КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Тв.: Влнянне острых нагрузок фуросемл-дом н хлорнстым натрнем на уровень ряда гормонов в кровн больных ншемнческой бо-лезнью сердца // Кардаологня. 1982. № 3; Простагланднны н атеросклероз (разам з ліфар 319 АГ.Мрочакам, Т.Дз.Цябут) // Патол. фнзно-логня н экспернмен. тераішя 1983. № 2. ЛІЎШЫЦ Мордух Насонавіч (17.4.1918, г. Рэчыца Гомельскай вобл. — 7.3.1997), бел. архітэктар. Засл. архітэк-тар Беларусі (1969). Скончыў Ленін-градскі інж.-буд. ін-т (1941). 3 1946 працаваў у праекгных ін-тах Мінска (з 1969 гал. архітэктар ін-та «Белкамун-праект», у 1974—78 — ін-та «Белжыл-праект»), Найб. значныя работы: у Мін-ску — планіроўка жылых кварталаў (1950-я г.) і жылыя дамы па вуліцах Я. Коласа (1951), Чырвонай (1953) і Каму-ністычнай (1954, абодва ў сааўт.), прас-пекце Ф. Скарыны (1956), 2-я чарга тэхнал. ін-та (1967), адм. карпусы Дзяржкамсельгастэхнікі і Мінпрамбуда, Мін-ва мантажных і спец. буд. работ (усе 1970), адм. будынкі на праспекце Ф. Скарыны (1953) і па вул. Савецкай (1976; усіх кіраўнік аўтарскага калекты-ву), ін-т «Белжылпраект» (1981); праекг рэканструкцыі гіст. цэнтра Гродна (1971, кіраўнік аўтарскага калекгыву), серыі тыпавых праектаў жылых дамоў, гандл. збудаванняў і інш. грамадскіх бу-дынкаў (усе 1957—69); планіроўка цэнтр. плошчы (1960) у Барысаве; пом-нік танкістам каля Дома афіцэраў у Мінску (1952) і інш. А.А. Воінаў. ЛІФАР (Lifar) Серж (Сяргей Міхайла-віч; 15.4.1905, Кіеў — 15.12.1986), ра-сійскі і французскі артыст балета, ба-летмайстар, педагог. Вучыўся ў Кіеў-скай студыі Б. Ніжынскай (з 1921), по-тым у Э. Чэкеці. 3 1923 жыў у Францыі. Да 1929 саліст трупы «Рускі балет Дзя-гілева». У 1930—63 (з перапынкамі) і 1977 балетмайстар, саліст (да 1956) і пе-дагог Парыжскай оперы. У 1944—47 кі-раўнік трупы «Нуво бале дэ Монтэ-Карла». Заснаваў Ін-т харэаграфіі ў Па-рыжы (1947). 3 1955 выкладаў у Сарбо-не. Танцоўшчык класічнай школы, ва-лодаў развітой тэхнікай, драм. экспрэсі-яй, лірычным дарам. Выконваў гал. партыі ў балетах «Кошка» A. Care, «Ода» Н. Набокава, «Стальны скок» і «Блудны сын» С. Пракоф’ева, «Блакіт-ны экспрэс» Д. Міё, «Матросы» Ж. Арыка, «Баль» В. Рыеці, «Апалон Муса-гет» і «Пятрушка» I. Стравінскага і інш. Паставіў у розных т-рах больш за 200 балетаў, у т. л. на муз. Бетховена, С. Пракоф’ева, К. Дэбюсі, М. Равеля, М. дэ Фальі, П. Чайкоўскага, Стравінскага. Развіваў традыцыі акад. танца, распра-цаваў прынцыпы т. зв. «трох харэагра-фічных планаў», павялічыў ролю муж-чынскага танца. Дзейнасць Л. паўплы-вала на сцвярджэнне прынцыпаў рус. харэаграфіі 20 ст. на франц. сцэне, ад-раджэнне франц. балета ў 1920—40-я г. Пад яго кіраўніцтвам балет Парыжскай оперы стаў адным з лепшых у Еўропе. Аўтар гіст. і тэарэт. прац, у якіх харак-тарызаваў сваю творчасць як «неакласі-цызм». У 1994 у Кіеве адбыўся прысве-чаны Л. Міжнар. фестываль і конкурс балета. 320 ліфляндыя Літ. me.: Дягнлев н с Дягнлевым. М., 1994; Страдные годы. С Дягнлевым: Воспомнна-ння. Кнев, 1994; Рус. пер. — Мемуары Нка-ра. М., 1995. Літ.: Плеіцеев А. С.Лнфарь. Парнж, 1938; йофьев М. Балет «Гранд-Опера» в Москве // йофьев М. Профнлн нскусства. М., 1965; Тнхонова Н. Девушка в сннем. М„ 1992. ЛІФЛЯНДЫЯ (ням. Livland краіна лі-ваў), 1) нямецкая назва Лівоніі ў 13—16 ст. 2) Афіцыйная назва тэр. Паўн. Лат-віі і Паўд. Эстоніі (лат. Відземе, эст. Лі-івімаа) у 17 — пач. 20 ст. ў складзе Швецыі (1629—1721, правінцыя) і Расіі (1721—1917, Ліфляндская губ.). ЛІФТ (англ. lift падымаць), стацыянар-ны пад’ёмнік звычайна цыклічнага дзе-яння з верт. рухам кабіны або платфор-мы па жорсткіх накіравальных, якія ўстаноўлены ў агароджанай з усіх бакоў шахце. Найб. пашыраны Л. з эл. канат-най цягай. Скончыў Харкаўскі ун-т (1936) і Хар-каўскі політэхн. ін-т (1938). У 1937—68 у Харкаўскім фіз.-тэхн. ін-це АН Укра-іны. 3 1969 у Ін-це фіз. праблем АН СССР. Навук. працы па квантавай тэо-рыі цвёрдага цела, электроннай тэорыі металаў, фіз. кінетыцы, статыст. тэрма-дынамшы палімераў. Устанавіў сувязь паміж назіранымі ўласцівасцямі металаў і геаметрыяй іх паверхні Фермі, абгрун-таваў магчымасць аднаўлення энергет. спектра кандэнсаваных цел па экспе-рым. даных. Ленінская прэмія 1967. І.М.Ліфшыц. Я.М.Ліфшыц. Дз. С. Ліхачоў. Гюго, Ш. Бадлера, П. Верлена, П. Элюара, некаторых рус. і ўзб. паэтаў. Тв.: Анатоль Франс: Очерк творчества. Ташкент, 1962; Понскм сердолнка. Ташкент, 1973; Радость встреч: Сб. лнт.-крнтнч. статей. Ташкент, 1977. ЛІХАМАНКА. ахоўна-прыстасавальная рэакцыя арганізма вышэйшых жывёл і чалавека на ўздзеянне інфекцый, пра-дуктаў жыццядзейнасці бактэрый, траў-маў і інш. Выяўляецца павышэннем т-ры цела. У большасці выпадкаў Л. ўзмацняе імунітэт. Пры т-ры цела вы- Бываюць пасажырскія — звычайныя, ска-расныя, бальнічныя (умяшчальнасць кабін да 30 чал., скорасць да 7 м/с) і грузавыя — агульнага прызначэння, спец., напр. магазін-ныя (грузанадымальнасць да 10 т, скорасць да 1,5 м/с). Вышыня пад’ёму да 150 м і больш. На Беларусі Л. вырабляе Магілёўскі ліфтабудаўнічы завод. ЛІФШЫЦ Ілья Міхайлавіч (13.1.1917, г. Харкаў, Украіна — 23.10.1982), укра-шскі і расійскі фізік-тэарэтык. Акад. AH СССР (1970, чл.-кар. 1960), АН Ук-раіны (1967). Брат Я.М. Ліфшыца. Тв.: Электронная теорня металлов. М., 1971 (у сааўт). Літ.: Й.М. Лнфшмц, 1917—1982. М„ 1989. ЛІФШЫЦ Яўген Міхайлавіч (21.2.1915, г. Харкаў, Украіна — 29.10.1985), укра-інскі і расійскі фізік-тэарэтык. Акад. AH СССР (1979, чл.-кар. 1966). Брат І.М. Ліфшыца. Скончыў Харкаўскі полі-тэхн. ін-т (1933). 3 1933 у Харкаўскім фіз.-тэхн. ін-це АН Украіны, з 1939 у Ін-це фіз. праблем AH СССР. Навук. працы па тэорыі магнетызму, ядз. фізі-цы, тэорыі фазавых пераходаў, гравіта-цыі і касмалогіі. Пабудаваў тэорыю да-менаў у ферамагнетыках (1935; разам з Л.Д. Ландау). Зрабіў значны ўклад у тэ-орыю фазавых пераходаў II роду, пра-панаваў тэорыю няўстойлівасцей у Сус-веце, які расшыраецца. Аўтар шматтом-нага выдання «Тэарэтычная фізіка» (ра-зам з Ландау). Ленінская прэмія 1962. Дзярж. прэмія СССР 1954. ЛІХАДЗІЕЎСКІ Сцяпан Іванавіч (9.5. 1911, в. Барок Слуцкага р-на Мінскай вобл. — 13.2.1979), бел. паэт і літ.-зна-вец. Д-р філал. н. (1967), праф. (1968). Вучыўся ў БДУ (1930—31), Бел. вы-шэйшым пед. ін-це (1931—33), скон-чыў Томскі пед. ін-т (1939). 10.8.1933 беспадстаўна асуджаны на 3 гады вы-сылкі ў Казахстан; настаўнічаў там. 3 1939 выкладчык Ташкенцкага пед. ін-та, з 1963 заг. кафедры зарубежнай л-ры Рэсп. пед. ін-та рус. мовы і л-ры ў Ташкенце. Друкаваўся з 1925. Тагачас-ныя пераўтварэнні, пафас будаўнііпва адлюстраваў у зб-ках паэзіі «Рокаты да-лёкай прыстані», «Чырванеюць вішні» (абодва 1931), «Крывавыя знічкі на сне-зе», «Мы — маладая гвардыя» (абодва 1932), нарысах. Перажытае — тэмы зб. вершаў «Берасцянка жывых трывог» (1962), «Вянкі камунарам» (1974), «Чырвоныя макі» (1981). Даследаваў крытычны рэалізм у франц. л-ры, бел-ўзб. літ. сувязі. На бел. мову пераклаў паасобныя творы І.В. Гётэ, Г. Гейнэ, В. шэй за 41°С можа выклікаць парушэн-не абмену рэчываў (павялічваецца рас-пад бялку), сардэчна-сасудзістай, ды-хальнай дзейнасці і інш. Лячэнне тэра-пеўтычнае. ЛІХАНАЎ Альберт Анатолевіч (н. 13.9. 1935, г. Кіраў, Расія), расійскі пісьмен-нік. Акад. Рас. акадэміі прыродазнаў-чых навук (1992). Чл.-кар. Рас. акадэміі адукацыі (1990). Скончыў Уральскі ун-т (Свярдлоўск, 1958). Да 1988 працаваў у друку (у 1975—88 гал. рэдактар час. «Смена»), 3 1988 дырэктар НДІ дзяцін-ства Рас. акадэміі адукацыі. Друкуецца з 1961. Першая кн. «Няхай будзе сон-ца!» (1963) — гіст. аповесць пра маста-ка М.Э. Андрыёлі. У зб-ках аповесцей і апавяданняў для юнацтва «Юрка Гага-рын — цёзка касманаўта» (1966), «Зоркі ў верасні» (1967), «Музыка» (1971), трылогіі «Сямейныя абставіны» (1967— 73; аднайм. фільм 1977), аповесцях «Галгофа» (1979), «Кікімара» (1983), ра-манах «Мой генерал» (1975; аднайм. фільм 1979), «Мужчынская школа» (1995) і інш. паглыблены аналіз пачуц-цяў і перажыванняў юных герояў, свое-асаблівы дыялог пакаленняў. У кнігах публіцыстыкі «Канспект лёсу» (1976), «Поры жыцця» (1978), «Сэнс існага» (1985), «Цяжар маладосці» (1989), «Пісьмы ў абарону дзяцінства» (1997) і інш. роздум над праблемамі выхавання моладзі. Па творах Л. пастаўлены такса-ма фільмы «Добрыя намеры», «Кару-сель на кірмашовай плошчы», «Апош-нія халады», «Каманда 33», «Вышэйшая мера». 3 1991 прэзідэнт Міжнар. асацы-яцыі дзіцячых фондаў. Асобныя апавя-данні Л. на бел. мову пераклаў Я.Курто. Дзярж. прэмія Расіі імя Крупскай 1980, міжнар. прэміі імя М. Горкага (1983) і Я. Корчака (1987). Тв.: Собр. соч. Т. 1—4. М., 1986—87; Рус-скне мальчвкм: Роман в повестях. М.. 1995. Літ.: Мотяшов й. Альберт Лнханов. М., 1981; Б о н д а р е н к о В. Мудрость дет-скнх нстнн. М., 1995. А.В Спрынчан. ЛІХАНбСАЎ Віктар Іванавіч (н. 30.4.1936, г. Топкі Кемераўскай вобл., Расія), ра-сійскі пісьменнік. Скончыў Краснадар-скі пед. ін-т (1962). 3 1998 гал. рэдактар час. «Родная Кубань». Друкуецца з 1963. Першая кніга апавяданняў — «Вечары» (1966). У аповесцях «Чалдон-кі» (1967), «На вуліцы Шырокай» (1968), «Восень у Тамані» (1971), «Эле-гія» (1973), рамане «Калі ж мы сустрэ-немся?» (1978) і інш. роздум пра лёс ра-дзімы, узаемасувязь часоў і чалавечых лёсаў, пра таямнічасць жаночай душы. Кн. «Ненапісаныя ўспаміны. Наш ма-ленькі Парыж» (1987, Дзярж. прэмія Расіі 1988) — сямейная хроніка з жыц-ця кубанскіх казакоў у трагічных абста-вінах 20 ст. Прозе Л. ўласцівы лірычна-філас. пачатак, спалучэнне розных жан-раў (апавяданне-песня, аповесць-паэ-ма). Асобныя яго апавяданні на бел. мову nep. Т. Мартыненка, В. Рабкевіч. Міжнар. прэмія імя М. Шолахава 1994. Тв.: Йзбр. пронзв. Т. 1—2. М., 1984; Йз-бранное. М., 1993; Запнсн перед сном: По-вестн, рассказы, эссе. М., 1993; Тоска-кручв-на. Краснодар, 1996. ПХАЦЭВІЧ Анатоль Паўлавіч (н. 21.3. 1947, в. Вял. Кракотка Слонімскага р-на Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне меліярацыі. Чл.-кар. Акадэміі агр. навук Беларусі (1996), д-р тэхн. н. (1994). Скончыў БСГА (1975). 3 1975 у НДІ меліярацыі і лугаводства (з 1997 дырэктар). Навук. працы ў галіне ара-шэння с.-г. культур, воднага рэжыму меліяраваных глеб. Распрацаваў тэорыю рэжыму ўвільгатнення глебанеаднарод-ных с.-г. палёў, тэорыю аптымізацыі эксплуатацыйнага рэжыму дажджаван-ня раслін пры няўстойлівых умовах надвор’я.