КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Царнавішча О Зайнава Пухнова о Усмынь ОВелІшчы [Расалай р ОНазьяны *\ ^Прыбытнаеа Болецн\ О ГАРАДОК0Х / Лосвіда® СУРАЖ і/Курыка Бор 0( !ЕЛІЖ О Сяртэя^ (бДразды / 7map. Сяло^, • ^Сеньнава / Ляеонаеа і .. / Сгпаровг. і кршкавічы\ _— ^ Дужасна^ Янавічыо Х^ Тулава'’ V __0 0 \ Калышкі ВІЦЕБСК >_ °. Д^брыца А v 4—, Сялюты . <ч ІНКОВІЧЫ 30° О Панізоўе Дзямідаў о Веляшковічы ^ Мікуліна0 31° ПОЛАЦКАЯ 457 скаму ордэну піяраў. У 1830, калі піяры былі пераведзены з Полацка ў Вільню, кнігазборы часткамі перададзены бцы Полацкага кадэцкага корпуса (2080 кніг па дакладных навуках; у 1915 вывезены ў Сімбірск). Публічнай бцы ў Пецярбургу перададзена 389 старадрукаў, бкам бел. гімназій — 10 тыс. тамоў. Значную частку фондаў атрымала бка Віцебскай духоўнай семінарыі, якая ў 1900 перадала яе бцы Кіеўскай духоўнай акадэміі (у камісію для перадачы ўваходзілі М.Я.Нікіфароўскі, ДзЛДаўгяла). В.А.Цыбуля. ПбЛАЦКАЛЕПЕЛЬСКАЯ БІТВА 1944, баі 16 партызанскіх брыгад ПолацкаЛепельскай партызанскай зоны супраць ням.фаш. захопнікаў у Вял. Айч. вайну. 3 канца снеж. 1943, калі фронт наблізіўся да паўн. граніцы зоны, немцы імкнуліся адцясніць партызан ад дарогі Віцебск—Лепель—Параф’янава, якая звязвала 3ю ням. танк. армію з тылам. He дасягнуўшы поспеху да лютага 1944, захопнікі арганізавалі карныя аперацыі «Веснавое свята» і «Лівень» для правядзення якіх сабралі 12 палкоў СС і паліцыі, 5 пяхотных, часці авіяпалявой, ахоўнай і запасной дывізій, асобны батальён Дырлевангера, танк. полк, брыгаду Камінскага (каля 60 тыс. чал.), 137 танкаў, 235 гармат, 2 бронепаязды, каля 70 самалётаў. 11 крас. карнікі пачалі наступленне. Але партызаны ўтрым лівалі пазіцыі, авіяцыя 1га Прыбалт. фронту бамбіла скопішчы ням. войск, пераправіла партызанам больш за 250 т грузаў, вывезла каля 1500 параненых і хворых; вайск. часці фронту баямі мясц. значэння адцягвалі ўвагу карнікаў. Калі гітлераўцы ўсё ж звузілі кола акружэння, партызаны 5 мая пайшлі на прарыў, у выніку якога з блакады было выведзена каля 15 тыс. мясц. жыхароў. За 25 дзён баёў партызаны моцна знясілілі варожую групоўку, прычынілі ёй вял. страты (забіта 8,3 тыс. салдат і афіцэраў). У баях супраць карнікаў загінулі камбрыгі У .У .ГільРадзіёнаў, ^Ф.Данукалаў, П.М.Раманаў, Дз.ЦКараленка. У гонар подзвігу партызан паблізу г.п. Ушачы створаны мемар. комплекс «Прарыў». ПбЛАЦКАЛЕПЫЬСКАЯ ПАРТЫЗАНСКАЯ ЗОНА ўВялікую А й ч ы н ную вайну, тэрыторыя Ушацкага, ч. Ветрынскага, Лепельскага рнаў Віцебскай і ч. Пліскага рна Вілейскай абл., якую кантралявалі партызаны; найбольшая вызваленая ад ням.фаш. захопнікаў тэр. Беларусі. Створана ўвосень 1942 у выніку баявых дзеянняў партызан. Да канца 1943 займала 3,2 тыс. км2 (каля 1220 нас. пунктаў, больш за 73,5 тыс. чал. насельніцтва). Абаранялі зону 16 партыз. брыгад (17,5 тыс. чал.), былі створаны абарончыя рубяжы з сістэмай акопаў, дзотаў, мінных па лёў, на падыходах пашкоджаны і замініраваны аб’езды і дарогі, знішчаны масты, пастаўлены надаўбні. 3 снеж. 1943 дзеянні партызан каардынавала аператыўная група ЦК КП(б)Б і БШПР, штабам якой кіраваў У.Е.Лабанок. Група мела сувязь з 1м Прыбалт. фронтам і партыз. злучэннямі інш. зон. На тэр. зоны была адноўлена сав. ўлада, базіраваліся раённыя падп. райкомы КП(б)Б і ЛКСМБ. Выдаваліся 6 раённых і 2 шматтыражныя газеты, працавалі 22 зды, 183 прамысл. прадпрыемствы, 3 электрастанцыі, дзейнічалі 2 партыз. аэрадромы. Гітлераўцы не аднойчы рабілі напады на зону, але беспаспяхова, правялі 5 карных аперацый, у выніку апошніх адбылася ПолацкаЛепельская бітва 1944. Зона заставалася пад кантролем партызан амаль да вызвалення Чырв. Арміяй. ПбЛАЦКАЯ АКРЎГА, 1) адм.тэр. адзінка ў БССР у ліп. 1924—ліп. 1930. Цэнтр — г. По.іацк Пл. 9366 км2, пасля ўзбуйнення ў 1927 — 10 807 км2, нас. 374,2 тыс. чал. (1926). У 1924—27 уключала Асвейскі, Валынецкі (з сак. 1929 Боркавіцкі), Ветрынскі, Дрэтунскі (пазней Краснапольскі, скасаваны ў 1927), Дрысенскі, Полацкі, Расонскі, Ульскі, Ушацкі рны. У 1927 са скасаванай Барысаўскай АБАРОНА ПОЛАЦКАЛЕПЕЛЬСКАЙ ПАРТЫЗАНСКАЙ ЗОНЫ I ПРАРЫЎ БЛАКАДЫ (11 красавіка5 мая 1944 г.) Месца снанцэнтравання партызанскіх брыгад на 1 мая 1944 г. Асноўныя напрамні баявых дзеянняў праціўніка Месцы сканцэнтравання нямецнафашысцкіх войсн Лінія абароны ПолацнаЛеr J пельснай партызанснай зоны на 11 нрасавіна 1944 г. Месцы дысланацыі партызан► скіх брыгад на 11 красавіна 1944 г. Лінія абароны Полацна Лепельснай партызанснай зоны на 30 красавіка 1944 г. Домнікі о Шпакоўшчына Рудня Лучні Ветрына Нача 'Шацілава. Заскаркі Празарокі Глыбачка Дялец Зябкі ^Матырі ІЛутаі Пліса .арочына '’грынкі^ Падсвілле' ^окаравс Завя> О Ліпаі Суша' Галубі Вял.Дольцы, Mapt Весніцк Бачэйкава Бр. імя ЦК КП(б)Б ^Зарубаўшчына /ванск' Стаі \Ворань Забароўе ^р Лепель імя Стдліна , я Смаленска] Гарбаціца )Чарсцвя^кае Л Дубраўкі [Загор ’^L—<^ квоз.Павульскае ^^Дігтча) / v Кублічы імяСуворав^ ..Аляксея" ОМал.Дольцы О Казімірова Стар.Лядна біЕПЕЛЬ / Антыфаі О Адрубак !► Варонічы\/ н ЕЛКСМ / воз.Гомель) J Бабынічы I J О Мосар Барысавы Ляды О Камайск О О Клётчына /Баявыя дзеянні партызансніх брыгад па прарыве бланады 15 мая 1944 г. ГПолацкаЛепельская апера . тыўная група ЦН НП (б) Б / і БШПР / 'Гараны ^і^^. О Залессе J воз.Медзазод. Несцераўшчына О | Тумілавічы0 ПРАРЫЎ БЛАКАДЫ I ВЫХАД ПАРТЫЗАНСКІХ БРЫГАД 3 АКРУЖЭННЯ (4 і 5 м&я 1944 г.) О Святлічышча Баі партызанскіх брыгад па прарыве бланады з 14 гадз 30 мін да 19 гадз 30 мін 4 мая 1944 г Месца сканцэнтравання партызанскіх брыгад на 23 гадз 30 мін 4 мая 1944 г. Баі партызанскіх брыгад па прарыве бланады і выхад з акружэння з 23 гадз 30 мін 4 мая да 3 гадз 00 мін 5 мая 1944 г Становішча нямецка фашысцкіх войсн Агнявыя пазіцыі артылерыі праціўніна Апорныя пункты праціўніка, разгромленыя партызанамі ў баях пры выхадзе з анружэння Аўтары нарты.У.Е. Лабанон, А.Л. Манаеннаў 458 ПОЛАЦКАЯ акругі ў П.а. ўвайшоў Лепельскі рн. Акр. газ. «Полоцкнй пахарь», з 1926 «Чырвоная Полаччына». 2) Адм.тэр. адзінка (пагранічная) у БССР у чэрв. 1935 — лют. 1938. Уключала Асвейскі, Ветрынскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі рны. Акр. газ. «Бальшавік Полаччыны». Скасавана ў сувязі з увядзеннем у БССР абл. падзелу. Усе раёны перададзены ў Віцебскую вобласць. ПОЛАЦКАЯ АПЕРАЦЫЯ 1944, наступальная аперацыя войск 1га Прыбалт. фронту (ген. арміі І.Х.Баграмян) 29 чэрв. — 4 ліп.; састаўная частка Белару скай аперацыі 1944 у Вял. Айч. вайну. Удзельнічалі 4я ўдарная, 6я гв., 43я, 3я паветр. арміі, 1ы танк. корпус. Ім проністаялі злучэнні 16й арміі групы армій «Поўнач» і частка сіл 3й танк. арміі групы армій «Цэнтр», што ператварылі Полацк у магутны вузел абароны. Мэта аперацыі —разгром полацкай групоўкі праціўніка, вызваленне Полацка. У ходзе аперацыі групоўка Bopara была ліквідавана, вызвалены 29 чэрв. г.п. УшачьГ і в. Ветрына, 1 ліп. г.п. Шаркаўшчына, 2 ліп. г. Докшыцы і в. Пліса, 3 ліп. г. Глыбокае, 4 ліп. Полацк і г. Дзісна; у вызваленні Глыбокага і Докшьш удзельнічалі партызаны. У выніку аперацыі войскі фронту ізаля ПОЛАЦКАЯ ВОБЛАСЦЬ ’А К А Я В Е Л I К 29 л Я/ © Цэнтр вобласці 0 Цэнтры раенаў Полацнай вобласці ПОЛАЦК Гарады ДзіСНЭ Паселні гарадснога тыпу Голубічы Населеныя пуннты сельскага тыпу ОБелыя О Асуне^г / Асвёя О ОЯнаўнй f ^z ^Плюсь^^' A Сла( 5 W О / у ■ Усяны/ ■ > Мілюнцы V' X Далёкія БРАСЛАЎ\ ОЕды Дуброўка'' о О • Шытцы О Аршвеша Іазьяны Бондары 3^азеРе ^ Р Лісна' с В 0 У Ц Б Л. Шівары ОЧайкі .. >Юхавічы^< nvuon _ ^Юхаві' 'ЗайцаваО ; Нлясціцыі Наханйеічы ) 'алубава\О \ ° Юзафова £,Гарбачэваш**у ЛЧ“Л о Заборе ОРасоны 2 f Цраснаполле\ ° £ ■56 ^арасыХ ' Міёры | ’Нраснае О Філіпава^^^^ ( \ДяльнЮ . • ДЗІСНА^/—^ , РудняІ ° | \ °пЮра<зічьі [Прыбыт^і — " Ногіаль Трудьі( Лодас О 55 ІЛАЦК Семянец О Стадолы / оЛіпнМІ араны.' ^^^Обаль валі адну ад адной групы армій «Поўнач» і «Цэнтр», забяспечылі наступленне з Пн гал. стратэг. групоўкі сав. войск на тэр. Беларусі. 31 злучэнню і часці нададзены ганаровыя найменні «Полацкіх». ПОЛАЦКАЯ ВОБДАСЦЬ. адм.тэр. адзінка ў БССР з 20.9.1944 да 8.1.1954. Цэнтр — г. Полацк. Пл. 17,8 тыс. км2, нас. 394,6 чал. (на 1.1.1947), 6 гарадоў (Браслаў, Глыбокае, Дзісна, Докшьшы, Дрыса, Полацк), 6 rap. пасёлкаў (Асвея, Відзы, Друя, Дунілавічы, Ушачы, Шаркаўшчына), 217 сельсаветаў, 15 раёнаў: Асвейскі, Ветрынскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі, Ушацкі (перададзены з Віцебскай вобл.), Браслаўскі, Відзскі, Глыбоцкі, Дзісенскі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Міёрскі, Пліскі, Шаркаўшчынскі (перададзены з б. Вілейскай вобл.). Выдавалася абл. газ. «Бальшавіцкі шлях» (з 1952 «Сцяг камунізма») і 15 раённых газет. Пасля скасавання П.в. Браслаўскі, Відзскі, Глыбоцкі. Дзісенскі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Міёрскі, Пліскі, Шаркаўшчынскі рны перададзены ў Маладзечанскую вобласць; Асвейскі, Ветрынскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі, Ушацкі — у Віцебскую вобласць. ПОЛАЦКАЯ ГУБЕРНЯ, адм.тэр. адзінка ў Рас. імперыі ў 1776—96. Утворана паводле ўказа Кацярыны II ад 4.9.1776 і ўказа Сената ад 2.4.1777 на землях ВКЛ, далучаных да Рас. імперыі ў выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772). Цэнтр — г. Полацю. Уключала 11 паветаў, вылучаных з Пскоўскай губерні: Веліжскі, Віцебскі, Гарадоцкі, Дрысенскі, Дынабургскі, Люцынскі, Невельскі, Полацкі, Рэжыцкі, Себежскі, Суражскі. 3 1778 да 1796 складала асобнае Полацкае намесніцтва. У 1784 у П.г. было 15 мястэчак, 144 сялы, 1125 сяльцоў, 61 пагост, 21 слабада, 14042 вёскі, у 78 070 дварах пражывала 620 266 чал. падатковага насельніцтва. У 1777 мелася 22 правасл., 153 уніяцкія, 44 каталіцкія прыходы. У 1793 у губерні ўтвораны Лепельскі павет, у 1795 да яе далучана частка тэр. Мінскай губ. Паводле ўказа ад 23.12.1796 П.г. аб’яднана з Магілёўскай губерняй у Беларускую губерню. Я.К.Анішчанка. ПОЛАЦКАЯ ДРУКАРНЯ. Дзейнічала ў 1787—1820 у г. Полацк Віцебскай вобл. Створана пры Полацкім езуіцкім калегіуме (з 1812 Полацкая езуіцкая акадэмія). Кіраўнікі: Б.Шыркевіч, А.Лянкевіч, Я.Заранек і інш. Шрыфты атрымлівала з Пецярбурга і Варшавы. Выпусціла больш за 500 выданняў пераважна на польск. і лац., часткова на рус., італьян., ням., франц. мовах. Пры друкарні была словалітня. Сярод кніг: падручнікі для вучняў па ўсеагульнай геаграфіі і гісторыі Рыма (1788), па граматыцы лац. мовы (1790, 1794), рыторыцы (1790, 1799), слоўнікі і інш., творы пісьменнікаў І.Беніслаўскага, М.Карыцкага, Я.Каханоўскага, І.Красіцкага, Н.Мусніцкага, А.Нарушэвіча, філосафа В.Бучынскага і інш., пісьменнікаўпалемістаў 16—17 ст. П.Скар