Летапісны Новгородок: Старажытнарускі Наваградак
Фрыда Гурэвіч
Памер: 324с.
Мінск 2003
Чатыры пакеты са знаходкамі XII ст., змяшчалі зерне культурных раслін. Пры даследваньні знайдзены зярняты наступных сельскагаспадарчых культур: жыта (Secale Cerealel), пшаніцы мягкай (Triticum vulgare), ячменю (Hordeum sativum Jess), аўса (Avena sativa L), rapoxa (Pisum sativum L) i канопляў (Cannabis sativa L ).
Па колькасьці знайдзеных зярнят першае месца займае жыта (56%), на другім месцы пшаніца (42%). Зерне гароху складае 2%. Доля іншых культур ячменю і аўса — адносна невялікая, але яны дапаўняюць спіс культывіраваных культур. У адной са знаходак (пабудова 15, узор 9) была абгарэлая порыстая маса, у некаторых месцах якой відаць зерне пшана.
Перавага жыта сярод усіх знайдзеных зярнят усіх культур — з’ява, характэрная для слаёў XII ст. Падобныя суадносіны і ў іншых помніках гэтага часу, з лясной паласы Усходняй Еўропы (Ноўгарад, Ваўкавыск, Гродна).
Трэба адзначыць, што сярод насеньня сарняковых раслін, якое было ў жыце, сустракаецца вялікая колькасьць кастры жытняй (Bromus secalinus). Тэты тыповы сарняк азімага жыта неабвержна паказвае на тое, што вырошчвалася азімае жыта. Акрамя таго, увесь склад сарняковых раслін вельмі характэрны для зямлі, якая ўжо акультурана, даўно разгараная, на якой доўгі час высяваўся хлеб. Вельмі верагодна, што гэта былі ворныя землі, на якіх практыкавалі трохпольле — наібольш характэрны і эканамічны для таго часу севазварот паравой сістэмы зямляробства.
Такім чынам, матэрыялы Наваградка падцьвярджаюць, што ў ХІІХІІІ стст. на тэрыторыі лясной паласы Старажытнай Русі існавала адзіная зямляробчая культура, хаця працэнтныя суадносіны высеваемых зерневых культур не былі аднолькавыя на ўсёй тэрыторыі, меліся мясцовыя асаблівасьці.
316
Дадаткі
й
ч
Вынікі колькаснага спектральнага аналізу каляровага металу (у %).
317
Дадаткі
Працяг табліцы
ЭД Е О 3
X о
3 эд
Е
5 Е ЭД
3 эд Е а а СЕ X
эд
X
X эд
Е ЗЕ
3 I
СЕ 1 Е •■
ЭД Е эд эд
ЭД
эд Е
Е
X
3 .эд
5
ЭД о 3
а л ж
Я m .о
И ЭД эд Е
2
н эд а а Эд ЭД
^ ° о а
е Г
а эд эд 5
а ।
эд ।
эд
е ;
a ^
S'©
эд эд
X
Е
ЭД
л
о
5
Е ЭД * ЭД О а Е
3
ЭД
ЭД
3
>>’>> И
35§
Е ЭД Е
эд
Е
Е«
3 эд Е
X эд эд о X
Е
ЭД
5
Е
эд
в о 3
2 эд а О СЕ эд
X
о
с
эд
Е
а эд
Е г?
Ч и
2 И
С
а
Е а ЭД ь
X
2
эд
3 3
Е эд о
к
ЭД ЭД
а о X эд
х эд
В а Е О 3 о Е
3 а ЭД о
а х
и эд
Е
Е
к
к
ЭД эд
эд
X
эд о 5 ЗЕ я ЭД
2 *
Е а 3
3>> эд а эд эд Е
ЭД
ЭД
ЭД
3
эд X
5
X
ЭД 3 о эд
эд эд
к
О
ЭД эд
X з>>
ЭД
VO эд
я — ™ 2x3
S =>> И а о эд
X СЕ Е эд н о а э^ эд эд
ЭД Е
эд
1 S
3 эд
эд
Е
эд
эд а эд эд о а
X
О
5 ’^
Е —
с .а эд о
эд
Е
ЭД а эд ЭД Е
Е
ЭД
Е
эд
эд эд
эд
2
ш
* .а
5.5
£5
3
ЭД
Е
X
ЭД Е
О эд эд
.3 И
Е Е
S ®
Е ЭД а ^ о эд
4
ЭД Е ЭД Е
X эд эд о
эд
эд
3 а эд о СП
g эд а 3>>
Г3
3 о эд к а
Е
Е
2 ЭД 3 з^
Е ЭД ЭД
эд а о Е О
у 5
e?s
эд
2 $
X
эд эд а о Е
ЭД Е
К
5
ЭД о а
3 эд
а
эд
Е ЭД
3 Е
ЭД Е
Е ЭД * О
Е
со
эд
СЕ
эд эд
эд
3
и
эд
3
Е X
Е
ЭД
ЭД
X
эд
2 эд
3
э>> ЭД
X
Е ЭД а эд
3 Е эд эд
Е
Е
3 С
ЭД
318
Дадаткі
&
I
ч
Вынікі колькаснага спектральнага аналізу шкляных вырабаў. Рэчы, якія зроблены па старажытнарускім рэцэпце (SiPbK; SiPb)
298/52, 1961
319
Дадагкі
320
Дадаткі
321
АО AC АСГЭ БС
ВВ ВИ дг гим ДГС дн
ЗСА ИАО ИОРЯС КСИА
КСИИМК
ЛАІА
МИА ПГКБ ПКНО ПСРЛ СА САИ сгэ тдсд
ТДКБ
ЭБ JGS MW SPA WA
Спіс скарачэньняў
Археологические адкрытия. М.
Археологический съезд.
Археологический сбоник Гос. Эрмитажа. Л.
Беларускія старажытнасці. Мінск, 1972
Византийский Временник. М.
Вопросы истории. М.
Древнерусский город. Киев, 1984.
Расійскі Дзяржаўны Пстарычны музей (Масква).
Древнерусское государство и славяне. Минск, 1983
Гуревич Ф.Д. Древний Новогрудок (ПосадОкольный город). Л., 1981.
Задачи советской рахеологии. М.
Известия археологического обшчества. П.
Известия отделения русского языка и словесности.
Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института археологии Академии Наук СССР. М.
— Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Академии Наук УССР. Киев.
Краткие сообшчения о докдах и полевых исследованиях Института истории материальной культуры Академии Наук СССР. м.
— Ленинградское отделение Института археалогии Академии Наук СССР.
Материалы и исследования по археологии СССР. М.
Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. Мінск.
Памятники культуры. Новые открытия. М.
Полное собрание русских летописей. М.
Советская археология. М.
Свод археологических источников. М.
Сообщения Гос. Эрмитажа. Л.
— Тезисы докладов советской делегации на V Международном конгрессе славянской археологии. М., 1985.
Тезисы докладов к конференции по археологии Белоруссии. Минск, 1969.
Этногенез белоруссов. Минск, 1973.
Journal of Glass Studies. New Jork.
Materialy wezesnosredniowieczny. Warszawa.
Pope A.A. Survey of Persian Art. London NewJork, 1938.
Wiadomosci archeologiczne. Warszawa.
322
Змест
Summary.......................................................3
F.D. Gurevich. Navagradak Chronicle (Ancient Bielorussian Navagradak)...................................................4
Пра кнігу i яе аўтара........................................27
Спіс навуковых прац Ф.Д. Гурэвіч.............................35
Уводзіны.....................................................42
Глава 1. Пісьмовыя крыніцы і іх атрыбуцыя ў працах гісторыкаў.47
Глава 2. Аб паходжаньні Наваградка і яго раньняй гісторыі (да канца XI ст.)............................................56
Глава 3. Абарончыя збудаванні. Планіроўка і домабудаўніцтва...72
Глава 4. Рамяство...........................................113
Глава 5. Зброя. Рыштунак верхавога каня і коньніка..........164
Глава 6. Сельская гаспадарка і промыслы.....................178
Глава 7. Гандль. Знешнія сувязі.............................188
Глава 8. Духоўная культура..................................231
Глава 9. Аб культуры і сацыяльным абліччы старажытнарускага Наваградка..................................................257
Археалагічныя работы на тэрыторыі Замкавай тары.............271
Спіс скарачэньняў...........................................322
323
Фрыда Давыдаўна ГУРЭВІЧ
Летапісны Новгородок ( Старажжйаілскі Наваградак)
Галоўны рэдактар — Мікола Нікалаеў Тэхнічны рэдактар — Таццяна Кронберг Вёрстка і афармленьне — Сяргей Протас Карэктар — Кастусь Аляшкевіч Дызайн вокладкі — Наталля Пацехіна Падрыхтоўка ілюстрацый — Віктар Міхей
Падрыхтоўка да друку — «Агентство ,,РДКпринт“» 191023, СанктПетербург, наб. канала Грибоедова, д. 36, оф. 89 Тэл.: (812) 3105213, 3105234
Падпісана да друку 4.04.2003 г. Фармат 60x90 1/16.
Папера афсетная. Гарнітура «Петербург». Афсетны друк. Аб’ём 20,25 др. арк. Тыраж 500 экз. Заказ № 3290.
Надрукавана ў друкарні «На страже Родины». 191186, СанктПетербург, Дворцовая пл., д. 10.
У сё свае жыццё ў навуцы Фрыда Давыдаўна Гурэвіч прысвяціла археалагічнаму даследванню
КНІГІ ОНЛАЙН
