КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
кім, Паўд., Паўн.Каўказскім, 4м Укр., 1м, 2м і 3м Прыбалт. франтах: камандзір эскадрыллі штурмавікоў, штурман палка, дывізіі, камандзір штурмавога авіяпалка. Зрабіў 192 баявыя вылеты, знішчыў 5 варожых самалётаў у паветры і 20 на зямлі. Да 1956 у Сав. Арміі, потым на адм.гасп. рабоце. Яго імем названа вуліца ў г. Клімавічы. РАБЯНбК Жан Аляксандравіч (н. 28.1.1932, г. Сямёнаўка Чарнігаўскай вобл., Украіна), бел. вучоны ў галіне інфекц. хвароб. Др мед. н. (1986), праф. (1989). Скончыў Куйбышаўскі мед. інт (1955). У 1962—98 у Бел. інце ўдасканалення ўрачоў (з 1988 заг. кафедры), з 2000 у Мінскім мед. інце. Навук. працы па харчовых таксікаінфекцыях, септычных захворваннях, сепсісе. Тв:. Современные проблемы сепснса // Здравоохраненне. 1999. №9; Чн розуміемо мн, шо таке сепснс? // Інфекційні хворобн: Наук.практнч. мед. журн. (Тернопіль), 2000. №3. РАВАВОЙ Пётр УсцінаВіч (н. 12.7.1931, в. Старакожаўка, Дрыбінскага рна Магілёўскай вобл.), бел. вучоны ў галіне меліярацыі глеб. Канд. с.г. н. (1966), праф. (1991). Скончыў БСГА (1955), дзе і працуе (у 1969—80 заг. кафедры). Навук. працы па спосабах рэгулявання і кантролю воднага рэжыму меліярава ных зямель, павелічэнні працаздольнасці дрэнажу на звязаных глебах. Тв:. Введенне в спецнальность: Мсторня развйтня мелчорацнн в Беларусм. Мн., 1996 (разам з К.П.Сучковым); Эксплуатацмя ннженерных снстем: С.х. водоснабженме н каналнзацня. Горкн, 2000 (разам з Т.П.Івановай). РАВАЛПІНДЗІ, горад на Пн Пакістана, на р. Лех, паблізу г. /сламабад (практычна зліліся). Каля 2 млн. ж. (2000). Вузел чыгунак і аўтадарог. Аэрапорт. Гандл.прамысл. цэнтр. Прамсць: тэкст., цэм., хім. і нафтахім., гарбарнаабутковая, харч., маш.буд. і металаапрацоўчая. Нар. промыслы: ручное дыванаткацтва, вышыўка, вытвсць ювелірных вырабаў з серабра, каштоўных і паўкаштоўных камянёў, саматужнамаст. вырабаў з дрэва, металаў, тэкстылю (нац. адзенне, кашмірскія хусткі). Унт. Археал. музей. Рабчык: 1 — самка; 2 — самец. Раваніцкі палацавапаркавы комплекс. Схема планіроўкі парку. На месцы Р. да н.э. знаходзіўся стараж. г. Гаджыпур; у сярэднявеччы — г. ФатэхпурБаоры, які ў пач. 14 ст. разбурылі манголы. Адноўлены правадыром племя гакхараў Равалханам, які назваў яго сваім імем. Ў 1й пал. 19 ст. належаў сікхам, у 1849 захоплены брыт. войскамі 1 да 1947 важная брыт. ваен. база. Пасля ўтварэння Пакістана (1947) значэнне Р. пабольшала. У 1959—65 часовая сталіца Пакістана. М Ф Рабчэўскі М.Равель. РАВАНІЦКАЯ СУКрННАЯ МАНУФАКТУРА. Дзейнічала ў 1831—85 каля мяст. Раванічы Ігуменскага пав. (цяпер вёска ў Чэрвеньскім рне Мінскай вобл.). Вырабляла сукны і трыко. У 1858 размяшчалася ў мураваным і 3 драўляных будынках. Мела вадзяны рухавік, у 1860 — 2 машыны для ачысткі воўны, 6 часальных, 6 мех. ткацкіх станкоў, 12 ручных, валяльны, 3 ворсавыя. У розны час працавала ад 25 да 150 чал. РАВАНІЦКАЯ ФАБРЫКА ШАВЕЦКІХ ШПІЛЕК Дзейнічала ў 1882—90 каля мяст. Раванічы Ігуменскага пав. (цяпер вёска ў Чэрвеньскім рне Мінскай вобл.). У 1884 мела паравую машыну. У 1890 працавала 56 чал., выраблена 5 тыс. пудоў драўляных гваздоў (шпілек) для абутку. РАВАНІЦКІ ПАЛАЦАВАПАРКАВЫ КОМПЛЕКС, помнік архітэктуры і садовапаркавага мастацтва 19 ст. ў в. Раванічы Чэрвеньскага рна Мінскай вобл. Створаны ў 1й пал. 19 ст. ў паўн. РАВЕНСБРУК 191 ч. вёскі ў б. маёнтку мінскага маршалка Л.Слатвінскага. Уключаў палац, фланкіраваны 2 флігелямі, гасп. пабудовы, парк. Цэнтрам комплексу быў класіцыстычны п а л а ц, што размяшчаўся на ўзвышшы. Мураваны прамавугольны ў плане 1павярховы на цокальным паверсе будынак пад вальмавым дахам. Гал. і паркавы фасады вылучаны ў цэнтры 4калоннымі мансардавымі порцікаМі дарычнага ордэра з трохвугольнымі франтонамі. 2 бакавыя лесвіцы порціка гал. фасада вядуць на тэрасу, з якой зроблены гал. ўваход. Плоскасныя фасады палаца рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, дэкарыраваны сандрыкамі, вуглавымі лапаткамі. У пач. 20 ст. ў будынку размяшчалася суконная фка. У 1952 палац адноўлены, у ім размешчана сельская Раваніцкі палацавапаркавы комплекс Галоўны фасад палаца. бальніца. Флігелі — 1павярховыя кампактныя прамавугольныя ў плане будынкі пад 2схільнымі дахамі. П а р к пейзажнага тыпу, з садам (пл. 11 га), закладзены ў сярэдзіне 19 ст. Вакол асн. ч. парку — кальцавая пейзажная дарога ў форме эліпса. У парку расце каля 60 відаў і форм экзотаў. Парк аддзелены ад дарогі, якая вядзе з вёскі, сістэмай сажалак, звязаных з р. Уша. А.М.Кулагін, В.Р.Анціпаў. РАВАНІЧЫ. вёска ў Чэрвеньскім рне Мінскай вобл., на аўтадарозе Чэрвень — в. Раваніцкая Слабада. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 30 км на ПнУ ад г. Чэрвень, 85 км ад Мінска, 45 км ад чыг. ст. Смалявічы. 885 ж., 324 двары (2001). Спірт і вінзаводы, лясніцтва. Сярэдняя школа, клуб, бка, бальніца, амбулаторыя, аптэка, камбінат быт. абслугоўвання, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў і партызан. Помнікі ў гонар партыз. брыгады імя М.Шчорса і землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. Помнікі архітэктуры: Раваніцкі палацавапаркавы комплекс і касцёл св. Антонія (1790). У вёсцы ў 19 ст. дзейнічалі Раваніцкая суконная мануфактура і Раваніцкая фабрыка шавецкіх йіпілек. Т.І.Маслоўская. РАВЕЛІН (франц. ravelin), дапаможнае фартыфікацыйнае збудаванне трохвугольнай формы, размешчанае перад крапасным ровам паміж бастыёнамі. Уяўляў сабой мураваную (цагляную) агароджу з казематамі для стралкоў або складаўся з рова і вала (звычайна з мураванай абліцоўкай). Прызначаўся для прыкрыцця крапасных сцен ад артыл. агню і атак праціўніка, а таксама для сканцэнтравання войск гарнізона перад вылазкай. Выкарыстоўваўся ў 16—19 ст. РАВЕЛЬ (Ravel) Марыс Жазеф (7.3.1875, г. Сібур, Францыя —: 28.12.1937), франйузскі кампазітар. Ганаровы др музыкі Оксфардскага унта (1929). Скончыў Парыжскую кансерваторыю (1905). Фарміраванне творчасці Р. праходзіла пад уплывам К.Дэбюсі, а таксама рус. кампазітараў М.РымскагаКорсакава, А.Барадзіна, асабліва М.Мусаргскага (з І.Стравінскім Р. працаваў над партытурай «Хаваншчыны» для пастаноўкі оперы ў Парыжы, аркестраваў «Карцінкі з выстаўкі»). У творах спалучаў тэндэнцыі імпрэсіянізму (каларыстычныя гармонія і аркестроўка, складаныя рытмы) з класічнай яснасцю і выразнасцю формы, ярка прасочваецца сувязь з франц., ісп. і інш. фальклорам. Пазней выразна акрэсліліся неакласічныя тэндэнцыі. Сярод твораў: оперы «Іспанская гадзіна» (паст. 1907), «Дзіця і чараўніцтва» (паст. 1925), балеты «Дафніс і Хлоя», «Сон Фларыны, ці Матухнагусыня», «Адэлаіда, ці Мова кветак» (усе паст. 1912), харэагр. паэма «Вальс» (1920); інстр. музыка: для арк. уверцюра «Шахеразада» (1898), «Іспанская рапсодыя» (1907), «Балеро» (харэагр. паст. 1928; на сцэне Бел. тра оперы і балета паст. 1963, 1971, 1984); 2 канцэрты для фп. з арк. (1ы для левай рукі, 1930; 1931); для фп. «Павана на смерць інфанты», «Гульня вады», сюіта «Пахавальня Куперэна», цыкл «Адбіткі» і інш. Выступаў як піяніст і дырыжор пераважна са сваімі творамі. Літ.: К р е й н Ю. Спмфоннческне пронзведення М.Равеля. М.. 1962; М арты н о в М М.Равель. М., 1979; Равель в зеркале свонх пнсем: Пер. с фр. Л., 1988. В.У.Мазанік. РАВЕНА (Ravenna), горад на Пн Італіі. Адм. ц. правінцыі Равена. Каля 150 тыс. ж. (2000). Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на Адрыятычным м. (звязаны з ім суднаходным каналам). Прамсць: нафтаперапр. 1 хім., маш.буд., харч., абутковая, цэм., керамічная. Вытвсць муз. інструментаў. Музеі. Турызм. Засн., верагодна, племем умбраў. 3 2 ст. да н.э. пад уладай Рыма, важны порт Італіі. 3 402 н.э. Р. — рэзідэнцыя імператараў Зах. Рым. імперыі. 3 540 пад уладай Візантыі, у 565—751 сталіца Равенскага экзархата. У 751 заваявана лангабардамі, у 765 Піпін Кароткі перадаў горад папе рымскаму. У 12 ст. засн. унт. Міжусобная вайна арыстакратычных родаў скончылася ўстанаўленнем у Р. сіньёрыі роду Палентаў (да 1441). Абмяленне канала выклікала закрыццё порта і эканам. заняпад горада. У 1449—1509 падпарадкавана Венецыяй. У 1512 зруйнавана французамі. Пасля іх выгнання Свяшчэннай Лігай — у Папскай вобласці (за выключэннем 1797— 1814). 3 1860 у складзе аб'яднанай Італіі. Горад багаты на помнікі раннехрысц. і візант. архітэктуры і манум. мастацтва: маўзалей Галы Плацыдыі (каля 440), баптыстэрыі правасл. (сярэдзіна 5 ст.) і арыян (канец 5 — пач. 6 ст.), базіліка СантАпалінарэ Нуова (пач. 6 ст., кампаніла 8—9 ст., порцік 16 ст.), 8гранны храм СанВітале (526—547). Усе збудаванні аздоблены мазаікамі 5—6 ст. Часткова захаваліся помнікі мастацтва остготаў — т.зв. палац (пач. 6 ст., паводле інш. крыніц, 8 ст.) і маўзалей (каля 520) Тэадорыха. Паза гар. сценамі — базіліка СантАпалінарэ ін Класе (асвячона ў 549, мазаікі 6, 7 і 9 ст., кампаніла канца 10 ст.). У Р. знаходзіцца надмагілле Дантэ (1483, арх. і скульпт. П.Ламбарда), над ім — класіцыстычны храмік (1780, арх. К.Марыджа). Узаемаразмяшчэнне равеліна і бастыёнаў у крапасной сцяне: 1 — равелін; 2 — курціна; 3 — крапасны роў; 4 — бастыёны; 5 — контрэскарп; 6 — пашырэнне (т.зв. плайдармы) для сканцэнтравання войск для контратакі; 7 — бруствер гласіса. Равена. Базіліка СантАпалінарэ ін Класе з кампанілай канца 10 ст. РАВЕНСБРЎК (Ravensbriick), нацысцкі канцэнтрацыйны лагер у Германіі ў 2ю сусв. вайну. Існаваў у 1939—45 каля г. Фюрстэнберг (цяпер тэр. б. лагера ў межах горада). Напачатку прызначаўся для зняволення ням. жанчынантыфашыстак, з 1940 міжнар. жаночы канцлагер, у 1941 побач пабудаваны канцлагер для мужчын. Тут адначасова знаходзілася да 35 тыс. вязняў. Іх праца эксплуатавалася на патрэбы ваен. здаў Сіменса і спец. прадпрыемстваў СС. У 1942—44 нацысты праводзілі над вязнямі злачынныя мед. эксперыменты. У лагеры дзейнічалі антыфаш. групы Супраціўлення. Усяго праз лагер прайшло 132— 135 тыс. жанчын і дзяцей 23 нацыянальнасцей; знішчана 92—93 тыс. жанчын і дзяцей, 1617 мужчын. Ацалелыя 192 РАВЕНСКІ 23—40 тыс. вязняў вызвалены сав. войскамі 30.4—1.5.1945. У 1959 на тэр. б. лагера створаны мемарыяльны музей і ўстаноўлены манумент ахвярам нацысцкага тэрору. А.С.Клімовіч. РАВІНСКІ Мікалай Якаўлевіч (17.12.1886, в. Капланцы Бярэзінскага рна Мінскай вобл. — 3.3.1953), бел. кампазітар. Вучыўся на рэгенцкіх курсах у Маскве і Пецярбургу (1913—15), скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1930). Працаваў рэгентам і настаўнікам спеваў у г. На