КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
прыемствы харч. прамсці. Цэнтр турызму. Франй. база ядз. выпрабаванняў на Ціхім ак. Каля П. доммузей П.Гагена. ПАПІВІН Мікалай Піліпавіч (14.12.1903, г. Клін Маскоўскай вобл. — 19.4.1963), удзельнік вызвалення Беларусі ў Вял. Айч. вайну, ген.палк. авіяцыі (1944), Герой Сав. Саюза (1945). Скончыў ваен. школу лётчыкаў (1929), курсы ўдасканалення начсаставу пры Ваеннапаветр. акадэміі імя Жукоўскага (1933), Вышэйшыя акад. курсы пры Ваен. акадэміі Генштаба (1952). У Чырв. Арміі з 1920. У Вял. Айч. вайну камандуючы 3й паветр. арміяй, якая ўдзельнічала ў Гарадоцкай аперацыі 1943, Полацкай аперацыі 1944, выконвала задачы па забеспячэнні баявых дзеянняў партызан. Да 1961 на камандных пасадах у ВПС СССР. ПАПІЛбМА (ад лац. papilla сасок + ...ома), дабраякасная пухліна, якая развіваецца з покрыўнага эпітэлію. Бывае на скуры, слізістых абалонках поласці рота, глоткі, галасавых звязак, мочавывадных шляхоў. Выклікаецца вірусам П. чалавека (дробны, ДНКзмяшчальны вірус). Паверхня П. часцей з сасочкавых разрастанняў. Складаецца са злучальнатканкавай стромы (рыхлай ці шчыльнай) і эпітэлію. Можа нагнойвацца, крыватачьшь і інш. Лячэнне тэрапеўт. і хірургічнае. М.К.Недзьведзь. ПАПІНО (Papineau) Луі Жазеф (7.10.1786, г. Манрэаль, Канада — 23.9.1871), канадскі паліт. дзеяч. Адвакат. Чл. Заканад. сходу (1808—37) і ўрада (1820—23) брыт. калоніі (правінцыі) Ніжняя Канада. 3 1815 лідэр апазіц. руху франкаканадскіх патрыётаў супраць брыт. улад. Адзін з кіраўнікоў антыбрыт. паўстання 1837—38 у Ніжняй Канадзе. 3 ліст. 1837 у эміграцыі ў ЗША, потым у Францыі. Вярнуўся ў Канаду па амністыі 1847. У 1848—51 і 1852—54 чл. Заканад. асамблеі прав. Канада. У далейшым ад паліт. дзейнасці адышоў. ПАПІРАЛбГІЯ, дапаможная гісторыкафілал. дысцыпліна, адгалінаванне палеаграфіі. Займаецца прачьпаннем, інтэрпрэтацыяй і вьшаннем тэкстаў грэч., лац., позніх (эліністычнага, рым. і візант. часу) дэматычных (гл. Дэматычнае пісьмб) і копцкіх папірусаў, a таксама надпісаў на гліняных чарапках і драўляных таблічках. Стараж.егіпецкія, стараж.яўр., арамейскія і інш. папірусы вывучаюць егіпталогія, семіталогія і інш. дысцыпліны. П. вывучае і класіфікуе папірусы паводле перыядаў, месца, зместу, асаблівасцей граматыкі, стылю мовы і г.д. Першыя грэч. тэксты на папірусах знойдзены ў 1752 у Геркулануме (Італія) і ў 1778 у Егіпце. Асабліва багатыя былі знаходкі папірусаў у 1877—78 у Фаюме (Егіпет), сярод іх шматлікія 64 ПАПІРОЎКА ўрыўкі з Алкея, Сапфо, Эсхіла, Сафокла, Эўрыпіда і інш. ант. аўтараў. Літ.: Боруховнч В.Г. В мнре антнчных свнтков. Саратов, 1976; Ф н х м а н Й.Ф, Введенне в документальную папнролошю. М„ 1987. ПАПІРбЎКА, Алебастравы, Б е л ы н а л і ў, раннялетні сорт яблыні народнай селекцыі. Пашыраны на Беларусі; на паўн. усходзе часта падмярзае. Дрэва сярэднярослае з круглявай кронай. Пладаносіць пасля пасадкі на 4—5 на клонавых прышчэпах — на 2—3 год. Зімаўстойлівы. Плады сярэдняй велічыні, на маладых дрэвах буйныя, круглаватаканічныя, часам маюць шво (вострая падоўжная складка скуркі плода). Афарбоўка белаватажоўіая з шэразялёнымі кропкамі. Скурка ўкрыта васковым налётам, гладкая, тонкая. Мякаць белая, рыхлая, далікатная, сакавітая, буйназярністая, кісласалодкая, пры пераспяванні мучністая. Захоўваецца не болей як 2 тыдні. З.А.Казлоўская. ПАПІРУС (Cuperus papyrus), кветкавая расліна сям. асаковых. Радзіма — трапічная Афрыка. Расце ў павольнай вадзе, уздоўж берагоў рэк і азёр утварае зараснікі. Культывавалі ў стараж. Егіпце (лічыўся царскай раслінай), Палесціне і ў некат. краінах Паўд. Еўропы. Шматгадовая травяністая расліна выш. да 5 м. Сцёблы прамастойныя, трохгранныя. Лісце прыкаранёвае, лускападобнае. Суквецці буйныя, парасонападобныя са шматлікімі цыліндрычнымі калоссямі (даўж. 1—2 см) з невял. плоскіх каласкоў. Сцёблы выкарыстоўваліся для вырабу пісчага матэрыялу (папірусу), тканін, абутку, плытоў, чаўноў, цыновак, а таксама ў ежу. 3 іх будавалі караблі стараж. мараплаўцы. Дэкар. расліны. П. часта няправільна наз. сыць чарговалістую. В.В.Маўрышчаў. ПАПІРУС (лац. papyrus ад грэч. papuros), пісчы матэрыял, які ў старажытнасці і раннім сярэдневякоўі вырабляўся з травяністай расліны папірусу, а таксама рукапісы на гэтым матэрыяле. Упершыню вынайдзены ў Стараж. Егіпце ў пач. 3га тыс. да н.э. 3 сярэдзіны 1га тыс. да н.э. шырока распаўсюдзіўся ў іншых краінах Міжземнамор’я. Для прыгатавання пісчага матэрыялу стрыжань сцябла расліны разразалі на падоўжныя палосы, шчыльна ўкладвалі на гладкую дошку, склейвалі, клалі пад прэс і высушвалі на сонцы — Папірус. атрымлівалі доўгую трывалую старонку. Старонкі склейвалі і скручвалі ў скруткі. У Егіпце П. карысталіся да 9 ст. н.э. Дакументы папскай канцылярыі пісаліся на П. яшчэ ў 11 ст., з 8 ст. яго пачала замяняць папера (слова паходзшь ад «П.»), якая пранікла ў Еўропу з Кітая праз Багдад. Захаваліся егіп., грэч., лац., копцкія, арабскія і інш. П. — каштоўная крыніца для вывучэння гасп., культ. і паліт. жыцця Стараж. Егіпта і антьгчнага свету. Тэксты П. вывучае папіралогія. Літ.: Коростовцев М.А. Введенне в егнпетскую фнлологшо. М., 1963. С. 19—27. ПАПКбВГЧ Пётр Фёдаравіч (5.4.1887, г. Брэст — 3.4.1946), расійскі вучоны ў галіне караблебудавання. Чл.кар. АН СССР (1933). Інжынерконтрадмірал (1940). Скончыў Пецярб. політэхн. інт (1911) і Марское інж. вучылішча ў Кранштаце (1912). 3 1911 у ВМФ. У 1912—29 на Балтыйскім суднабуд. здзе. 3 1920 у Ваеннамарской акадэміі (з 1934 нач. кафедры), з 1930 у Ленінградскім караблебуд. інце, у 1932— 34 у Ленінградскім унце. Навук. працы па матэматыцы, тэорыі карабля, П.Ф.Папковіч. буд. механіцы карабля і падводнай лодкі, тэорыі пругкасці і інш. Пад яго кіраўніцтвам спраектавана і пабудавана некалькі тыпаў падводных лодак, надводных ваен. караблёў і гандл. суднаў. Дзярж. прэмія СССР 1946. Тв.: Стронтельная механнка корабля. Ч. 1—2. М.; Л„ 194117. Літ.: Г у с а к А.А., Г у с а к Е.А. П.Ф.Папковнч: (К 100летню co дня рождення) // Весці АН БССР. Сер. фіз.мат. навук. 1987. № 5; Воспомннання о П.Ф.Папковнче. Л., 1984. Б.Дз.Далгатовіч. ПАПКОВГЧ Уладзімір Антонавіч (н. 25.3.1935, в. Дварэц Вілейскага рна Мінскай вобл.), бел. пісьменнік і перакладчык. Скончыў Мінскі пед. інт замежных моў (1958), выкладаў у ій? 3 1966 у Віпебску; настаўнічаў, з 1982 у Віцебскім унце. Друкуецца з 1962. У збках вершаў «На досвітку» (1978), «Зерне» (1982), «Самы кароткі дзень» (1988) паэтызацыя роднага краю, успаміны пра вайну, адказнасць перад часам і чалавекам. Аўтар апавяданняў і гумарэсак. Пераклаў на бел. мову збкі вершаў Ё.Бехера «Вяртанне да сябе», Р.Крафта «Востраў без маяка», кн. паэзіі ням. рамантызму «Закаханы вандроўнік», паасобныя творы Б.Брэхта, Г.Лесінга, Г.Веерта і інш. ПАПКбЎ Валерый Іванавіч (3.2.1908, Масква — 12.12.1984), расійскі вучоны ў галіне электратэхнікі. Акад. AH СССР (1966; чл.кар. з 1953). Герой Сац. Працы (1978). Скончыў Маскоўскі энергет. інт (1930). 3 1932 ва Усесаюзным эл.тэхн. інце, на прадпрыемствах ваен. прамсці. 3 1943 у Энергет. інце АН СССР. Навук. працы па тэхніцы высокіх напружанняў, эл. разрадах у газах пры высокіх напружаннях, моцных эл. палях і далёкіх эл. перадачах, электроннаіоннай тэхналогіі. Дзярж. прэмія СССР 1983. ПАПКбЎ Віктар Яфімавіч (9.3.1932, Масква — 12.11.1974), расійскі жывапісец; прадстаўнік «суровага стылю». Скончыў Маскоўскі маст. інт (1958). Творы вызначаюіша эмац. узвышанасцю, экспрэсіўнасцю прыглушанага каларьггу, плоскаснасцю і лапідарнасцю кампазіцыі, псіхалагізмам і шматпланавасцю вобразаў: цыкл «Роздумы пра ПАПЛАЎСКАЯ 65 жыццё» (1960—70я г.), «Будаўнікі Брацкай ГЭС» (1960—61), «Партрэт Ігумнава» (1963), «Уладзімірскія мастакі» (1965), «Двое», «Успаміны. Удовы» (абодва 1966), «Паўночная песня» (1968), «Шынель бацькі» (1972), «Добры чалавек была бабка Анісся» (1973), «Восеньскія дажджы» («Пушкін», 1974) і інш. Дзярж. прэмія СССР 1975. Літ:. М а н н н В. Внктор Попков. М., 1989. ПАПЛАБОК, таўкач ы к (Amanitopsis), род шапкавых базідыяльных грыбоў сям. мухаморавых. Некалькі відаў, якія адрозніваюцца колерам шапкі. Пашыраны ў Зах. Еўропе, Амерыцы, Афрыцы, Аўстраліі. На Беларусі 3 віды і 1 разнавіднасць. Трапляюцца ў светлых Паплавок: 1 — шэры; 2 — жоўтакарычневы. лясах, на ўзлесках, на глебе сярод травы з чэрв. па вер. П.: беласнежны (А. nivalis), жоўтакарычневы (A. fulva), шэры (A. vaginata). Пладовае цела — шапка на ножцы дыя В Папкоў Успаміны. Удовы. 1966. метрам 3—9 см з гафрыраваным краем, у маладога ірыба — званочкападобная, потым плоская, ад белай да карычневай, з рэшткамі агульнага пакрывала. Пласцінкі свабодныя, белыя, шырокія. Ножка даўж. 7—20 см, белая, полая, каля асновы з шырокай тоўстай вольвай (похвай). Споравы парашок белы. Ядомыя. Мікарызаўтваральнікі. ПАПЛАВЫ, вёска ў Бярэзінскім рне Мінскай вобл., на аўтадарозе Мінск— Магілёў. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 9 км на ІІдЗ ад г. Беразіно, 92 км ад Мінска, 33 км ад чыг. ст. Градзянка. 639 ж., 254 двары (2000). Сярэдняя і муз. школы, Дом культуры, бка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў і партызан. ПАПЛАЎ, у беларусаў традыц. рыбалоўная прылада, прызначаная для лоўлі Паплаў. рыбы, якая сплывае на прадвесні па цячэнні. Меў выгляд сеткавага мяшка, прымацаванага да 2 шастоў (вузмукаў), якія кольцамі злучаліся з доўгімі тоўстымі каламі (жорасцямі) так, што маг лі свабодна рухацца па вертыкалі ўздоўж іх. Каб рыба не магла выйсці з мяшка, унутры яго (пры ўваходзе) прывязвалася сеткавая перагародка (падпона). П. устанаўліваўся ў палонцы пры дапамозе жорасцяў, якія ўбіваліся ў дно вадаёма, а верхнія канцы абапіраліся на лёд. У рабочым стане ніжняя частка мяшка прыціскалася вузмукамі да дна, а верхняя падтрымлівалася вяроўкамі. Ад мяшка адыходзіла некалькі шнуроў (старажоў), паторгванне якіх сведчыла, што ў сетцы ёсць рыба. І.М.Браім. ПАПЛАЎСКАЯ Кацярына Георгіеўна (н. 4.9.1953, Мінск), бел. мастачка. Дачка ГА'.Паплаўскага і Н.М.Паплаўскай. Скончьша Бел. тэатр.маст. інт (1976). Працуе ў галінах жывапісу, графікі, маст. керамікі. Творы вызначаюцца канструктыўнасцю, выразнасцю кампазіцыі, лаканізмам выяўл. мовы. Аўтар серый: графічных «Браслаўскія азёры», «Інтэр’еры» (абедзве 1980), «Помнікі гісторыі ,і культуры Беларусі» (1973— 87), «Новы Мінск» (1983—88), жывапісных «Замкі Францыі» (1997—98), «Стары Мінск» (1999—2000) і інш.; сервізаў, ваз, дэкар. пластыкі (1992— 96), а таксама серый, якія ўключаюць жывапісныя і графічныя працы: «Па Швейцарыі» (1995), «Па Германіі» (1995—97). Н.П.Марчанка. ПАПЛАЎСКАЯ Наталля Мікалаеўна (н. 19.1.1931, г. Саратаў, Расія), бел. графік. Жонка ГХ.Паплаўскага. Скончыла Бел. тэатр.маст. інт (1964). Працуе ў галіне станковай і кніжнай графікі. Творы вызначаюцца казачнапаэт. інтэрпрэтацыяй сюжэтаў, зваротам да фалькл. матываў, тэматыкі нар. жыцця. Аўтар цыклаў «Палессе» (1967), «Прырода і дзеці» (1968), «Музей прыроды» (1972—91), «Помнікі гісторыі і архітэктуры» (1977—89), «Браслаўскія матывы» (1975, 1977—78, 1981—84), «Браслаўшчына», «Літва» (абодва 1981—82),