Тварам да шыбеніцы
Язэп Янушкевіч
Памер: 137с.
Ракаў 2013
Хоць не аддалі злыдням на зьдзекі Памяць дзядоў за Літву забітых.
Калі маскалі з сваёй картатэкі Вымалі «герояў сьвяшчэнныя лікі».
Таго, хто лавіў паўстанцаў у пушчах, Паліў засьценкі, вешаў прыбітых — Цягнуць цяпер у райскія «кушчы»: «оклеветанный, но не забытый».
Яшчэ не хапае паставіць помнік, Вадзіць дзяцей, каб паклоны білі!
Бы не народ мы, а хлеўны кормнік
I ўсё на сьвеце сваё забылі.
Ім — барышы і гэшэфт дзярмовы, I «Нерухомасьць», і «Газ», і трасца.
Нам — запавет Бурачка:
Крэўнай МОВЫ Ды Гоняў Радзімых трымацца.
Тады нашы ПЕСЬНІ і наша ВЕРА Абярогам могуць надзейным стацца, Збавяць й унукаў ад паняверкі, А акупантам ліхім —
і ў зямлі акупантамі звацца.
2008
Summary
127
TWARZ^ DO SZUBIENICY Konstanty Kalinowski (Kastus Kalinouski) i Powstanie Styczniowe w poezji biatoruskiej. Antologia
«... pisarze bialoruscy wywieraje} na mnie wrazenie swoje} moraine} trwalosciq. U was zajpcie sip literature} — prawdziwe} literature} wymaga nie tylko talentu, lecz rowniez mpstwa. Oles IrwaniecH, Pisarz ukrainski.
Kazdy narod szczyci si? postaciami, ktorych nazwiska kojarz^ si? z WOLNOSCI^ i BRATERSTWEM. U Bulgarow bedzie to Christo Bojczew, u WegrowMadziarow — poeta Sandor Petofi, \1W\och6w — Giuseppe Garibaldi, u Polakow — Szymon Konarski, u Rosjan Giercen, Dobrolubow...
DlaBialorusindwtakimnarodowymbohateremwalcz^cymowolnoscswojego ludu byl Konstanty Kalinowski (18381864), uczestnik powstania 1863 roku na LitwieBialorusi. W tym roku mija 175 lat od jego urodzin i 150 lat od powstania, ktore na BialorusiLitwie nierozerwalnie zwi^zane jest z jego nazwiskiem. Nie da si^ wyciszyc przesiania z Testamentu Konstantego Kalinowskiego: «Bo mowie tobie, Narodzie, spod szubienicy, ze jeno wtedy pozyjesz szcz^sliwie, kiedy nad tobq moskala juz nie bedzie». Jak napisal Pimien Panczanka: «Fakty u nas i u was, // A prawda — u Boga». Pami^c o naszych poprzednikach to nasz obowi^zek, bo zapomniec o nich, znaczy zabic siebie. A my nie samobojey. Do zycia przywraca nas niesmiertelne basic Kastusia:
— Kogo kochasz?
— Kocham Bialorus!
A zatem niech zyje Bialorus!
Antologia miedzy innymi obejmuje spuscizne publicystyczn^ Konstantego Kalinowskiego, a wi^c siedem numerdw pisma «Muzyckaja prauda» i trzy «Listy spod szubienicy», zamieszczone takze w przekladzie na angielski Janki Zaprudnika i Thomasa E. Birda z 1980 roku, oraz pierwszy raz tlumaczone na polski przez Czeslawa Seniucha i Jana Huszczp i na ukrainski przez Igora Lichawego, Olesia Irwahcia i Nat. Pozniak.
W drugiej cz^sci znalazly sie «Poetyckie Kalinowskiana», czyli 55 utworow bialoruskich autorow, poswi^conych tematyce Powstania Styczniowego oraz postaci jego bohatera Konstantego Kalinowskiego, zwanego «Ostatnim krolem Litwy».
Wyboru dokonal i do druku przygotowal pisarz i archiwista Jazep Januszkiewicz.
Summary
128
ЛМЦЕМ ДО ШЙБЕНЙЦІ
Кастусь Каллновськлй та повстання 1863 1864 років у білоруській поезіі.
Антологія
«... білоруські пйсьменнйкй вражають мене своею моральною стійкістю. У вас заняття літературою справжньою літературою вймагае не тількй таланту, але й мужності.»
Олександр Ірванець, украінськлй плсьменнлк.
Кожнлй народ мае своі постатті слнонімл слів «ВОЛЯ», «БРАТЕРСТВО». В украінців це Тарас Шевченко, у болгарів Хрлсто Ботев, в угорців Шандор Петефі, в італійців Джузеппе Гарібальді, у поляків Шлмон Канарськлй, у росіян Герцен, Добролюбов...
У білорусів таклм національнлм героем борцем за волю рідного народу став Кастусь Каллновськлй (18381864) керівнлк повстання 1863 року в Білорусі Ллтві. Цьогоріч якраз влповнюеться 175 років з дня його народження та 150 років з часу повстання, яке в Білорусі Ллтві невідрнвне від імені Каллновського. Ніхто не в змозі заглушлтл його голоснлй заповіт: «Бо я до тебе зпід шлбенлці звертаюся, Народе, іцо тількл тоді жлтлмеш іцасллво, колл над тобою москаля вже не буде». Тут, як кажуть «Фактл в нас та у вас,// А істлна у Бога.» (П. Панченко). Просто мл зобов, язані памятатл про попереднлків, бо забутл іх це себе втратлтл. А мл не самогубці. Адже утверждуе нас у жлтті безсмертнлй закллк Кастуся:
«Кого люблш?»
Люблю Білорусь!»
Тож ЖЙВЕ Б6ЛАРУСЫ (Слава Білорусі!)
У влданні подано спадіцлну К. Каллновського у влгляді семл члсел «газетл» «Мужлцька правда» (№ 17) і трьох «Ллстів зпід шлбенлці». Останні («Ллстл зпід шлбенлці») надруковано в давнішнім перекладі (1980 р.) англійською мовою (переклад Янкй Запрудніка, Томаса Берда), а також вперше польською (переклад Чеслава Сенюха, Яна Гушчй) та украінською (переклад Ігоря Білінського, Олександра Ірванця, Наталкй Позняк) мовамл.
Другу частлну влдання склала «Поетлчна Каллновськіана», до якоі увійшлл творл 55 білоруськлх авторів, прлсв, яченлх темі повстання 18631864 років та постаті його провіднлка Кастуся Каллновського, прозваного «останнім королем Ллтвл».
Авторупоряднлк плсьменннлкархівіст Язеп Янушкевйч.
Summary
129
FACING THE GALLOWS
Kastus Kalinoiiski (Konstanty Kalinowski) and the Uprising of 1863—1864 in Belarusian poetry
Anthology
«...Belarusian writers impress me with their moral steadfastness.
Your being dedicated to literature — to the real (true) literature — demands not only talent, but also courage.
Oles Irvanets, Ukrainian writer.
Every nation has names that are synonymous to the notions of Liberty and Brotherhood. For Bulgarians — it is Hristo Botev, for HungariansMagyars — the poet Sandor Petofi, for Italians — Giuseppe Garibaldi, for Poles — Szymon Konarski, for Russians — Herzen, Dobrolyubov...
For Belarusians such a national hero and a fighter for freedom of the native land became Kastus Kalinoiiski (18381864) — leader of the 1863 Uprising in BelarusLithuania. This year will be the 175th anniversary of his birth and the 150th anniversary of the rebellion, which in BelarusLithuania is inseparably connected with Kalinoiiski. No one will be able to dampen his famous precept: «For I say to you from beneath the gallows, my People, that only then will you live happily, when no Muscovite remains over you.» Here though, as they say, «Both you and we have facts, but only the Lord knows the truth.» (P. Panchanka). But the thing is, we ought to remember about our predecessors, because to forget them equals to killing oneself. And we are not selfmurderers, are we? Because the thing that brings us back to life is the undying Kastus password:
— Whom do you love?
— I love Belarus!
For this reason — Long live Belarus'.
The edition contains K. Kalinodski’s heritage in the form of 7 publications of the «newspaper» «Peasant’s Truth» (# 17) and three «Letters from Beneath the Gallows». The latter («Letters from beneath the gallows») are published according to the 1980 translation into English by Yanka Zaprudnik and Thomas E. Bird, as also for the first time in Polish (translated by Czeslaw Seniuch and Jan Huszcza) and in Ukrainian (translated by Igor Lichovy, Oleksander Irvanets, Natalka Pozniak).
The second part of the edition is composed of the «Poetic Kalinouskiana», that includes works of 55 Belarusian authors dedicated to the Uprising of 1863—1864 and the figure of its leader Kastus Kalinoiiski, called «the last king of Lithuania».
Author and compiler of the edition is Yazep Yanushkevich, a writer and archive researcher.
Translated by Damianusz
Зьмест
ТВАРАМ ДА ШЫБЕНІЦЫ
«Калі над табою маскаля ўжо ня будзе!» 5
МУЖЫЦКАЯ ПРАЎДА ю
ЛІСТЫ 3ПАД ШЫБЕНІЦЫ 21
Listy spod szubienicy 27
Лнстн зпід шмбеннці 33
Letters «from beneath the gallows» 39
TBAPAM ДА ШЫБЕНІЦЫ 47
Спатканьне з легендай 48
НАТАЛЬЛЯ АРСЕННЕВА 50
Песьня Каліноўцаў
Над паўстанцкай магілаю
РАІСА БАРАВІКОВА 51
Кастусь Каліноўскі
РЫГОР БАРАДУЛІН 52
1863 ГОД
Якушоўка
Каліновец
Каса і сякера
АЛЕСЬ БАРСКІ 53
Каліноўскі
АЛЕСЬ БАЧЫЛА 54
Думы Каліноўскага [Дыптых]
ДАНУТА БІЧЭЛЬ 55
Сэрца
Якушоўка
Вера
Супольна
На Пляцы Пятлі
Цябе я ўспамінаю
Вулка Паўстаньня
Здалеча
Але ўжо
ВІКТАР ГАРДЗЕЙ 59
Кастусю Каліноўскаму
ЛАРЫСА ГЕНІЮШ 59
Звычайны дзень, шляхі і раздарожжы...
Кастусь Каліноўскі
Зьмест 131
«Благаславенны край наш ад азёраў сіні...»
НІЛГІЛЕВІЧ 61
Сьцень
Папярэджаньне
Балада пра пасланьне ад Кастуся
Зварот
АЛЕСЬ ГУРЛО 62
К. Каліноўскі
АЛЕСЬ ДУДАР 63
Кастусь Каліноўскі
АНАТОЛЬ ДЭБІШ 63
Кастусь Каліноўскі (Трыпціх)
МІКОЛА ЕРМАЛОВІЧ 64
«Як верыцца цяжка...»
АЛЕСЬЖАМОЙЦІН 65
Кастусь Каліноўскі (Паэма)
3 нізкі «Дудка між кайданаў»
Балада пра ўцалелых паплечнікаў Каліноўскага
ВАСІЛЬ ЖУКОВІЧ 70
Праўда Кастуся'Каліноўскага
...Пятлю здымаючы з Паўстаньня
ЯНКАЗОЛАК 71
1863
СЯРГЕЙ ЗАКОНЬНІКАЎ 71
Кастусь Каліноўскі
ВАСІЛЬ ЗУЁНАК 72
Разьвітаньне Каліноўскага
ЗЯНОН 72
Дзень жалобы
Вечная Вільня
Там, дзе ляжыць Кастусь
МІХАСЬ КАВЫЛЬ 73
Вільня
УЛАДЗІМІР КАРАТКЕВІЧ 74
Нявесьце Каліноўскага
3 трагедыі «Сьмерць і Неўміручасьць»
Прарок
Павешаным 1863 года
АЛЕСЬ КАСКО 77
1862 год. Слова Каліноўскага
АРКАДЗЬ КУЛЯШОЎ 78
Хамуціус (Урыўкі з паэмы)
ПЯТРО ЛАМАН 86
Балада 1863 года
Зьмест
ЮРКАЛЯВОННЫ 87
Кастусь Каліноўскі
ВАСІЛЬ МАКАРЭВІЧ 88
Апошняе слова Каліноўскага
ВАЛЕРЫ МАРАКОЎ 88
Чуеш, Беларусь?
НІНАМАЦЯШ 89
Маналог каханай Кастуся Каліноўскага
Песьня Касінераў
МІХАСЬ МАШАРА 91
Сьмерць Кастуся Каліноўскага (Урыўкі з паэмы)
ВЯЧАСЛАЎ МІХАСЁНАК 95
Над плітой, дзе толькі дата «1863»
СЯРГЕЙ НОВІКПЯЮН 96
Беларуская мова мая
СЯРГЕЙ ПАНІЗЬНІК 96
«Сэрца разьвіваць — не слугаваць...»
ПІМЕН ПАНЧАНКА 97
Трое
ЮРАСЬ ПАЦЮПА 97
Маналог паўстанца
УЛАДЗІМІР ПЕЦЮКЕВІЧ 98
Конь Каліноўскага
АЛЕСЬ ПІСЬМЯНКОЎ 98
Кастусь і Марыся
МІКОЛА ПРАКАПОВІЧ 99
Шляхі
АЛЕСЬ РАЗАНАЎ 99
Арышт Кастуся Каліноўскага
ІВАН РУБІН 100
1863
РЫГОР СЕМАШКЕВІЧ 100
Кастусь Каліноўскі
«Не! не з нас пачалося...»
Апошняя ноч Каліноўскага
ТАЦЬЦЯНА СІВЕЦ 102
Дзе ты, Кастусь Каліноўскі?
ЯНКА СІПАКОЎ 102
Пятля Кастуся Каліноўскага
Шыбеніца
МІХАСЬ СКОБЛА 104
БалядаРэквіем. 1864
Каміла
Зьмест_____________________________________________________LU
СЯРЖУК СОКАЛАЎВОЮШ 105
Песьні Касінераў
ВІКТАР СТРЫЖАК 110
Памяць
АНАТОЛЬСЫС 110
КНІГІ ОНЛАЙН
