткія «м.краразцы» дадат
7 Поболь Л. Д. Белорусскне древностн в музеях Польшн (рнс. 11).
71
кова рэтушаваліся па разцоваму сколу, а таксама часта падпраўляліся “ SmuTS ("" 48: Ф»Р»ай HaSaXS
да трапецын, магчыма, так і выкарыстоўваліся.
™МН'Ку знойДзена восем ланцэтападобных вастрый (мал 48 7— Поы НЭ КаНЦЬ’ пласцінкі поўнасцю рэтушаваны скос.
nJXi™ прыкметны на скосе невялікі вугал паказвае, што вастрыі рабіліся тым жа спосабам, што і яніславіцкія наканечнікі, г. зн з дапавастоыГмяр8^3 сколвання ад Рэтушаванай бакавой выемкі. Толькі адно шасць РЭТУШ На каР°ткім кРаі Уяўляецца, што боль
да таго ж Р“е ян1сла B'^a га ™пу ў калекцыі толькі адно,
на база/^няй аНаЛае^/ШЬф°Кае’ авальнападобнае, сфармаванае !ov v ^ пласшнкі (мал. 48: 11). Аднак наяўнасць мікрараз
пь^«ГпГ ^3^ сведчыць, што жыхары паселішча вьіка
рыстоувалі яніславіцкія наканечнікі.
ахайныя^м^Г^^^113 ЧаТЫрЫ трапецыі' 3 іх Дзв* сіметрычныя і аханныя (мал. 48. 15, 16), дзве другія высокая і нізкая асіметрычныя 48 у.высокан тРапецыі не поўнасцю рэтушаваны левы край (мал’ 14, 1 /). Акрамя таго, знойдзены тры трапецападобныя нерэтушаваныя сячэнн! пласшнак (мал. 48: 18, 20) і некалькі падпрастакутніх
Сустрэты таксама чатыры разцы (мал. 52: 8—10). На тоўстым адшчэпе краі^аТ^^^^ РТ^ 3 разцовь,мі ск°ламі на ўсю даўжыню
раю (мал.52. 10).Рэшта вырабау — вуглавыя на пласцінках і адшчэпах Адзін экземпляр з гэтай групы зроблены з тоўстага адшчэпа, мае падчэсаны чаранок і рабочую частку, набліжаную да клінаватай (мал 52 8)
Шматлікую групу складаюць скрабкі (27 экз.). 3 іх 12 вырабы на пласшнках, часам даволі доўгіх (мал. 49: 15). Пры гэтым толькі тоы скрабкі на пласцінках маюць дадатковую рэтуш на адным або двух краях БолЬшасць 1Х рабо частакскрабніц на канцавых плХачных скрабках выпуклыя. На трох знаходках яны скошаныя. Скрабкі на адшчэзалвжнасц' ад нарыхтовак маюць падтрыкутную, акруглую паўa^Xt^J"^ 49: 61 13 '4' ^рака/.ц/а выра^, aBaS о нават чатырохкутныя, а таксама нерэгулярных абрысаў У пераважX?“CUI скРабк°Ў “ мш“’ і ■'■■ выразная “*.
часам я^Тбаія ' Н3 Т’’ УнекатоРых экземплярах скрабніцы скошаныя, бакавыя. У адзінкавых выпадках рабочая частка прылады
скрабок з буннон, рэтушшу і на баках. Мысавым з’яўляецца невялікі скрабок з выемкай на краі скарбніцы (мал. 49: 11).
з 203зн£хо™Т™ГУ аДНОСНа нізкія Ф°РМЫ скрабкоў на помніку. Групу аГХ^
стромкую рэтуш 3 брушка і спінкі на супрацьлеглых баках што зыхо кХТ с ВЯРШЫН1 НаРЫХТОЎКІ Некаторыя з іх маглі ўжывацца як прГРУ^ „СтромкУю кРаявУю рэтуш маюць і тры пласцінкі (мал 49' 20)
Знондзена пяць скобляў (мал. 49: 19). Яны змайстраваны пераважна з адшчэпау і толькі адна з пласцінкі пераважна
Найбольш часта пры раскопках Лічыц2 сустракаліся рэжуйыя прылады на пласцінках (40 экз.) і адшчэпах (24 экз.). Вылучаецца ножРНа Гчя^/н пласц,начным аДшчэпе з шырокім і закругленым на канцы лязом завостраным чаранком, выразна рэтушаваны з брушка. Краі ляза прывостраны плоскан рэтушшу са спінкі, дробная падрэтушоўка прыкметна
72
і з брушка (мал. 52: 11). Большасць іншых рэжучых прыладаў тыповая для стаянак каменнага і бронзавага вякоў Панямоння. Яны плоска рэтушаваныя пераважна па адным краі нарыхтоўкі са спінкі, значна радзей — з брушка, часам прысутнічае мікрарэтуш. Неабходна адзначыць абломак пласціначнага нажа са струменьчатай рэтушшу (мал. 49: 21).
Невыразны выраб на адшчэпе мог служыць праколкай або пракруткай. На тонкім абломку крэменю маюцца ўчасткі плоскай, ахайнай, набліжанай да струменьчатай рэтушы. Хутчэй за ўсё гэта фрагмент трыкутнага наканечніка стралы (мал. 49: 18).
Большасць крамянёвых вырабаў мае невялікія памеры.
Рубячымі прыладамі і іх нарыхтоўкамі можна лічыць восем апрацаваных крэменяў. Сякеры і блізкія ім формы рознатыповыя. Тры з іх міндалепадобныя, аднак маюць розную ступень апрацоўкі. Адносна самая масіўная мае лязо з буйной перпендыкулярнай яму падчэскай (мал. 50: 7). Самая дробная прылада апрацавана кароткай падчэскай з абодвух плашчынь: Трэці выраб найбольш дасканалы па форме (мал. 50: 4). Ен плоскі, мае даволі правільнае лінзападобнае папярочнае сячэнне з дробнай падчэскай і рэтушшу па адным бакавым краі са спінкі адшчэпанарыхтоўкі і з буйной падчэскай па супрацьлеглым краі з брушка. Лязо сфармавана вузкімі і доўгімі бакавымі сколамі з брушка. Рубячая клінападобная прылада з плоскім абушком мае падчэсанае і злёгку падрэтушаванае лязо, з брушка па бакавінах прылада падпраўлена двума вертыкальнымі сколамі (мал. 50: 2). 3 плоскага нуклоіднага абломка выраблена чатырохкутная ў плане клінападобная прылада (мал. 50: 5).
Сярод знаходак маюцца тры даволі масіўныя блокападобныя пліткі з выразнай падчэскай з абедзвюх бакавін (мал. 50: 3). У дзвюх з іх на лязе прысутнічае негатыў фармуючага сколу. Да масіўных знаходак адносяцца тры пікападобныя трыкутнага сячэння нарыхтоўкі з падчэскай на гранях у дзвюх з іх. Дробная забітасць на канцы адной знаходкі, магчыма, паказвае на яе выкарыстанне ў якасці рэтушора.
Нуклеусаў маецца 37. 3 іх два свідэроіднай формы, да таго ж яны невыразныя і неахайна апрацаваны. Найбольш характэрны з іх мае на тыльнай частцы бакавую падчэску, ніжняя ўдарная пляцоўка пашкоджана (мал. 51: 9). Тры нуклеусы аморфныя і дробныя, усе астатнія аднапляцовачныя (мал. 51). Яны стажкаватыя, клінаватыя, чарапахападобныя, некаторыя з крамянёвых плітак. Адзінкава прадстаўлены прызматычныя экземпляры з даволі правільнымі негатывамі ножападобных пласцінак і акруглай у плане ўдарнай пляцоўкай (мал. 51: 2). Сустракаюцца пірамідальныя шматгранныя знаходкі (мал. 51: 3). Адшчэпні на нуклеусах звычайна аднабаковыя, часам заходзяць на бакавіны. На тыльнай частцы ў большасці выпадкаў захоўваецца выпуклая скарынка або буйныя плоскасці падрыхтоўчых сколаў.
Ад нуклеусаў паходзяць пяць вертыкальных сколаў з вяршынямі і збітая падтрыкутная ўдарная пляцоўка.
Акрамя крамянёвых прылад працы, нуклеусаў і іх фрагментаў у раскопе сабраны 1171 нерэтушаваны адшчэп, 452 пласцінкі, 227 абломкаў. Знойдзены два круглыя абкатаныя камяні з крэменю і граніту дыяметрам 5 і 6 см. Магчыма, яны былі грузіламі для рыбацкіх прыстасаванняў. На помніку ў невялікай колькасці сустрэта ляпная кераміка (38 фрагментаў).
Захаваліся два фрагменты амаль простага венчыка таўстасценнага (9 мм) гаршка з гладкімі і мучністымі навобмацак паверхнямі шчыльных
73
сценак без жарсцвяных дамешак. Брыж венчыка гафрыраваны пальцавымі зашчыпамі, ніжэй яго такімі ж зашчыпамі з пазногцевымі адбіткамі ўпрыгожаны гарызантальны валік (мал. 52: 4). Ад шыйкі падобнай па тэхналогіі пасудзіны паходзяць таксама два абломкі з гарызантальным арнаментаваным пальцавымі зашчыпамі валікам і прасвідраванымі конусападобнымі адтулінамі пад ім (мал. 52: 7). Верагодней усяго, абедзве гэтыя пасудзіны адносяцца да культуры шнуравой керамікі. Калі гаварыць пра больш дакладную культурную прывязку, то падобныя гафрыраваныя брыжы венчыкаў і валікі з зашчыпамі сустракаюцца ў матэрыялах жуцаўскай культуры Балтыйскага прыбярэжжа і на ВармінскаМазурскім паазер’і у паўночнаўсходняй Польшчы 8, у шнуравой кераміцы заходняй Літвы .
Характэрны венчык тшцінецкай пасудзіны з патоўшчаным і скошаным вонкі брыжом арнаментаваны гарызантальнымі і вертыкальн’ мі нарэзамі (мал. 52:1). Паверхні яго практычна гладкія, у цесце сценкі рыкметны рэдкія і даволі буйныя зярняты кварцу.
Сярод іншых абломкаў посуду маецца амаль просты венчык з падгарызантальнай размытай штрыхоўкай шчыльных з дамешкамі пяску сценак, арнаментаваны пад краем поясам вертыкальных і доўгіх адбіткаў тонкага лінейнага штампа (мал. 52: 2). Фрагмент сценкі, магчыма, той жа пасудзіны мае спалучэнне пояса і зігзагаў з такіх жа адбіткаў (мал. 52:3). Іншы шчыльны венчык не арнаментаваны, мае невялікую дамешку жарствы і лёгкую крыху скошаную штрыхоўку паверхні (мал. 52: 5). Дробны фрагмент сценкі гладкі і шчыльны, упрыгожаны поясам касых наколаў вастрыём арнаменціра (мал. 52: 6).
КНІГІ ОНЛАЙН
