Тайны народнай песні
Антон Гурскі, Антон Гурскі
Выдавец: Універсітэцкае
Памер: 160с.
Мінск 1994
А прыйдзі, прыйдзі хоць на часочак, Хоць на часочак, хоць на мінутачку, тут жа выкарыстаны стылявы прыём градацыі:
А аддаюць мяне замуж за нялюбага, За нялюбага, за няўдалага ды багатага.
96
Звароткі, пытальныя інтанацыі ў зачыне, паўторы cvnnaшунага злучніка „а” ў ролі ўзмацняльнай часціцы „ды” імпеппмйУНЭЯ Ф°₽Ма звароту да мілага ³ просьбай як мага хутчэй прынсш на выручку дзяўчыне ствараюць моцны эмацыяя ьвы НаПаЛ ПеСШ’ЯК¹ вельмі ЎЗДзейнічае на слухача, прымуS. супераж“аш> ¹ «алявацда раэам э лірычнай геді
Ой, белая бярозанька (153) лапТбХ^ Кахаюць адзін аД«аго. Але хлопец, ві
д ⁶ Д ’ Хт°сьш перашкаджае іх шлюбу. Дзяўчыну сватаюць шшыя: нялюбыя, няўдалыя, але багатыя. Дзяўчьша гаруе, яна хоча застацца з каханым. Багаты жаніх бярэ з ёю шлюб, а бедны гаруе, нават плача і праклінае саперніка ЗноЎ SZTST”*'⁴' W*^™ лачаткі каханне ? ба’ коХАпыўп^ ЧаСТа здараецца * ЖЫВДЬ перамагае багацце, ньія noSTL ₽а прыносіць яно каханню. Маральнаэтычнамі ЯнТпп^ "а ГЭТУЮ ПрабЛему уж° высвятляліся прасочваюцда ¹У разглядаемым песенным творы пяіЛ" ЧЫЯ ПбСН¹ амябейная: зачын, маналог лірычнай герз ’ ароткая апавядальная (ад аўтарапеснятворцы) частка нарэшце, маналог лірычнага героя Зачын (першыя лзве 2аМ буду?цц? на в°бРазнапсіхалагічным парал?ліз ^о\да У парауноуваецца з белай бярозанькай Ппыоола ШУММ зашУ"™°) суперажывае з лірычнай ге ?е=’лай™Т "' ЖУРбУ ‘ “Утак' ³ маналога’ лфычнай лыя я да ’ ШТ⁰ свата»ода да яе нялюбыя да няўдаыя, а яна мае намер пражыць жыццё з каханым: У
Хоць шлецеся, не шлецеся, Я ваша не буду,
Але сілы сапернікаў няроўныя:
Адзін стаіць на ганачку, Другі за плячыма,
Каму дала белу ручку, To з тым жыці буду.
Адзін сыпле дукатамі, А другі слязіма.
_ Згодна народнапесеннай сімволіцы, той жаніх што стаіпк за плячыма, будзе адхілены дзяўчынай ці яе бапькямі Гя роту (таварышу) адхіленага жаніха да саперніка, які паўтараец
?ЖНай СТрафе маналога діРычнага героя cwaS эпіфара), відаць, што абодва хлопцы тутэйшыя? добра велаюпк аТнас^ Гер⁰Я *S
шлеТр^^ ве ™ны хлопец
Ой, каб табе, таварышу, Дукатаў нястала...
7. Зак. 5372.
97
Ой, каб жа ты, таварышу, 3 ёю не разбыўся...
Ой, бадай жа, таварышу, Маё ліха табе.
Звароткі з праклёнамі да багатага жаніха павінны выказаць, згодна мастацкай ідэі, і тое, як моцна кахае хЛопей, і як йяжка пакутуе ён, страціўшы каханую. Эмацыянальнае напрг жанне ў маналогу перадаецца воклічамі „он у пача у ^жнаіЛтрафь, (страфіаная анафара), а таксама ПР«« паўторамі радка: „Як я любіу дзяучыначку . У п« ТРЭ цяй і чацвёртай строф бачым пашыраны у лірычнан ™боунан песні прыём паўтору дзеясловавыказніка у Р?» а оу чым і адмоўным стане: „Ой, балела, не балела ? „Хоць шлбце ся, не шлецеся”. Выкарыстанне такіх пауторау Узбагачае! гу капіс радка за кошт парных алітэрацын і асанансау. сэнсу такі радок удакладняе думку, якая выказана у наступн радку:
Хоць шлецеся, не шлецеся, Я ваша не буду.
Бачым у песні і пашыраны прыём параўнання шляхам супрацьпастаўлення вобразаў ці дзеянняў:
Адзін стаіць на ганачку, Другі за плячыма, Адзін сыпле дукатамі, А другі слязіма.
На супраньпастаўленні будуецца і маналог лірычнага героя. Гэты прыём мы назіраем у двух апошніх радках шостай, сёмай і восьмай строф.
Паўторы радкоў, слоў, воклічаў і іншыя адзначаныя асаб лівасці гукапісу ствараюць разам з рыфмай (перакрыжаванай, не зусім дакладнай) дастаткова стройную рытмічнаінтанацыйную арганізацыю песеннага верша.
Закацілась сонца за цёмную хмару (154)
Маці хоча выдаць дачку замуж за багатага. Дзяўчына ж кахае беднага сірату. Дачка просіць маці „не мяшаць у любві”, бо яна хутчэй памрэ, чым згодзіцца на шлюб з нялюбым. Зачын будуецца на вобразнапсіхалагічным паралелізме.
Закацілася сонца за цёмную хмару, Маці сваёй доні выбірае пару.
Першы радок зачыну іншасказанне з’ява прыроды, якая прадвяшчае бяду. Другі радок тлўмачэнне іншасказан
98
™пЯМу" P°⁶‘Bb НЯД?брую спРаву, якая можа прынесці вялікае
Яна выбірае багатага сына, А яе вітае бедна сіраціна. Вітае, вітае да й думае браці.
ная m^mJT МаНаЛОГ лірьічнай гераіні, у якім эмацыянальная плынь твора дасягае вышэйшага ўзроўню. На апошнія ^Х™^^ штанацыйны і эмацыянальны наЖск 3 маналога дзяучыны вынікае, што любоўкыя пачуцці яе да беднага сіраты надзвычан глыбокія і ёй лягчэй памерпі чым ХктапТТ^ ВІДЭЦЬ ТЭКСаМа’ ШТ° дзяЎчына ^ае мопны характар і будзе змагацца за сваё шчасце. Папярэджванне якое яна робіць сваёй маці, упэўнівае слухача ў гэХ ’
Інтанацыннарытмічная і эўфанічная будова песеннагя верша вельмі ўдалая. Сугучнасць радкоў забяспечваеші’ дакладнам сумежнай рыфмай. заояспе шаешіа
Валы мае палавыя (157 а)
Хлопецрольнічак тужыць і плача па сваёй каханай якая недзе далека і забылася пра яго. Нішто не радуе яго, не весяЦЬ. Ідэнны падтэкст песні: шчаслівае каханне ’магутная
XTb”'^¹¹³¹'³’ ДЗеЙНЭГа ЖЫОДЯ ¹ весяло^ Д™ маладога вая За^Т^Г ЛЮб°ЎНаЯ ПеСНЯ’ К^пазіцыя трохчасткак ЛХг п е аутарскае апавяданне; галоўная часта маналог лірычнага героя і кароткая апісальная часткя «ыйнайХ^ ТРЭЦЯЯ CTPa
КНІГІ ОНЛАЙН
