Залатая яблынька Казкі, легенды, паданні

Залатая яблынька

Казкі, легенды, паданні
Выдавец: ІП Сіўчыкаў Ул. М.
Памер: 288с.
Мінск 2013
56.53 МБ

 

Аўтаматычна згенераваная тэкставая версія, можа быць з памылкамі і не поўная.
— Кукарэку! Дзедава дачка пад карытам схавана, а бабіна хоча яблыкі яе сарваць ды выйсці замуж за пана...
Пачуў гэта гусар, злез з каня і пайшоў у хату. Знайшоў там пад карытам дзедаву дачку. Як зірнуў на яе, дык і вачэй не можа адарваць: так яна яму спадабалася.
— Дзеўкадзявіца, — пакланіўся ёй гусар, — сарві мне на памяць залаты яблык са сваей яблынькі.
Падышла Галя да яблынькі — і ўсе яблыкі ўпалі да яе ног.
Сабрала яна іх у прыпол, прынесла гусару. Гусар падхапіў яе, пасадзіў на каня побач з сабою і павёз да сваіх бацькоў.
Дома яны згулялі вяселле і сталі жыцьпажываць у згодзе ды ў ладзе. Нарадзіўся ў іх сын, ды такі прыгожы, што бацькі не нацешацца з яго.
Тым часам злая мачыха ніяк не магла спаць ад зайздрасці, што гусар не яе дачку, а дзедаву замуж узяў. I ўсё думала, як жа яе са свету звесці.
Аднаго разу кажа яна сваёй дачцэ:
— Схадзі ты, дачушка, да сястры ў госці. Пакліч яе з сабою купацца ды ўтапі...
84
Залатая яблынька
Паслухала Юля маці, пайшла ў госці да сястры. Падгаварыла яе купацца. I кажа:
— Сядзь ты, сястрыца, на кладцы, я табе плечы памыю.
Села Галя на кладцы, а Юля скінула яе ў ваду і пабегла дахаты. Чакаюць дома Галю — няма. Малы сын плача, ніхто суцешыць не можа. Узяла яго нянька на рукі, пайшла ўздоўж рэчкі гукаючы:
— Галя, Галюся, твой маладзён плача, есці хоча. Куры спяць, гусі спяць, адзін ён не ўсыпаецца, маткі не дачакаецца...
I чуе яна голас з вады:
— Ой цяжка мне выйсці да сына: камень ногі падбівае, вада вочы залівае...
Пачуў малы матчын голас і яшчэ мацней заплакаў.
— Ой іду, сынок, ой бягу, — адгукаецца маці. — Слухаць плач твой, сынок, не магу.
Выйшла маці з вады, накарміла сына, — ён і заснуў. А сама назад пайшла.
Вярнулася нянька дадому, расказала, што было каля рэчкі.
Назаўтра сам бацька ўзяў залаты яблык і сына ды пайшоў да рэчкі. Прыйшоў на бераг і гукае:
— Галя, Галюся, твой маладзён плача, есці хоча. Куры спяць, гусі спяць, адзін ён не ўсыпаецца, цябе не дачакаецца...
Пачула маці сынаў голас і адказвае:
Чарадзейныя казкі
85
— Ой іду, сынок, ой бягу: слухаць плач твой, сынок, не магу.
Выйшла яна на бераг, накарміла сына, — ён і заснуў. Тады муж дастаў з кішэні залаты яблык і даў жонцы. Як толькі ўкусіла яна залаты яблык — адразу апрытомнела.
Зарадаваўся муж, прывёў яе дадому. Сталі яны зноў жыць добра і шчасліва.
А злую мачыху з яе дачкою больш да сябе і на парог не пускалі.
УДОВІН сын
Здарылася ў адным краі вялікая бяда: наляцеў аднекуль дзевяцігаловы змей ЦудаЮда і ўхапіў з нёба сонца з месяцам... Бядуюць людзі, плачуць: і цёмна без сонца, і холадна.
А жыла ў тым краі бедная ўдава. I мела яна малога сына — так гадоў пяці. Цяжка жылося ўдаве ў голадзе ды ў холадзе. Адна толькі ўцеха была, што сынок разумны ды ўдалы расце.
I жыў там недалёка багаты купец. Быў у яго сын — такі ж па гадах, як удовін.
Пасябраваў купецкі сын з удовіным. Бывала, як прачнецца, дык і бяжыць да яго гуляць. Пагуляюць у хаце, пры лучыне, а потым ідуць на вуліцу. Вядома, малыя: трэба ж ім і кацёлку пакачаць, і на рэчку збегаць.
Усё было б добра, ды вось бяда — нявесела гуляць без сонца...
86
Залатая яблынька
Аднойчы ўдовін сын кажа купецкаму:
— Эх, каб я тое еў, што ты, дык стаў бы асілкам, а тады ЦудуЮду зваяваў бы, сонцамесяц у яго адабраў бы і на неба павесіў!
Прыйшоў купецкі сын дадому і расказаў бацьку, што яму ўдовін сын гаварыў.
— He можа таго быць! — дзівіцца купец. — Пайдзі пакліч яго на вуліцу — хачу сам паслухаць.
Пайшоў купецкі сын да сябра, кліча яго гуляць.
— Я есці хачу, — адказвае ўдовін сын. — А ў нас і кавалачка хлеба няма...
— Хадзем на вуліцу, я табе вынесу хлеба.
Вярнуўся купецкі сын дадому, узяў акрайчык хлеба, вынес сябру.
З’еў удовін сын хлеб, павесялеў.
— Ці памятаеш, што ты мне ўчора гаварыў пра ЦудуЮду? — пытаецца купецкі сын.
— Памятаю.
I пераказаў слова ў слова, што ён гаварыў пра ЦудуЮду. Купец стаяў за шулам і ўсё чуў на свае вушы.
“Эге ж, — падумаў ён сам сабе, — гэта, відаць, не просты хлопец. Трэба ўзяць яго да сябе. Паглядзім, што будзе”.
Узяў купец у свой дом удовінага сына, пачаў карміць яго тым, што сам еў. Бачыць, і праўда — расце ўдовін сын як на дражджах. Праз год ці два стаў такі дужы, што і самога
Чарадзейныя казкі
87
купца паваліць. Напісаў тады купец цару: “Так і так, ваша царская вялікасць, жыве ў мяне ўдовін сын, ён бярэцца, як вырасце, ЦудуЮду зваяваць, сонцамесяц на неба вярнуць...”
Цар прачытаў і адпісвае: “Зараз жа даставіць удовінага сына ў мой палац”.
Запрог купец пару коней, пасадзіў удовінага сына ў павозку і павёз да цара.
— Чым цябе, удовін сын, карміць, каб ты вырас асілкам? — пытаецца цар.
— Карміце мяне тры гады валоваю печанню, — адказвае цару ўдовін сын.
Цару валоў не купляць: загадаў, і пачалі рэзаць валоў, карміць печанню ўдовінага сына.
Расце цяпер удовін сын яшчэ лепш, чым на купецкіх харчах. I гуляе ў царскіх палацах з царскім сынамаднагодкам.
Мінула тры гады. Кажа ўдовін сын цару:
— Цяпер я пайду ЦудуЮду шукаць. Але хачу, каб твой сын і купецкі былі ў мяне за таварышаў. Усё ж весялей у дарозе.
— Добра,— згаджаецца цар. — Няхай ідуць з табою. Абы толькі ЦудуЮду зваявалі.
Паслаў ён купцу пісьмо, каб сын у палац з’явіўся. He хацелася купцу пускаць сына ў такую вялікую дарогу, ды з царом спрачацца не будзеш.
Прыехаў купецкі сын у царскі палац. Тады ўдовін сын і кажа царскаму сыну:
88
Залатая яблынька
— Скажы бацьку, каб ён выкаваў мне булаву: пудоў гэтак на шэсць. Будзе хоць чым ад сабак абараняцца, а то я іх баюся.
— I мне, — кажа купецкі сын, — хоць пудоў на тры...
— А я што ж, горшы за вас: мне таксама трэба ўзяць у дарогу булаву, хоць пудоў на два, — кажа царскі сын.
Пайшоў ён да бацькі, сказаў яму. Цар загадаў кавалям выкаваць хлопцам па булаве: удовінаму сыну — на шэсць пудоў, купецкаму — на тры, свайму — на два.
Узяў удовін сын сваю булаву, выйшаў у чыстае поле і шпурнуў яе ў неба. Прабыла булава ў небе гадзіны тры і ляціць назад. Удовін сын выставіў правую далонь. Булава трахнулася аб далонь і пераламалася напалам. Узлаваўся ўдовін сын і кажа царскаму сыну:
— Скажы бацьку, каб не рабіў ашуканства! 3 такою булавою і я загіну і вы. Няхай загадае кавалям, каб выкавалі мне булаву моцную і большую — пудоў на шаснаццаць.
— А мне пудоў на шэсць! — кажа купецкі сын.
— А мне — на тры! — кажа царскі сын.
Пайшоў ён да бацькі і сказаў яму аб гэтым.
Выклікае цар да сябе кавалёў:
— Вы, такіясякія, што сабе думаеце! Чаму нямоцную булаву выкавалі ўдовінаму сыну?
I дае ім загад, каб выкавалі тры новыя булавы — большыя і мацнейшыя.
Чарадзейныя казкі
89
Кавалі стук ды трук — выкавалі тры новыя булавы.
Узяў удовін сын сваю булаву, выйшаў у чыстае поле і шпурнуў яе ў неба. Прабыла булава ў небе з ранку да вечара і ляціць назад. Удовін сын падставіў калена — булава ўдарылася аб яго і пераламалася напалам!
Пайшоў удовін сын з сябрамі да цара:
— Калі вы хочаце, каб я ЦудуЮду зваяваў і сонцамесяц у яго адабраў, дык загадайце меднікам, няхай выльюць мне медную булаву пудоў на дваццаць пяць, каб яна не ламалася.
Купецкі сын кажа:
— А мне на дзевяць пудоў!
Царскі сын кажа:
— А мне і на шэсць хопіць.
Паклікаў цар меднікаў і загадаў ім выліць без усялякага машэнства тры булавы: адну на дваццаць пяць пудоў, другую на дзевяць, трэцюю на шэсць.
Узяў удовін сын медную булаву ў рукі, павесялеў — спадабалася яна яму. Потым выйшаў у чыстае поле, шпурнуў булаву ў неба. Заляцела булава за самыя высокія воблакі. Цэлы дзень і цэлую ноч хадзіў удовін сын па палях, па лугах, чакаў булавы. Нарэшце, на досвітку, чуе: ляціць булава зза хмараў. Падставіў удовін сын плячо — булава ўдарылася і пакацілася на зямлю цэлая.
90
Залатая яблынька
— Вось гэта булава сапраўдная! — кажа ён. — 3 такой булавою і ў белы свет можна падавацца, з паганым ЦудамЮдам змагацца.
Купецкі сын і царскі таксама рады, — добрыя і ім булавы вылілі меднікі!
Выпрабаваў гэтак удовін сын сваю сілу і сябрам:
— Ідзіце развітайцеся з бацькамі. Трэба нам у дарогу збірацца.
Царскі сын пайшоў, а купецкі адмовіўся:
— Навошта мне час траціць: я ўжо развітаўся з бацькам, як сюды ехаў.
Сабраліся хлопцы і падаліся ў дарогу.
Адно царства мінулі, другое, трэцяе, — дайшлі да калінавага моста. Бачаць — стаіць недалёка ад моста старэнькая хатка.
— Давайце, — кажа ўдовін сын, — пераначуем тут, адпачнём дзён колькі. Бо невядома, якая яшчэ дарога перад намі ляжыць.
Зайшлі ў хатку. У ёй старая бабулька кудзелю прадзе. Далі хлопцы бабулі “добры вечар” і папрасіліся пераначаваць:
— Мы, бабка, з вялікай дарогі, дужа змарыліся...
— Начуйце сабе на здароўе, — кажа бабуля. — Той, хто па дарогах ходзіць, хаты з сабою не носіць.
Разгаварыўся ўдовін сын з бабуляй і даведаўся, што трапілі яны ў царства паганага змея ЦудыЮды: якраз туды, куды ім і трэба!
Чарадзейныя казкі
91
Прыйшла ноч. Удовін сын думае: “Трэба варту на калінавым мосце паставіць, каб хто знячэўку не напаў на нас”.
Пасылае ён на варту царскага сына.
Узышоў царскі сын на калінавы мост, патупаў крыху ды думае сабе: “Што мне тут стаяць навідавоку; як будзе хто ісці ці ехаць, дык і ўбачыць мяне. Пайду лепш лягу пад мостам — там спакайней”.
Так і зрабіў.
Тым часам удовінаму сыну не спіцца. “Трэба, — думае, — праверыць, ці стаіць царскі сын на варце”.
Выйшаў ён у поўнач на калінавы мост, глядзіць, а вартаўніка і няма!
Пакуль ён шукаў царскага сына, бачыць — едзе на паляванне трохгаловы змей, малодшы брат ЦудыЮды. На сярэдняй галаве ў яго быстравокі сокал сядзіць, збоку быстраногі хорт бяжыць. Конь, як ступіў на мост, адразу заржаў, хорт забрахаў, а сокал зашчабятаў.
Ударыў малодшы ЦудаЮда каня між вушэй:
— Ты чаго, травяны мех, заржаў? А ты, псінае мяса, чаго забрахаў? А ты, ястрабінае пер’е, чаго зашчабятаў? Калі супраціўніка майго чуеце, дык тут яго і блізка няма. Ёсць у мяне толькі адзін супраціўнік, але жыве ён за трыдзевяць зямель, у трыдзесятым царстве. Гэта — удовін сын. Ды сюды і воран касцей яго не занясе!
92
Залатая яблынька
Пачуў гэтыя словы ўдовін сын і кажа:
— Добрага малайца не воран косці заносіць, — ён сам прыходзіць!
Напужаўся змей:
— Дык ты тут, удовін сын?