Тлумачальны слоўнік-даведнік па ветэрынарыі і заатэхніі
Выдавец: Ураджай
Памер: 318с.
Мінск 1992
БРУЦЭЛІЗАТ — алерген, які выкарыстоўваецца для выяў-лення бруцэлёзу ў авечак і коз па ўнутрыскурнай пробе. Бес-каляровая празрыстая вадкасць, якая ўтрымлівае пратэіны, здабытыя з бруцэлаў віду Br. suis. Прэпарат уводзяць у пад-хваставую складку. У хворых бруцэлёзам жывёл на месцы ўвядзення прэпарата ўтвараецца добра выяўленая ацёчнасць.
БРУЦЭЛІН — алерген для дыягностыкі бруцэлёзу ў авечак, коз і свіней. Апалесцыруючая празрыстая вадкасць, якая змяшчае слабааглюцініруючыя штамы Br. abortus. Авечкам і козам прэпарат уводзяць пад скуру ніжняга павека вока, свінням — унутрыскурна з вонкавага боку вуха. У хворых жывёл на месцы ўвядзення бруцэліну з’яўляецца шчыльная альбо цеставатая прыпухласць (у свіней). Акрамя таго, цёмна-чырвоная пляма ў цэнтры ацёку. Пры вочнай рэакцыі ўзнікае серозна-гнойны кан’юнктывіт.
БРЫЖЭЙКА, МЕЗАНТЭРЫЙ (грэч. mesos — сярэдні-|--|-enteron — вантробы, кішкі) —звязка, падвешваючая і зама-цоўваючая вантробы ў поласці цела.
БУДЗЕНАЎСКАЯ ПАРОДА КОНЕЙ — выведзена ў 1921 — 1948 гг. шляхам скрыжавання данской, чыстакроўнай верха-вой пароды і чарнаморскіх коней. Валодае высокімі спартыў-нымі якасцямі. Разводзяць у Растоўскай вобласці, Казахстане, Калмыкіі.
БУЙНАЯ РАГАТАЯ ЖЫВЕЛА — парнакапытныя жвачныя сям. пустарогіх. Акрамя ўласна буйн. par. жыв. (сучасныя 54
быкі — Bus), да іх адносяцца: як, гаял, бізон, зубр. Хатняя буйн. par. жыв. узнікла ад тура (першабытнага быка). Працяг жыцця кароў — 20 гадоў. Перыяд гаспадарчага выка-рыстання малочных кароў—12—13 гадоў. Палавая спеласць наступае: у цялушак — у 7—9 мес, бычкоў — у 14—18 мес. Цяжарнасць — у сярэднім 285 сутак. Разводзяць жывёлу ва ўсіх краінах свету.
БУЙНАЯ БЕЛАЯ ПАРОДА СВІНЕЙ — універсальнай пра-дуктыўнасці. Выведзена ў 19 ст. у Англіі складаным скры-жаваннем мясцовых познаспелых свіней са скараспелымі кітайскімі і мнагаплоднымі неапалітанскімі і партугальскімі. У СНД створана па сутнасці новая айчынная парода, прад-стаўленая 2 асноўнымі тыпамі: мясным і мясасальным. Плада-вітасць—11 —12 парасят і больш. Затраты корму на 1 кг прыросту масы — 3,9—4 к. адз. Разводзіцца ў многіх краінах свету. Выкарыстоўвалася пры вывядзенні многіх парод. У нашай краіне — асноўная планавая парода.
БУЙНАЯ ЧОРНАЯ ПАРОДА СВІНЕЙ — універсальнай пра-дуктыўнасці. Выведзена ў 19 ст. у Англіі скрыжаваннем мясцовых даўгавухіх свіней з неапалітанскімі і кітайскімі свіннямі. Выкарыстоўваецца для адкорму да мясных і тлустых кандыцый. Пладавітасць — 10—12 парасят. Затраты кармоў на 1 кг прыросту — 4,5 карм. адз. Распаўсюджана ў Еўропе, у т. л. у нас. Выкарыстоўвалася пры вывядзенні многіх айчынных парод, а таксама для скрыжавання.
БУЙНЫЯ ШЭРЫЯ ГУСІ — парода гусей, выведзена ў Там-боўскай вобласці ў 40 гг. 20 ст. Яйцаноскасць — 35—45 яек. Выкарыстоўваецца для атрымання мясных гусянят.
БУЙВАЛЫ, Bubalus — род жвачных млекакормячых сям. пустарогіх. Выкарыстоўваюцца ў Азіі, Афрыцы, Паўднёвай Еўропе для атрымання малака і як рабочая жывёла.
БУЛІМІЯ, bulimia (грэч. bus — бык + limos— голад) — паталагічная павышаная чуллівасць голаду, якая суправаджаец-ца спажываннем надзвычайна вялікай колькасці ежы.
БУЛЕН МЯСАПЕПТОННЫ — вадкае пажыўнае асяроддзе, якое складаецца з мясной вады і пептону, для культыва-вання мікраарганізмаў.
БУНАСТОМА, Bunostomum (грэч. bunos — горб, узгорак, бугор +stoma — рот) —род нематодаў з п/а Strongylata. Па-ражае жвачных, выклікае бунастамоз.
БУНАСТАМОЗ, bunostomosis — нематадозная хвароба жвачных. Выклікаецца В. trigonocephalum (грэч. trigonon — трохвугольнік). В. phlebotomum (phles — вена + tome—раз-рэз). Паразітуе ў тонкім кішэчніку. Распаўсюджана ўсюды. Характарызуецца дрэнным апетытам, вяласцю, паносамі. Лі-чынкі Б. могуць пранікаць у арганізм жывёл праз скуру. Ле-чаць фенатыазінам, нілвермам, мебенветам, піперазінам.
БУН’ЯВІРУСЫ—больш 200 РНК-змяшчаючых вірусаў, якія ўваходзяць у сям. Bunyaviridae і перадаюцца крывасмок-чучымі членістаногімі. Маюць ліпапратэідную з вырастамі
55
абалонку, адчувальныя да дзеяння растваральнікаў ліпідаў. Узбуджальнікі многіх хвароб жывёл і чалавека: ліхаманка даліны Рыфт, хвароба Найробі, Крымская гемарагічная лі-хаманка і інш.
БУРАЯ КАРПАЦКАЯ ПАРОДА БУЙНОЙ РАГАТАЙ ЖЬІВЕЛЫ — малочнага напрамку. Выведзена ў Закарпацці.
БУРАЯ ЛАТВІЙСКАЯ ПАРОДА БУЙНОЙ РАГАТАЙ ЖЫ-ВЕЛЫ — малочнага напрамку. Разводзяць у Прыбалтыцы, паўночна-заходніх раёнах Расіі і іншых абласцях.
БУРЫ МЕТАД — спосаб даследавання непафарбаваных мікробаў на пафарбаваным фоне. Прапанаваны швейц. вучо-ным R. Burri ў 1909 г. У якасці фарбавацеля ўжываюць чарцёжную туш. Кроплю даследаванай культуры змешваюць на прадметным шкле з кропляй тушы, робяць мазок, сушаць і даследуюць.
БЯРОЗАВЫ ДЗЕГАЦЬ — атрымліваюць пры сухой пера-гонцы драўніны і кары бярозы. Дзейнічае антысептычна, інсектыцыдна і раздражняюча. Ужываюць таксама для знішчэн-ня карослівых кляшчоў.
БУРСІТ, bursitis (старадаўнелац. bursa—сумка + itis— запаленне) — запаленне слізістай альбо сінавіяльнай сумкі ў выніку працяглых механічных раздражняльнікаў, траўм, інфекцый альбо інвазій. Б. бываюць вострыя і хранічныя, па характару запалення — асептычныя, гнойныя і спецыфічныя. Для лячэння ў першыя дні выкарыстоўваюць холад, а затым цеплавыя працэдуры, раздражняльныя мазі, увядзенне ў по-ласць бурсы антыбіётыкаў.
БУРСАЛІТ, bursolithus (лац. bursa — бурса + грэч. lithos — камень) — цвёрдыя целы, якія ўтвараюцца з абвапнаванага фібрыну ў поласці сінавіяльных альбо слізістых сумак. Б.— ускладненне бурсіту.
БУШУЕЎСКАЯ ПАРОДА БУЙНОЙ РАГАТАЙ ЖЫВЕ-ЛЫ — малочнага напрамку. Выведзена і распаўсюджана ва Узбекістане.
БЦЖ — вакцына. Уяўляе сабой культуру паслабленага штама мікабактэрый туберкулёзу чалавечага тыпу. Прапа-ноўваецца для актыўнай прафілактыкі туберкулёзу ў коней і другіх жывёл.
БЫК, БУГАЙ — самец-вытворнік. Палавая спеласць насту-пае ў 6—8 мес. У злучку пускаюць у 14—18 мес. Тэрмін выкарыстоўвання ў гаспадарцы 6—8 гадоў.
БЯЛКІ, ПРАТЭІНЫ — высокамалекулярныя арганічныя рэчывы, пабудаваныя з астаткаў (рэшткаў) амінакіслот. Іграюць важнейшую ролю ў жыццядзейнасці ўсіх арганізмаў. Уваходзяць у састаў клетак і тканкі, ферментаў, гармонаў і г. д. Бываюць простыя (складаюцца з амінакіслот) і скла-даныя (уваходзяць і небялковыя кампаненты). Бялковыя дабаўкі шырока выкарыстоўваюцца ў кармленні сельскагаспа-дарчых жывёл.
БЯЛКОВАМАЛОЧНАСЦЬ — колькасць бялку ў малацэ
56
жывёл. Вылічаецца ў працэнтах (ад 2,2 да 5). З’яўляецца важным паказчыкам якасці малака.
БЯСПЛОДНАСЦЬ, intertilitas (лац. intertilitis — бясплод-ны, стэрыльны) — парушэнне здольнасці ўзнаўляць патомства. Распазнаюць Б. прыроджаную, ад старасці, аліментарную, кліматычную, эксплуатацыйную, штучную, сімптаматычную.
В
ВАГАТАНІЯ, vagotonia (лац. vagus — блукаючы-|-грэч. tonos — напружанне) — перавага тонусу парасімпатычнай нер-вовай сістэмы над сімпатычнай.
ВАГІНА (лац. vagina — похва) — частка палавога апарата самкі, у якую ўводзіцца савакупіцельны орган самца.
ВАГІНІЗМ, vaginismus (лац. vagina — похва + ismus— хваравіты стан) — рэфлекторнае скарачэнне мышцаў перад-дзвер’я похвы пры спробе да палавога акту, штучным асе-мяненні альбо гінекалагічным даследаванні.
ВАГІНІТ, vaginitis (лац. vagina — похва + itis — запален-не) — запаленне похвы. Распазнаюць В. серозныя, катаральна-гнойныя; у залежнасці ад цячэння — вострыя і хранічныя. Узнікае захворванне як вынік парушэння правілаў асептыкі пры родах, штучным асемяненні, траўматызацыі родавых шля-хоў. Для лячэння выкарыстоўваюць прамыванне похвы анты-септычнымі растворамі, а пры флегманозным і дыфтэрытыч-ным В.— масляныя эмульсіі.
ВАДАРОД, Hydrogenium, Н — хім. элемент VII групы пе-рыядычнай сістэмы Мендзялеева. Газ. У свабодным выглядзе ў атмасферы — 5 • 10—5 %. У раслінах — 6,5 %, у арганізме жы-вёл — 9,4 % масы сухога рэчыва, у вадзе — 11,19 %. Уваходзіць у састаў усіх арганічных злучэнняў.
ВАДЗЯНКА, hydrops (грэч. hydor — вада) — збіранне вадкасці (транссудату) у тканках і поласцях арганізма.
ВАДЗЯНКА ВОКА — гл. Пдрафтальм.
ВАДЗЯНКА ГАЛАЎНОГА МОЗГУ — гл. Гідрацэфалія.
ВАДЗЯНКА ГАЛАВЫ ПЛОДА, hydrocephalus fetus (грэч. hydor — вада + kephale — галава +лац. fetus — плод) — збіранне серознай вадкасці ў галаве плоду.
ВАДЗЯНКА ПЕРЫКАРДА — гл. Гідраперыкард.
ВАДЗЯНКА ПЛОДА, hydrops fetus universalis (грэч. hydor — вада-|-лац. fetus — плод + universalis— усеагульны) — збіранне серознай вадкасці ў тканках плода альбо ў асобных частках яго цела.
ВАДЗЯНКА ПЛОДНЫХ АБАЛОНАК, polyhydramnion (грэч. poly — шмат +hydor— вада-|-amnion— зародкавая абалонка) — збіранне каляплодных вод у поласці амніёна альбо алантоіса. В. п. а.— вынік парушэння кровазвароту паміж плодам і маці з прычыны хвароб унутраных органаў (сэрца, нырак, печані).
ВАДЗЯНКА НЫРКІ — гл. Гідранефроз.
57
ВАДЗЯНКА ЯЕЧКА — гл. Гідрацэле.
ВАКУОЛЯ, vakuola cellularis (лац. vaccus — пусты-фсеі-lula — клетачка) — поласць розных памераў і формы ў адна-і шматклетачных жывёл. У аднаклетачных выконвае страваваль-ную і вылучальную функцыі.
ВАКЦЬІНА, vaccina (лац. variola vaccina — каровіна воспа; vaccinum — прышчэпкавае рэчыва) — біялагічны прэ-парат, які ўтрымлівае паслабленыя альбо забітыя патагенныя мікраарганізмы альбо прадукты іх жыццядзейнасці, што дазва-ляе выкарыстоўваць для актыўнай імунізацыі ў мэтах спецы-фічнай прафілактыкі інфекцыйных хвароб жывёл. Рыхтуюць як з цэлых мікраарганізмаў і вірусаў, так і з іх таксінаў альбо асобных антыгенаў. Уводзяць падскурна, унутрыскурна, унутры-мышачна, аэразольна і інш. метадамі. У залежнасці ад спосабаў атрымання, колькасці ўваходзячых антыгенаў і інш. асаблі-васцей вакцыны падраздзяляюцца на:
ВАКЦЫНА АВІНІЗАВАНАЯ — выраблена з штаму віруса, адаптаванага да эмбрыёнаў курэй.
ВАКЦЫНА АТЭНУІРАВАНАЯ — вакцына, выраблена з атэнуіраваных (з паніжанай вірулентнасцю) штамаў узбу-джальніка.
ВАКЦЫНА ДЭПАНІРАВАНАЯ — прэпараты, у якіх анты-ген адсарбіраваны на гідраце вокісі алюмінію, алюмініевых квасцах альбо эмулыіраваны ў мінеральных маслах і інш. рэчывах, якія садзейнічаюць павольнаму ўсмоктванню вакцыны ў арганізме і гэтым падоўжваюць імунізацыйны эфект.
ВАКЦЫНА ЖЬІВАЯ — выраблена, як правіла, са штучна паслабленых (атэнуіраваных) альбо з прыродных штамаў бак-тэрый, вірусаў ці прасцейшых, якія здольны размнажацца ў арганізме жывёлы і ўтвараць актыўны імунітэт, не выклі-каючы клінічна выяўленага захворвання. У ветэрынарнай практыцы выкарыстоўваюць жывыя атэнуіраваныя вакцыны супраць сібірскай язвы, яшчуру, ларынгатрахеіту, хваробы Н’юкасла птушак і інш.
КНІГІ ОНЛАЙН
