КНІГІ ОНЛАЙН
Пры адсутнасьці помнікаў іконапісу ста-ражытнейшага пэрыяду, створаных у По-лацку, вялікае гістарычнае значэньне зай-маюць рэльефныя выявы на сьвінцовых ак-тавых пячатках XII—XIII стст. Адна зь іх належыла Еўфрасіньні Полацкай. 18 Гэты твор упрыгожваюць кампазыцыя Прэабра-жэньня і паўфігура патранальнай сьвятой. Выявы Багамацеры Агіасарытысы на другой віслай пячатцы, якая мае на адваротнай старане фігуру архангела Міхаіла, відаць і ёсьць адлюстраваньне Багамацеры Эфескай. Тыпалагічна яна адпавядае выяве ў Спаскай царкве, а не вядомай пад гэтым назовам іконе з Тарапца, якая, згодна паданьню, перанесена туды з Полацку. Своеасаблівымі выявамі мастацкай ап-рацоўкі камня служаць і камні-валуны з выкананымі на іх паверхні выявамі кры-жоў і малітоўнымі надпісамі (Барысавы камені) 19 Гэта найбольш рэдкія прыклады «каменнай графікі» XII ст, якія маюць мастацкае значэньне. Што тычыцца полацкага кнігапісаньня, то, відаць, яго адзіным помнікам, па сут-насьці вывучаным,зьяўляецца Евангельле апракос мяжы XII—XIII стст. (Ленінград, ГПБ’Погод. 1) вядомае пад назовам «Полац-кае Евангельле» 20. Гэты кодэкс, які мае 170 лістоў (памерам 32,0 х 24,0 см)2|, перапісаны уставам у два стаўбцы, відаць двумя пе-рапісчыкамі. Ён упрыгожаны трымя застаў-камі і шматлікімі ініціаламі, якія назат і маючы азначэньне як «старабізантыйскага тыпу, кінаварные» яшчэ не раскрываюць іх месца ў ілюмінацыі кнігі. Ужываньнесрэбра пры выкананьні заставак надае Полацка-му Евангельлю выключнае месца ў шэрагу рускіх рукапісаў, аналягічнае таму, якое займаюць і іншыя віды мастацтва Полацка. Можна доўга казаць аб мастацкай спа-дчыне Полацка I Полацкай зямлі. 1х гіста-рычнае мінулаенеаднойчы вывучалася. Пры шырокім падыходзе, асобныя творы аказ-ваюцца згрупаванымі з помнікамі, якія вы-кананы ў тым-жа матэрыяле, але стыліс-тычна адрозьніваюцца. Менавіта так было з узорамі дробнай каменнай разьбы.Сканцэн-траваўшы ўвагу непасрэдна на полацкіх знаходках.мы атрымоўваем.можа, ня столь-кі багатую на колькасьць карціну. Але ста-новяцца асабліва адчувальнымі белыя пля-мы, узьнікаюць новыя пытаньні, якія прыму-шаюць нас лепш асэнсаваць мейсца Полацка ў гісторыі мастацтва старажытнай Русі ў цэлым і кожнай галіне мастацкай творчасьці ў асаблівасьці. Пакуль найбольш задаваль-няльнаестановішча ўсталявалася ў выву-чэньні дойлідства. Толькі крыху выявіліся асаблівасьці манумэнтальнага жывапісу. У адносінах плястыкі і мастацкага майстэр-ства прыходзіцца ўскладаць надзеі на новыя архэолягічныя матэрыялы He маглі бяс-следна зьнікнуць літаральна ўсе творы 17 полацкіх майстрау, якія працавалі шмат стагодзьдзяў назад. Іх дасягненьні мы можам ілюстраваць канкрэтным матэрыя-лам, але большай часткі меркаванымі. Кола полацкіх помнікаў на сёньняшні дзеньяшчэ зусім невялікае, але дастаткова багатае для таго, каб яго асэнсаваць як неад’емную частку нацыянальных мастацкіх багацьцяў. Бібліяграфія І.Штыхов Г.В. Древнйй Полоцк. с. 37-50. 2 .Гл.: СпегальскмйЮ. П. Жмлншесеверно-западной Русн IX—XIII вв. Л.:Наука, 1972. 3 . Новое в археологнн Кнева. —Наукова думка, 1981. с.71-140. Лысенко П.Ф.Берестье. — Мннск: Наука н техннка, 1985 с. 62-199. 4 .Падрабязьнее гл.: Раппопорт П.А. Рус-ская архнтектура X—XIIIвв. /Каталог па-мятнйков. —Л : 1982, №161, (с.93-93). 5 Раппопорт П. А. Зодчество Древней Ру-сн. —Л.: Наука, 1986. с.80. 6 . Тут і далей даецца апісаньне по-лацкага дойлідства XII ст. дадзена па П.А. Рапапорту. Гл. таксама ягоны раздзел аб камен-ным дойлідстве ў кн. Гісторыя беларускага мастацтва ў шасці тамах. —Мн.; Навука і Тэхніка. 1987, с. 57-74. 7 Падрабязней гл. .РаппопортП А. Рус-ская архнтэктура X—ХІІІвв., №167 (с. 96-98). 8 . Воронйн Н.Н. Бельчмцкне рунны //Архнтектурное наследство—М., 1956, №6, С. 4-9. 9 . Раппопорт П.А. Русская архнтектура X—XIII вв., №162 (с.94), Каргер М.К. К нстормн полоцкого зод-честве XII в. /Рунны вновь открытого храма на Верхнем замке/. //Новое в археологнн. —М.: Нзд. МГУ, 1972, с. 202-209. Ю.Уяўленьне аб полацкчм дойлідстве XII ст. застанецца няпоўным, калі не ўзга-даць об цераме княжага палаца, другой па-ловы XII ст., невялікай пабудове, амаль квадратнай у пляне, размешчанай у паў-ночнай часьці дзядзінца, на краю схіла р Палаты. Гл.: Раппопорт П.А., Шолохова Е.В., Дво-рец в Полоцке //Краткне сообідення Ннстн-тута археологнн AH СССР, 1981, вып. 164, с. 91-99. 11. Раппопорт П.А. Русская архнтектура X—XIII вв. №№ 161, 164, 166-170. 12. Гл.:Церэшчатава В.В. Старажытна-беларускі манументальны жывапісХІ—ХУІІІ стст. —Мн.: Навука н тэхніка. 1986. с. 13-16. 13. БабнЬ Г.О жнвопйсаном украсу олтарных преграда // Зборннк за лнковне уметностй. -Новн Сад, 1975, кнь II, с. 3-41 14. Падрабязьней аб фрэсках абодвух белчыцкнх цэркваў гл.: Шчакаціхін М.Фрэскі Полацкага Барыса-глебскага манастыра //Наш край —Мн., 1925, №1, с. 18-26; Сяліцкі А. Старажытны полацкі жывапіс //Мастацтва Беларусі, 1984, №4, с. 39-40; Церэшчатава В В. Старажытна-беларускі манументальны жывапіс XI—ХУІІІ стст., с. 16-24 15.Skawran К. М. The Development of Middle Byzantie Fresco Painting in Greece.— Pretoria, 1982. 1 б.Толстой M. Святынн h древностн Poc-това Велнкого, нзд.З,—M , 1866, с.13, прнм 22. 17. Сяліцкі A. А. Рэканструкцыя фрэсак Спаскага сабора ў Полацку // Весці АН БССР, серыя грамадскнх навук, 1979, №4, с 94-102; Сяліцкі А.А. Фрэскі Спаскага сабора ў Полацку // Выяленчае мастацтва Беларусі. Мн.: Беларусь, 1981, с. 124-130, Сяліцкі А.А. Новае аб фрэсках Спаса-Прэабражэнскага сабора ў Полацку // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі, 1983, №2, С. 25-28; Сяліцкі А.А. Старажытны полоцкі жыва-піс, с. 40-42 і №6, С. 35-36; Верэшчатава В. В. Старажытнабеларускі манументальны жывапіс XI—ХУІІІ стст. с. 24-47. 18. Сяліцкі A. А. Фрэскі храма-магільні Ефрасіннеўскага манастыра // Помнікі гі-сторыі і культуры Беларусі, 1979, №4, с. 25-27. іЭ.Штыхов Г.В. Древннй Полоцк. с. 114, рнс 34, №28 20. Там жа с. 111-114, мал. 58. Pucko W. Polocki relief steatitowy i problem zachodnich wplywow w sztuce ruskiej XII wieku // Biuletyn Historii sztuki, 1983, XLV, NR 3/4 s. 259-264. 21. Ннколаева T.B Древнерусская мелкая пластнка нз камня. XI—ХУ вв..—М.: Наука, 1983 /САН ЕІ—60/; Kalavrezou-Maxeiner I. Byzantine Icons in Steatite. -Wien. 1985 (Byzantina Vindo bonensia Bd. XV /1-2). 22. Штыхов Г.В Древннй Полоцк. C. 114-115, рнс. 60 23. Сапунов A. Двннскне нлн Борнсовы камнн —Внтебск, 1890: Тарановнч В П, К вопросу о древннх лапндарных памятннках с нсторнческнмн надпнсямн на террнторнн Белорусской ССР // Советская археологня, 1946, т. УІП, с. 249-260. 24. Рукапіс належыў Троіцкаму мана-стыру ў Полацку. Гл.: Сводный католог славяно-русскнх рукопнсных кннг, храняіцнхся в СССР, XI —XIII вв. —Москва: Наука, 1984, № 195 /с. 220-221/. 25. Два лісты з гэтага-ж кодекса апоз-наны Н.Б.Ціхаміравым у Дзяржаўнай Біб-ліятэцы ССР (Унд. 962). 26. Данйлевчч В.Е. Очерк нсторнн По-лоцкой землн до конца ХІУ столетня. —Кнев, 1896, Алексеев Л.В. Полоцкая земля /Очерк йсторйй Северной Белорусснн/ в /IX—XIII вв / М : Наука, 1966. Штыхов Г.В. Города Полоцкой землм /IX—XIII вв/ — Мн.: Наука н техннка, 1978. 27. Леонова A. К. Каменная пластнка Полоцкой землн XII—начала XIII в. // Нсторнческне траднцнн духовной культуры народов СССР н современность — Кнев: Наукова думка, 1987, с. 160-166. Я-НЕМІРОУСКДГД 19 Арышт Вацлава Ластоўскага Летам 1930 г на справе «Саюза вызваленьня Беларусі» (СВБ) сфабрыкаванай АДПУ, быў арыштаваны вядомы дзеяч беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэньня Вацлаў Ластоўскі. У 8-9 нумарах за 1993 г. часопіса «Маладосьць» (Менск) надрукаваны ўсе яго ўласнаручныя паказаньні на сьледстве. Чытачам «Полацака» прапануем падборку дакументаў, на падставе якіх В.Ластоўскі быў арыштаваны і прыцягнуты да сьледства, а таксама выпіску з пратакола паседжаньня калегіі АДПУ ад 10 красавіка 1931 г., рашэньнем якой ён быў высланы на 5 гадоў у г. Саратаў. Уладзімір Міхнюк. Постановленне 1930 года нюля 18 дня в гор. Мннске. Я, ст. уполномоченный 2-го отд. ЦО ПП ОГПУ по БВО й ГПУБ — Снкорскнй, рассмотрев нмеюшнйся матернал на гр. Ластовского Вацлава Устнновнча н прнннмая во вннманне, что указаным матерналом он в достаточной степенн нзоблнчается в антнсоветской деятельностн, a no сему на основаннн нзложенного н руководствуясь ст.ст 100 п. I н 175 УПК Постановнл: Гр-на Ластовского Вацлава Устнновнча, прожнваюшего в Г. Мннске по пл. Свободы в д. № 15, кв. 8-а нлн находяшегося в научной команднровке в Сйбнрн—немедленно арестовать, предварнтельно пронзвев у него на квартвре тшательный обыск. Копйю постановленйя направнть для ведення пом. прокурора НКЮ по наблюденню за органамн ГПУБ. Ст. уполномоченный 2 отд. (подпнсь) Снкорскйй «Согласен»: нач. CO (подпнсь) Артов «Утверждаю»: зам. ПП ОГПУ БВО (нет подпнсй) Мулявко СССР Обьеднненное Государственное Полйтнческое Управленне прн СНК СССР Полномочное Представнтельство ОГПУ по Белвоенокругу Секретно-оператнвное управленйе Ордер №58 г. Мннск, 18 нюня 1930 г. Выдан сотрудннку т.Троянову На право пронзводства обыска в квартнре Ластовского Вацлава Устйноввча По адресу Мйнск, пл. Свободы, 15, кв. 8-а Прнмечанне: Все должностные лнца н граждане обязаны оказывать полное содействне. (Подпнсь неразборчмва) М.П. Гербовая печать Начальнмк секретн. отдела подпнсь Артова Протокол обыска На основаннн ордера Государственного Полнтйческого Управлення Белорусснн за №58 от 18/УІІ 1930 г. й согласно 175 н 177 ст.ст. УПК пронзведен обыск у гр. Ластовского Вацлава Устнновнча, прожнваюшего пл. Свободы дом №15, кв. 8-а. Пры обыске прнсутствовалн, пон. Вержбнцкнй А., Ластовская Станнслава, ІЦетько. Согласно данным указанням задержаны гражд. нйкто не задержан. Взято для доставлення в ГПУ Белорусснй следуюшее: (подробная опнсь всего забранного) 10 пнсем, в том чнсле н пнсьмо Адзернхо, 2 открыткн н разная лнчная перепнска Ластовского, блокноты, 35 журналов «Крнвнч», брошюры разного содержання 9 штук, денежные распнскн на сумму 1205 (тысячу двестн пять руб.) Рукопнсь Ластовского н др. авторов на 731 лнстах й полулнстах. Обыск пронзводнл сотрудннк ГПУ (ПОДПЙСЬ) Троянова