Беларуская энцыклапедыя Т. 12

Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 560с.
Мінск 2001
529.83 МБ
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ПбЛЬСКІ НАЦЫЯНАЛЬНЫ КАМІТЭТ (ПНК), польскі ўрад у эміграцыі ў час 1й сусв. вайны. Створаны 15.8.1917 у г. Лазана (Швейцарыя) групай польскіх эмігрантаў. Складаўся пераважна з чл. Нац.дэмакр. партыі і некат. інш. партый. Старшыня — Р.С.Дмоўскі. Імкнуўся стварьшь з дапамогай дзяржаў Антанты незалежную польскую дзяржаву. У вер.—ліст. 1917
прызнаны Францыяй, Вялікабрытаніяй, Італіяй і ЗША. Пачаў стварэнне польскага войска ў Зах. Еўропе. У пач. 1919 дамовіўся з прыхільнікамі Ю.К.Пілсудскага пра стварэнне кааліцыйнага ўрада Польшчы на чале з чл. ПНК \.Падарэўскім. Распушчаны ў жн. 1919.
пбльскі НАЦЫЯНАЛЬНЫ РАЁН У БССР, аўтаномная адм.тэр. адзінка ў БССР у 1932—37. Створаны 15.3.1932 на базе Койданаўскага раёна як К о й данаўскі нацыянальны п о л ь скі раён, з 29.6.1932 — Дзяржынскі нацыянальны п о л ь с к і р а ё н. Aprцыя раёна была практычнай спробай стварыць форму нац. аўтаноміі для палякаў у БССР у ходзе агульнасаюзнай кампаніі нац.дзярж. будаўніцтва нац. меншасцей. 3 1926 у БССР пачалі стварацца польскія нацыянальныя сельсаветы, у 1931 4 такія сельсаветы створаны ў Койданаўскім рне, у 1932 з 17 яго сельсаветаў было 10 польскіх і 1 яўр.польскі. У 1932—33 раёну выдадзена 1,5 млн. рублёў (удвая больш, чым звычайным раёнам). Актыўна вя.юся нац.культ. будаўніцтва: дзейнічала 135 польскіх школ (усяго ў БССР на 1935), працавалі Дзяржынскі польскі агранамічны тэхнікум, польскі навук. кабінет (пед. вучылішча) у в. Станькава, польскі калгаснасаўгасны тэатр у Дзяржынску, выдавалася газ. «Szturmowiec Dzierzyriszczyzny» («Ударнік Дзяржыншчыны»). У 1935 пагаршэнне сав.польскіх адносін адбілася і на стаўленні да польск. насельніцтва ў СССР. 31.7.1937 нац. раён скасаваны. Па справе аб скасаванні раёна рэпрэсіям палітычным падверглася каля 250 чал. Шмат жыхароў было дэпартавана (гл. Дэпартацыя). А.І.Валаханоеіч.
ПбЛЬСКІ РЭВАЛЮЦЫЙНЫ КАМЬ ТЭТ (ПРК), Часовы польскі рэвалюцыйны камітэт, П ол ьр э ў к о м, часовы ўрад для Польшчы, які быў створаны 30.7.1920 польскімі камуністамі ў Беластоку, на падкантрольнай Чырв. Арміі тэрыторыі. Старшыня ПРК — Ю.Б.Мархлеўскі, члены — Ф.Э.Дзяржынскі, ФЯ.Кон і інш. Абвясціў радыкальную эканам. праграму, якая прадугледжвала канфіскацыю буйных землеўладанняў і нацыяналізацыю прамсці, пачаў стварэнне польскай Чырв. Арміі. Пасля правалу Варшаўскай аперацыі 1920 і адступлення Чырв. Арміі распушчаны.
ПбЛЬСКІ САібЗ УСКРАІН (напачатку Саюз былых абаронцаў усходніх ускраін), арганізацыя польскіх ваен. і цывільных асаднікаў у 1920я г. ва ўсх. ваяводствах Польшчы. Створаны як апора акупац. рэжыму, a таксама для барацьбы супраць рэв. і нац.вызв. руху ў Зах. Беларусі і Зах. Украіне.
ПОЛЬСКІ ЎРАД У ЭМІГРАЦЫІ, створаны 1.10.1939 у Францыі прэзідэнтам Польшчы ў эміграцыі У.Рачкевічам па
сля інтэрніравання ў Румыніі польскага ўрада, які пакінуў Польшчу ў выніку разгрому і акупацыі краіны Германіяй у вер. 1939. Знаходзіўся спачатку ў Францыі, з чэрв. 1940 — у Лондане. Прэм'ерміністрам урада 30.9.1939 прызначаны ген. У.Сікорскі. Уключаў як дзеячаў даваеннага польскага рэжыму, так і прадстаўнікоў б. апазіцыі. 9.12.1939 пры ўрадзе створаны Нац. савет (парламент у выгнанні) на чале з БПадарэўскім. У дэкларацыі 18.12.1939 сваёй гал. мэтай ставіў вызваленне ўсіх даваенных польскіх зямель, у т.л. Зах. Беларусі і Зах. Украіны, таму лічыў сябе ў стане вайны не толькі з Германіяй, але і з СССР. Стварыў Польскія ўзбр. сілы на 3, якія ваявалі супраць Германіі на Зах. фронце, а на акупіраванай тэр. Польшчы шэраг узбр. фарміраванняў, якія з 1942 аб’ядналіся ў Армію Краёву. У лют. 1940 створана падпольная Дэлегатура (старшыня К.Ратайскі) для ажыццяўлення палітыкі ўрада непасрэдна ў Польшчы. Пасля нападзення Германіі на СССР у чэрв. 1941 Сікорскі падпісаў у Маскве Савецкапольскае пагадненне 1941, паводле якога былі ўсталяваны дыпламат. адносіны паміж урадам СССР, а на тэр. СССР створана Андэрса армія. Пасля выяўлення немцамі вясной 1943 у Катыні месца катавання пальскіх афіцэраў СССР разарваў дыпламат. адносіны з эмігранцкім урадам. Пасля гібелі Сікорскага ў ліп. 1943 урад узначаліў С.Мікалайчык. У ліп.—жн. 1944 паводле плана «Бура» ўрад арганізаваў шэраг паўстанняў у гарадах з мэтай усталявання сваёй улады да прыходу сав. войскаў (гл. Варшаўскае паўстанне 1944). Пасля безвыніковых перагавораў у Маскве з прадстаўнікамі Польскага камітэта нацыянальнага вызвалення, які адмовіўся прызнаваць уладу эмігранцкага ўрада ў Польшчы, яго кіраўніком у канцы 1944 стаў Т.Арцішэўскі. Пасля стварэння ў чэрв. 1945 у Польшчы ўрада нац. адзінства вядучыя зах. краіны перасталі прызнаваць урад як прадстаўніка Польшчы, але апошні намінальна працягваў існаваць у Лондане да свайго афіц. роспуску ў снеж. 1990.
ПОЛЬСКІХ Галіна Аляксандраўна (н. 27.11.1939, Масква), расійская кінаактрыса. Нар. арт. Расіі (1979). Скончыла Усесаюзны дзярж. інт кінематаграфіі (1964). 3 1964 у Трыстудыі кінаакцёра. У кіно з 1962 («Дзікі сабака Дзінга»). Творчая манера П. адметная псіхал. глыбінёй, шчырасцю, лірызмам, эмацыянальнасцю. Знялася ў фільмах: «Я крочу па Маскве» (1964), «Вернасць» (1965), «Журналіст» (1967), «Аўтамабіль, скрыпка і сабака Клякса» (1975), «Фронт без флангаў» (1975) і «Фронт за лініяй фронту» (1978; за абодва Дзярж. прэмія Расіі 1978), «Партрэт з дажджом» (1978), «Коней на пераправе не мяняюць» (1981), «Белыя росы» (1983), «Мордачка» (1990), «Амерыканскі дзядуля» (1993), «Любіць паруску» (1995), «Любіць паруску 2» (1996), «Любіць
польшча	487
паруску 3» (1999), «Афінскія вечары», «Жанчын крыўдзіць не рэкамендуецца» (абодва 2000), тэлесерыялах «Пецярбургскія тайны» (1994—95), «Развязка пецярбургскіх тайнаў» (1997), «Прыпынак па патрабаванні» (2000) і інш.
ПбЛЬСКІЯ ЛЕГіЕНЫ, гл. Легіёны польскія.
ПбЛЬСКІЯ ЯКАБІНЦЫ, група прыхільнікаў радыкальных грамадскапаліт. рэформ, якія дзейнічалі напярэдадні і ў час паўстання 1794, а таксама ў першыя гады пасля 3га падзелу Рэчы Паспалітай (1795). Уваходзілі прадстаўнікі шляхты, інтэлігенцыі і незаможнага мяшчанства. Назву «П.я.» атрымалі ад паліт. праціўнікаў зза пэўнага падабенства іх поглядаў з поглядамі франц. якабінцаў. Гал. дзеячы — К.Канопка, Ю.Меер, Я.Ясінскі і інш. —былі паслядоўнікамі Гуга Калантая (адсюль іх другая назва — «гуганісты»). П.я. патрабавалі раўнапраўя мяшчан, скасавання паншчыны і сял. прыгону, устанаўлення рэспублікі; заклікалі да барацьбы з тыраніяй, абвяшчалі братэрства народаў. У крас. 1794 заснавалі ў Варшаве Якабінскі клуб, у маі і чэрвені кіравалі выступленнямі варшавян (у т.л. самасудамі) і дамагаліся пакарання караля і прыхільнікаў Таргавіцкай канфедэрацыі. Пасля задушэння паўстання ў 1797 засн. Тва польскіх рэспубліканцаў.
Літ.: Lesnodorski В. Potscy jakobini: Karta z dziejow insurekcji 1794 roku. Warszawa, 1960.
ПОЛЬШЧА (Polska), Рэспубліка П o л ь ш ч a (Rzeczpospolita Polska), дзяржава ў Цэнтр. Еўропе, у басейне рэк Вісла і Одра. Мяжуе на 3 з Германіяй, на Пд з Чэхіяй і Славакіяй, на У з Літвой, Беларуссю і Украінай; на Пн абмываецца Балтыйскім м. і мяжуе з Калінінградскай вобл. Расіі. Пл. 312.7 тыс. км\ Нас. 38,7 млн. чал. (1999). Дзярж. мова — польская. Сталіца — г. Варшава. Падзяляецца на 16 ваяводстваў. Нац. святы — Дзень Канстытуцыі 1791 (3 мая), Дзень незалежнасці (11 ліст.).
Дзяржаўны лад. П. — парламенцкапрэзідэнцкая рэспубліка. Дзейнічае канстытуйыя 1997. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт, які з’яўляецца кіраўніком дзяржавы (выбіраецца на 5 гадоў праз усеагульныя выбары), і Савет Міністраў. Заканадаўчы орган — парламент, які складаецца з 2 палат: сейма і сената. Дэпутаты сейма (460 чал.) і сенатары (100 чал.) выбіраюцца на ўсеагульных выбарах на 4 гады. Судовая ўлада аддзелена ад заканад. і выканаўчай улад. Вышэйшая суд. інстанцыя П. — Вярхоўны суд.
Прырода. П. пераважна раўнінная краіна, нізіны і раўніны займаюць каля 75% плошчы. На Пн паласа ўзгорыстамарэннага рэльефу з вял. колькасцю азёр (Паморскае і Мазурскае Паазер'і). У цэнтр. раёнах з 3 на У працягваюцца нізіны (Велікапольская, Шлёнская, Ма
Герб і сцяг Польшчы
завецкаПадляская), на Пд ад іх — Малапольскае і Люблінскае ўзвышшы. На Пд горы: Карпаты з масівам Татры (г. Рысы, 2499 м), на ПдЗ Судэты (г. Сне
жка, 1602 м). П. багатая каменным (геал. запасы 130 млрд. т да глыб. 1200 м) і бурым (геал. запасы 40 млрд. т) вугалем, серай, меднай і свінцовацынкавымі рудамі, каменнай соллю. Ёсць барыт, жал. руда, фасфарыты, невял. запасы нафты і прыроднага газу. Клімат умераны. пераходны ад марскога да кантынентальнага. Сярэдняя тра студз. на ўзбярэжжы і 3 каля 1 °C, у цэнтр. раёнах і на У 3 °C, у гарах каля 6 °C. Сярэдняя тра ліп. 17—19 °C; у гарах халадней. Ападкаў за год на раўнінах і нізінах 450—600 мм, у гарах 1200—1500 мм. Найб. рэкі Вісла з Нарава.м, Одра з Вартай. 3 азёр найб. Снярдвы (113,8 км2) і Мамры (104,4 км2) у Мазурскім Паазер’і. Лясы і хмызнякі займаюць 29% тэр. У лясах пераважае хвоя, у Судэтах —елка, у Карпатах — хвоя, елка, бук. Асн. масівы лясоў на Пн, 3, у гарах. Жывёльны свет: зубр, сарна, буры мядзведзь, рачны бабёр (усе ахоўваюцца), высакародны алень, дзік, лось, барсук, воўк, рысь, зайцы; з птушак фазан (ахоўваецца). глушэц, цецярук, курапатка, вадаплаўныя. У краіне 22 нац. паркі (буйнейшыя з іх Татранскі, Бяшчадскі, Карканешскі, Белавежскі), 106 ландшафтных паркаў, якія займаюць 9,3% пл. краіны. Белавежскі нац. парк
ПОЛЬШЧА
Маштаб: 1 6 500 000
Лічбамі 16 пазначаны гарады: 1. Глівіцы, 2. Забжэ, З.Бытам, 4 Хожаў. 5 Сасновец, 6. ДамброваГурніча.
Лічбамі 7Ю пазначаны нацыянальныя паркі: '.Белавежскі, 5 Бяшчадскі, 9. Татранскі./о. Карканешскі
Балтыйо
Марыяг
Алітус
Слаўн;
Калоб.ж.аг
Бытаў
Свінаўйсьце
0ЛЫ
СвіД^іг
ГРУДЗЕН/
Пыжі
,Піла ?Накла
}амбраў
’Млава
Ліпна.
Сквяі
кСемятычы,
ЛІЛОЦК
Вжэсня
®Косьц?
ілаПадпя|
\ ОЛешна
Парчаў
Пёнкі
Уладавг
Гамаіаў
ІРАДАМ
гёрл«
,Йючбарк(
ЛІБЕРМ
©ВАЛБЖЫХ
Way
ТАРНАЎі
Іамбіца Ярослаў
Санак
^ьюа) Д
© Кендзеж
/ Козле
* СіарогардГданьскн .Хайніцы/^^  
^утна
Лові/ Згеж /.
ОстраўМазай ©ІТултус^
 у/°мгІ
О*№'н ЛЯГНІцД>
4nu НОВЫ Г1’"іА Сонч о 5
®^^Ру,0івацк
(АашалінМ Бялогард <\
Шчацінак J
<1 2...287 288 289 290291292 293 294 295...333 334 >