• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 18

    Беларуская энцыклапедыя Т. 18


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 472с.
    Мінск 2004
    973.34 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    d); 14.3.1887, г. Кракаў, Польшча — 25.3.1954], польскі рэжысёр і тэатр. дзеяч. Вучыўся ў Кракаўскім унце (з 1906), у Сарбоне (1907—09 і 1911). 3 1917 рэжысёр «Тра Польскага», з 1922 тра «Рэдута», у 1924—26 адзін з кіраўнікоў Тра імя В.Багуслаўскага (усе ў Варшаве). У 1930я г. кіраўнік траў у Познані, Лодзі, Львове, у 1949—50 «1ра ГІольскага». 3 1933 займаўся пед. дзейнасцю. Сцвярджаў героікапаэт., сац. насычаны тр. 3 лепшых пастановак: «Ружа» С.Жаро.мскага, «Нябоская камедыя» З.Красінскага (абедзве 1926), «Кардыян» Ю.Славацкага (1930), «Дзяды» А.Міцкевіча (1932), «Кракавяне і горцы» Багуслаўскага (1946), «На дне»
    
    М Горкага (1949) і інш. Сфарміраваў у польскім сцэн. мастаптве прынцыпы, эстэтыку і стыль манум. тра. Дзярж. прэмія Польшчы 1948.
    
    ШЫЛІН Афанасій Пятровіч (1.9.1924, с. Петрапаўлаўка Новаузенскага рна Саратаўскай вобл., Расія — 22.5.1982), двойчы Герой Сав. Саюза (1944, 1945). Ген.лейт. (1975).Скончыў 2е Томскае артыл. вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую артыл. школу (1946), ваен. акадэміі імя Дзяржынскага (1952) і Генштаба (1966). У Чырв. Арміі з 1942. У Вял. Айч. вайну на Паўд.Зах., 3м Укр.
    
    
    А.П.ПІЫЛІН.              П.Л.ПІы.тінг.
    
    і 1м Бел. франтах. Пасля вайны на камандных пасадах у артьы. часцях і інш. 3 1976 нам. старшыні ЦК ДТСААФ
    
    ШЬІЛІН Леанід Юр’евіч (н. 8.9.1952, Мінск), бел. вучоны ў галціе аўтаматычнага кіравання. Др тэхн. н. (1998). Скончыў Мінскі радыётэхн. інт (1977). 3 1972 у Бел. унце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1999 заг. кафедры). Навук. працы па тэорыі аўтам. кіравання і эл. ланцугоў. Распрацаваў метады аналізу і сінтэзу нелінейных дыскрэтных сістэм аўтам. кіравання, навук. асновы тэорыі сістэм імпульснафазавай аўтападстройкі частаты, сістэму аўгаматызаванага праектавання ўстройстваў фазавай сінхранізацыі.
       Тв.: Аналнз н параметрнческмй сннтез нмпульсных снстем с фазовым управленмем. Мн., 1993 (разам з А.П.Кузняцовым, М.П.Батурам); Автоматнзнрованое проектнрованне ммпульсных снстем фазовой сннхроннзацнн по крмтерню обеспеченяя требуемой полосы захвата (разам з АЛ.Шылінай) // йзв. вузов н энергетнч. обьеднненнй СНГ. Энергетака. 1996. № 7—8.
    
    ШЫЛІНГ ІІавел Львовіч (16.4.1786, Талін, Эстонія — 6.8.1837), расійскі вучоныэлектратэхнік і ўсходазнавец. Чл.кар. С.Пецярбургскай АН (1828). Скончыў 1ы Кадэцкі корпус у С.Пецярбургу (1802). Служыў у Генштабе рас. арміі, Мінве замежных спраў. Удзельнічаў у навук. экспедыцыі ва Усх. Сібір (1830— 32), сабраў калекцыю тыбетамангольскіх літ. помнікаў. Сканструяваў і выпрабаваў міну з эл. запалам (1812), вынайшаў клавішны тэлегр. апарат (1832), на падставе якога стварыў сістэму эл.магн. тэлегр. сувязі. Распрацаваў праект падводнай лініі гэтай сувязі паміж Пе
    
    
    шылонг            11
    
    
    цяргофам і Кранштатам. Стварыў кабель з ізаляванымі эл. правадамі.
       Літ:. Я р о ц к н й А.В. П.Л.Шнллмнг. М., 1963.
    ШЫЛКО Віктар Аляксандравіч (н. 14.7.1952, в. Зарэчча Гарадоцкага рна Віцебскай вобл.), бел. жывапісец. Скончыў маст.і’рафічны фт Віцебскага пед. інта (1974). Раннім творам уласцівы рэаліст. трактоўка вобразаў: «Вясна» (1976), «Антонаўскія яблыкі» (1979), «Каляды» (1981), «Гандляр кветкамі» (1983), «Мір на зямлі» (1985). 3 сярэдзіны 1980х г. кампазіцыі набываюць фармальнажывапісны характар: «Падзенне». «Малевічу прысвячаецца». «Стыхія» (усе 1988), «Апошні трамвай», «Белая карціна» (абедзве 1989), «Космас» (1990), «Ітра» (1993), «Яблык Евы» (2000), «Персанажы» (2001), «Два», «Рытмы вечара», «Ноч уваходзіць у горад» (усе 2002). Творы вызначаюцца асацыятыўнай вобразнасцю, дынамікай кампазіцыйных рытмаў, эмацыянальнай выразнасцю колераў. М.Л.Цыбульскі.
    
    ШЫЛОВІЧ Георгій Уладзіміравіч (н. 7.1.1924, Міпск), бел. пісьменнік. Скончыў БДУ (1951). 3 1951 у газ. «Мінская праўда», «Зорька», у 1964—85 у час. «Бсларусь» (з 1973 адказны сакратар, з 1978 нам. гал. рэдактара). Друку’ецца з 1948. Піпіа для дзяцей і юнацтва. Аўтар збкаў нарысаў «Твая дарога» (1957), «Запіска на шыбе» (1960), аповесцей «Туман ідзе па следу» (1963— 64), «Чарапаха без панцыра» (1966), «Сустрэча з сонейкам, альбо Аповесць пра Пецькуфлібусцьера і некаторых яго сяброў» (1981), сцэнарыяў дакумент. фільмаў «Родныя бярозы не спяць» (1965), «Зялёны патруль» (1966), «Трэба марыць» (1967) і інш.
       Твл Святло далёкага Алькора: Аповесці. Мн., 1973; Падарожжа сярод лета. Мн.. 1983; Школа каля крэпасці: Выбранае. Мн.. 1986; Талісман: Казкі. Мн.. 2000.
    
    
    
    В.Шылко Ітра. 1993.
    
    ШЫЛОНГ, нагор’е па ПнУ Індыі; тое, што Асамскія горы.
    
    
    12         ШЫЛЬДГАЎЗ
    
    ШЫЛЬДГАЎЗ (Schildhaus) Караль, бел. архітэктар канца 18 — пач. 19 ст. ГІаходзіў з Германіі. У пач. 19 ст. губ. архітэктар і выкладчык унта ў Вільні. Пабудаваў Пінскі палац і Гродзенскі дом Агінскага (1790, не захаваўся). Выканаў праекты перабудовы парафіяльнага касцёла (каля 1790, не ажыццёўлены) і будва казначэйства (1800) у Гродне.
             В. Ф.Марозаў.
    
    ШЫЛЬДЭР Карл (Аляксандр) Андрэевіч (7.1.1786, маёнтак Сіманава Невельскага пав. Віцебскай губ., цяпер у Пскоўскай вобл., Расія — 23.6.1854), расійскі ваен. інжынер, вынаходнік і рацыяналізатар у галіне ваен. тэхнікі. Бацька М.К.Шыльдэра. Ген.інжынер (1852), ген.ад’ютант. Скончыў школу калонаважатых у Маскве (1806). Служыў у інж. войсках: камандзір сапёрных роты, батальёна, нач. інжынераў корпуса, арміі. Удзельнік Аўстэрліцкай бітвы (1805), Бабруйскай абароны 1812, вызначыўся ў рус.тур. вайну 1828—29 пры аблозе Варны (1828), Сілістры і Шумлы (Балгарыя, 1829), у Крымскую вайну 1853—56 пры фарсіраванні р. Дунай і аблозе Сілістры (1854). Памёр ад ран. Вынайшаў арыгінальную канструкііыю мастоў вісячага (1828) і «бурдзючнага» з праіумаваных палатняных складных пантонаў (1836). Распрацаваў (з П.Л.Шылінгам) эл. спосаб запальвання парахавых зарадаў, сканструяваў (з Б.С.Якобі) гальванічныя і гальванаўдарныя марскія міны. Паводле яго праекга пабудавана першая ў свеце суцэльнаметалічная падводная лодка (1834; выкарыстаны ідэя і матэрыялы К.Г Чарноўскага), узброены ракетамі і артылерыяй параход «Адважнасць» (1846) — правобраз эсмінца. У ліку яго вучняў ваен. інжынеры ЭА.Татлебен і М.М.Барэскаў.
      Літ.'. Быховскнй Н.А Мастера «потаенных» судов. М., 1950; Яго ж. Рассказы о русскмх кораблестронтелях. М., 1966.
    М.Дз.Казюлін.
    
    ШЫЛЬДЭР Мікалай Карлавіч (2.6.1842, С.Пецярбург — 19.4.1902), расійскі гісторык, ген.лейт. (1893), чл.кар. Пецярбургскай АН (1900). Сын КЛ.Шыльдэра. Скончыў Пажскі корпус і Мікалаеўскую інж. акадэмію. 3 1863 ад’ютант ген. Э.1.Татлебена, удзельнік рус.тур. вайны 1877—78. 3 1886 заг. Мікалаеўскай інж. акадэміі, з 1899 дырэкгар Публічнай бкі. У 1892—93 рэдактар час. «Русская старнна». Апублікаваў значную колькасць дакументаў па паліт., ваен. і дыпламат. гісторыі Расіі. Аўтар жыццяпісаў імператараў Паўла I, Аляксандра I і Мікалая I (да 1831). Каштоўнасць прац Ш. ў вял. фактычным матэрыяле. Стаяў на дваранскаманархічных пазіцыях.
    
    ШЫЛЬНІК, род дзеразападобных раслін; тое, што палушнік.
    
    
    ШЫЛЬНІКОЎСКАЯ Васіліса ІІаўлаўна (1.7.1925, Масква — 3.6.1991), бел. архітэктар. Засл. архітэктар Беларусі (1979). Скончыла Маскоўскі арх. інт (1951). Працавала ў праектных аргцыях г. Новасібірск. 3 1966 у інце «Мінскпраект». Гал. работы ў галіне ландшафтнай архітэктуры: праекты зон адпачынку, азелянення і абваднення прыгараднай зоны і лесапаркавага пояса Мінска (1960— 80я г., кіраўнік і аўтар), вадасховішчы Крыніцы і Дразды (1975—76). грабны канал і рэканструкцыя берагавой зоны Заслаўскага вадасховішча (1976; усе пад Мінскам), арх.ландшафтныя комплексы ўсх. раёнаў горада на аснове Сляпянскага воднапаркавага паўкальца (Дзярж. прэмія СССР 1989). Адзін з аўтараў генплана Мінска (1982). Аўтар кн. «Вялікі Усцюг» (2е выд. 1987).
    
    ШЫЛЬНІЦА (Subularia), род кветкавых раслін сям. крыжакветных. 2 віды. Пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі, Паўн. Амерыкі і ў гарах Усх. Афрыкі. На Беларусі 1 від — Ш. вадзяная (S. aquatica). Трапляецца рэдка па берагах і ў прыбярэжнай зоне рэк і азёр. У апошнія дзесяцігоддзі не адзначана.
      Ш. вадзяная — аднагадовая водная травяністая расліна выш. 2—6 см. Лісце шылападобнае, сядзячае, у прыкаранёвай разетцы. Цвіце часцей пад вадой. Кветкі звычайна не раскрываюцца (клейстагамныя), белыя, у малакветных гронках на бязлістай кветаноснай стрэлцы. Плод—стручочак. Дз.І.Траццякоў.
    
    ШЫЛЯЕЎ Аляксей Сямёнавіч (н. 7.2.1929, в. Правы Лякшур Сюмсінскага рна, Удмурція), бел. вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Др тэхн. н. (1988), праф. (1990). Скончыў Удм. пед. інт (1952). 3 1964 у Бел. агр. тэхн. унце. Навук. працы па распрацоўцы тэхнал. працэсаў і абсталявання з выкарыстаннем ультрагуку для вырабу, аднаўлення і ўмацавання дэталей машын у машынапрыладабудаванні і інш.
      Тв.: Ультразвуковая технологня улучшенпя эксплуатацнонных свойств сталей н сплавов прн нзготовленнн н ремонте деталей машнн. Мн., 1986; Ультразвуковая обработка расплавов прн пронзводстве н восстановленнн деталей машнн. Мн., 1992. Л.В.Бароўка.
    
    ШЫМАВА Вольга Сяргееўна (н. 3.5.1951, г.п. Сокал Сахалінскай вобл., Расія), бел. вучоныэканаміст. Др эканам. н. (1998), праф. (2001). Скончыла Маскоўскі унт (1973). 3 1982 у Гомельскім каап. інце, з 1990 у Бел. эканам. унце. 3 2001 заг. кафедры Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Навук. працы па праблемах эколагаэканам. рэгулявання, устойлівага развіцця, экалагічнай бяспекі, удасканалення эканам. метадаў кіравання прыродаахоўнай дзейнасцю. Лўтар падручнікаў і навуч. дапаможнікаў для ВНУ па экалогіі і эканоміцы прыродакарыстання.
      Тв.: Экологоэкономнческое регулнрованне: Вопр. методологнн н практнкн переходного пернода. Мн., 1998; Основы экологнн н экономнкм прнродопользовання. 2 нзд. Мн., 2002 (разам з М.К.Сакалоўскім); Нацнональ
    
    
    ная безопасность Республнкн Беларусь: современное состоянме н перспектмвы. Мн., 2003 (у сааўт.): Экологня н экономнка прнродопользовання. Мн., 2003.
    
    ШЫМАНбВІЧ Уладзімір Дзям'янавіч (н. 4.10.1937, Мінск), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (1989), праф. (1991). Скончыў БДУ (1959). 3 1960 у Інце фізікі, з 1992 у Інце малекулярнай і атамнай фізікі Нац. АН Беларусі (з 1989 заг. лабараторыі). Навук. працы па фізіцы шіазмы і плазменÐ