КНІГІ ОНЛАЙН
Пятнаццаць месяцаў Лукашэнкавага прэзыдэнцтва — гэта час рэакцыі пра-расейска-камуністычных і імпэрскіх сілаў на Беларусі, разгул урадавага гвалту над прынцыпамі дэмакратыі і правамі чалавека. Пабітыя фізычна парлямэнтарыі, забароненыя свабодныя прафсаюзы, зачыняюцца незалежныя выдавецтвы, ска-саваная беларуская нацыянальная сымболіка, ліквідуюцца беларускія школы, прэзыдэнцкія ўказы супярэчаць Канстытуцыі. У нядаўным звароце лідэраў дэ-макратычнай апазыцыі беларускага парлямэнту да Прэзыдэнта і Кангрэсу 3LUA сказана: «Узьнікла рэальная пагроза расправы ня толькі над лідэрамі дэмакра-тычнай апазыцыі, але і над усімі тымі грамадзянамі Беларусі, якія выказваюць нязгоду з праводжанай Прэзыдэнтам палітыкай.» А цяпер Лукашэнка яшчэ ап-раўдвае акт расейскае ваеншчыны на Беларусі, вінаватай у сьмерці двух амэры-канскіх пілотаў, удзельнікаў міжнародных балённых спаборніцтваў. Беларусы Амэрыкі павінны выкарыстаць нагоду прыезду Лукашэнкі ў Нью Ёрк, каб стаць на абарону дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі. Дэманстрацыя наша будзе выяўленьнем салідарнасьці зь беларускімі дэмакратамі і патрыётамі на Бацькаўшчыне, якія чакаюць ад нас маральнага і палітычнага падтрыманьня. Выканайце свой грамадзянскі абавязак, вазьмеце удзел у дэманстрацыі Жыве Беларусь! 9 кастрычніка 1995 г. Роздум нестароньняга назіральніка ІУ зьезду БНФ «Адраджэньне» Анатоль Старадарожскі 8 ліпеня 1995 г. у Доме літаратара пра-ходзіла заключная частка чацьвёртага зьез-ду БНФ «Адрдажэньне». Нагадаем, што яго першая частка адбывалася ў красавіку, пе-рад выбарамі ў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь Па задумцыарганізатараў зьезду і кіраўнікоў БНФ, на ім мусілі быць выпраца-ваны стратэгія і тактыка прадвыбарчай ба-рацьбы, намечана праграма, зь якой дэпу-таты ад БНФ і блёку нацыянальна-дэмакра-тычных сіл павінны былі ісьці да выбаршчы-каў. У заключнай частцы зьезду планавала-ся падвесьці вынікі барацьбы за мейсцы ў ВС і зрабіць перавыбары ў кіруючыя ворганы БНФ ужо з улікам заваяваных дэпутацкіх мандатаў. Але рэчаіснасьць зьмяніла планы арганізатараў зьезду. Ніводны кандыдатад БНФ не трапіў у Вярхоўны савет. Аб той атмасфэры напружанасьці, ад-сутнасьці дэмакратыі й абаранённасьці пра-воў грамадзянаў.якая панавала ў часапош-ніх выбараў у ВС і асабліва ў пасьлявыбарчы час, красамоўна сьведчыць той факт, што да самага апошняга дня БНФ ня меў памяш-каньня для правядзеньня зьезду. Шматлі-кія арганізацыі, баючыся Прэзыдэнскай вер-тыкалі, пад усялякімі улоўкамі і адгавор-камі адмаўлялі ў арэньдзе памяшканьня. Былі выпадкі, калі некаторыя ўстановы давалі згоду, бралі папярэднія грошы за арэнду, але пасьля загаду з боку Прэзыдэн-цкай вертыкалі адмаўлялі ў памяшканьні, вярталі назад грошы. Здакладамаб палітычным і эканамічным становішчы ў Беларусі і задачах БНФ у гэ-тых стасунках выступіў лідэр БНФ Зянон Пазьняк Ён адзначыў, што з апошняга III зьезду БНФ прайшло 2 гады. Палітычнае і эканамічнае становішча Беларусі рэзка па-горшылася. Адбыўся абвальны спад эка-номікі. Амаль 87 працэнтаў прадпрыемс-тваў рэспублікі прастайваюць без працы. Значна зьнізіўся матэрыяльны ўзровень жыцьця насельніцтва. Зьмянілася форма ўлады Прэзыдэнцкая форма праўленьня, накшталт амэрыканскай, не паспрыяла дэ-макратычнаму разьвіцьцю краіны.а наадва-рот задушыла кволыя расткі дэмакратыі ў Беларусі. Прэзыдэнцкая <вертыкаль> пры-вяла да ўстанаўленьня дыктатуры ніжэй-шага «гатунку», дыктатуры прарасейскага КДБ, якая праводзіць лінію да аншлюсу з Расеяй, да стварэньня новага СССР. Падман-ваецца і разбэшчваецца народ, якому абя-цаюць у выпадку далучэньня да Расеі тан-ную нафту і газ. Народ перастае спадзявац-ца на свае сілы.чакае, што яму нешта дадуць. Прэзыдэнту й яго каманьдзе лёгка ўда-лося задушыць друк, устанавіць інфарма-цыйную цэнзуру. Пачаліся росшукі ворагаў ў асобах нацыяналістаў • бэнээфаўцаў. Па-чаў нагнятацца страх і запугваньне народу Вось у такіх неспрыяльных умовах пра-ходзілі выбары ў ВС. Роўныя правы для ўсіх кандыдатаў у дэпутаты ператварылі ў поў-нае беспраўе для кандыдатаў ад дэмакра-тычных партыяў. Сам Прэзыдэнт ня быў за-цікаўлены ў давядзеньні выбараў да за-вяршэньня. У найбольш буйных гарадах Бе-ларусі, дзе насельніцтва найбольш пад-трымлівае апазіцыю, дэмакратычныя партыі і БНФ выбары былі ануляваны з-за няяўкі бальшыні выбаршчыкаў. Склалася крызісная сітуацыя Стары парлямэнт вычарпаў свой 10 11 гэтага не дапусьціў. Таксама БНФ не зрабіў намаганьняў, каб наладзіць свае радыё-перадачы, (нават з тэрыторыі Літвы) якія-б маглі ахапіць усю прастору Беларусі. Тэх-нічна зрабіць гэта не ўяўляе цяжкасыіяў. Як мне здаецца, сябры БНФ, адказныя за інфармацыю ў БНФ да апошняга часу мелі нейкія спадзеўкі на міласьць Прэзыдэнта. Таму яныаказаліся поўнасьцюнепадрыхта-ванымі ў самы адказны момант барацьбы, бяз бою аддалі інфармацыйную прастору ўраду. He былі наладжаны і новыя формы працы з народам. Акрамя мітынгаў, на якія пача-лі прыходзіць толькі сталыя прыхільнікі БНФ, актывісты руху, больш нічога не право-дзілася. Кіраўніцтва БНФ не прымяняла ін-шых метадаў. Адбылося тое, што агітацыя і прапаганда накіроўвалася на саміх сябе і не даходзіла да шырокага асяродзьдзя народу. Акрамя таго на мітынгах склалася пастаяннае кола аратараў, прамовы якіх былі вядомыя загадзя. Адбылося, што БНФ, які першы ставіў пытаньні аб карупцыі, прыватызацыі, добра-ахвотна ўступіў Лукашэнку гэтую дзялянку барацьбы. Той-жа з высокай трыбуны пачаў выкарыстоўваць ідэі БНФ, пэўна без спа-сылак на фронт, і тым самым здабыў сабе аўтарытэт сярод насельніцтва і перамог у выбарах. Некаторыя дэлегаты зьезду кранулі і такое пытаньне, як нежаданьне лідэра БНФ Зянона Пазьняка лічыцца з думкамі сяброў партыі, стварэньне яго культу. Немала-важным фактарам зьяўляецца і тое, што Зянон Пазьняк, як лідэр, успрымаецца значнай часткай дэнацыяналізаванага на-сельнцітва як жорсткі, бескампрамісны ча-лавек. I гэта з посьпехам выкарыстоўваюць усе ворагі БНФ, пугаючы людзей, што дыкта-тура Пазьняка будзе страшней за камуні- тэрмін, новы ня можа дзейнічаць так як ня-ма адпаведнага кворуму. Гэтую сітуацыю выкарыстоўвае прызідэнт для ажыцьцяў-леньня сваёй дыктатуры Што да прычынаў паражэньня апазіцыі на выбарах у ВС,_то Зянон Пазьняк падкрэсь-діў, што іх некалькі. У першую чаргу гэта доўгае панаваньне бальшавізму й яго ідэя-лёгіі ў грамадзтве, што прывяло да зьні-шчэньня нацыянальнай сьвядомасьці сярод большасьці насельніцтва.спадзяваньне на Расею, адмаўленьне ў сваім дзяржаўным будаўніцтве.Сярод асноўных прычынаў па-ражэньня прамоўца адзначыў і поўнае зьнішчэньне інфармацыйнай прасторы для апазіцыі, задушэньнесвабоды і дэмакратыі, нагнятаньне страху сярод насельніцтва, абвінавачваньне апазіцыі ў варожасьці, на-цыяналізме і нават у фашызме. Наступныя прамоўцы ўказвалі ня толькі на аб’ектыўныя прычыны правалу на выба-рах, але і на суб’ектыўныя.У першую чаргу на тое, што кіраўніцтва БНФ ўсю сваю палі-тычную дзейнасьць скіравала не сярод на-сельніцтва, а ў сьценах парляменту. Кі-раўніцтву не хапіла ні сілаў, ні часу зай-мацца прапагандысцкай дзейнасьцю сярод народу, патэнцыяльных выбаршчыкаў. Пры-водзіліся факты, калі ў самы адказны мо-мант перад рэфэрэндумам аб мове і сымба-лях, сябры БНФ запрашалі некаторых дэ-путатаў прыняць удзел у агітацыйных мі-тынгах за мову, але чулі ў адказ: «Мне ня-ма калі, трэба ісьці да сваіх выбаршчы-каў». Асаблівая ўвага ўдзялялася на няў-меньненаладзіць моцнага інфармацыйнага прастору. Кіраўніцтва БНФ лёгка страціла сваю газэту «Навіны БНФ»,але новы ворган друку не сумела наладзіць, спадзяючыся, што іншыя газэты будуць друкаваць ма-тэрыялы БНФ. Але, як ужо казалі, Прэзыдэнт стычную. I яшчэ адна праблема, на якую было-б варта ўказаць удзельнікам зьезду. Неў-меньне кіраўніцтва БНФ наладзіць добрыя (сувязі зь вернікамі. Усім вядома, штонашая перамога можа адбыцца, калі мы сумеем аб’яднаць нацыянальнае адраджэньне з ду-j хоўным. Але гэтага не адбылося. I пры-чына тут ня толькі ў тым, што кіраўніцтва праваслаўнай царквы занадта зрусыфіка-ванае, а каталіцкай—апальшчызьнена. На жаль, кіраўніцтва БНФ не знайшлоагульнай мовы ні зь вернікамі ні зь сьвятарамі, ні з хрысьціянскімі партыямі (мы не кажам тут ўжо пра царкоўных іерархаў). Хто рэгу-лярна чытаў газэту «Свабода» бачыў, зь якімі абвінавачваньнямі яна пастаянна вы-ступала супраць кіраўніцтва праваслаўнай царквы. Газэта не спрыяла аб’яднаньню двух моцных патокаў адраджэнцкага руху — духоўнага і нацыянальнага. А бёз гэтага аб’яднаньня адраджэньню не перамагчы. I яшчэ адзін немалаважны фактар. У БНФ зьнік маладзёжны рух, значна памен-шыла інтэлігенцыі. I прычына тут ня ў тым, што моладзь стварыла свае арганізацыі, a інтэлігенцыя адмовілася ад барацьбы. На-гадаем, якой папулярнасьцю карысталіся «Майстроўня», а пасьля «Талака». Дзе яны цяпер? Толькі ва ўспамінах тых, хто гадоў дзесяць назад.дзякуючы майстроўцам і та-лакоўцам.далучыўся да нацыянальнага руху. Што сталася з «Талакой?» Яе проста абяскровілі, забраўшы яе кіраўнікоў у кі-руючыя структуры БНФ, не паклапаціўшыся даць у замен іншых, каб захаваць маладзеж-ную арганізацыю, якая-б на правах калек-тыўнага сябра ўваходзіла ў БНФ. Улічваючы гэтыя й іншыя памылкі многія сябры БНФ прапанавалі дэлегатам зьезду ідэювыхаду зкрызісу. БНФ «Адраджнэньне» дзеліцца на 2-е братнія арганізацыі, кожная са сваім кіраўніцтвам. БНФ утварае шырокі палітычны рух, які аб’ядноўвае дэмакратыч-ныя арганізацыі, партыі, а таксама партыю БНФ«Адраджэньне», Пры гэтым кожны сяб-ра БНФ можа па свайму выбару належыць да двух арганізацыяў. Прапаноўвалася, што Зянон Пазьняк возьме на сябе кіравань-не партыяй, а Юрась Хадыка—рухам. Як не пераконавалі многія дэлегаты ў неабход-насьці такога кроку дзеля выратаваньня ўсяго адраджэнскага руху ад канчатковай пагрозы ў восеньскіх выбарах у ВС, але Зя-нон Пазьняк не захацеў ставіць пытаньня аб падзеле на канчатковае вырашэньне на гэтым зьезьдзе, хаця большасьць дэЛегатаў была яўна на яго баку. Ён паабяцаў, што пасьля восеньскіх давыбараў у залежнасьці, як складуцца абставіны, мажліва, зноў пры-дзецца вяртацца да гэтай праблемы. Але на сёньняшні момант перад прадстаячымі давыбарамі мэтазгодна захаваць цэлас-насьць руху і партыі БНФ «Адраджэньне».