• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 8

    Беларуская энцыклапедыя Т. 8


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 576с.
    Мінск 1999
    1210.73 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    КЕНДЫР, кзылкурай, т у р к a (Trachomitum), род кветкавых раслін сям. кутравых. 6 відаў. Пашыраны ў Паўд. Еўропе, ва ўмеранай зоне Азіі.
      Шматгадовыя травы ці паўкусты з прамастойным разгалінаваным сцяблом выш. да 1,5 м, у якім да 20—27% лубу. Лісце з кароткім чаранком, падоўжана ці авальналанцзгнае. Кветкі дробныя, белыя, ружовыя або чырвонафіялетавыя, сабраныя ў рыхлыя гронкі на верхавінках сцёблаў. Плод — лістоўкападобны, даўж. 8—20 см. Валокны з лубу К. насычаны дубільнымі рэчывамі і смола
    
    мі, устойлівымі да загнівання, прыдатныя для вырабу рыбалоўных сетак. У.П.Пярэднеў.
    КЕНЕВІЧ Баляслаў Альбінавіч (21.11.1907, в. Дварэц Лунінецкага рна Брэсцкай вобл. — 3.5.1969), генераллейтэнант (1946). Скончыў Вышэйшыя акад. курсы (1948). У Чырв. Арміі з
    
    
    кенія 229
    
    стралк. палка, дывізіі. 3 снеж. 1943 у Войску Польскім: нач. штаба корпуса, арміі, камандзір дывізіі. Удзельнік баёў пад Масквой, вызвалення Варшавы, ВіслаОдэрскай, Берлінскай аперацый. У 1945—54 на адказных пасадах у Войску Польскім і Сав. Арміі.
    КЕНЁВІЧ (Kieniewicz) Стафан (20.9.1907, в. Дарашэвічы Петрыкаўскага рна Гомельскай вобл. — 2.5.1992), польскі гісторык. Акад. Польскай АН (1969). Скончыў Пазнанскі унт. 3 1937 працаваў у Скарбовым архіве ў Варшаве. У 2ю сусв. вайну ўдзельнічаў у падп. барацьбе Арміі Краёвай. У час Варшаўскага паўстання 1944 паранены, зняволены ў канцлагеры Дахаў. У 1946—77 выкладаў у Варшаўскім унце.
    
    
    
    Кендыр ланцэталісты.
    
    Даследаваў гісторыю барацьбы Польшчы за незалежнасць у канцы 18—19 ст., грамадскіх рухаў 19 ст., развіцця польск. нац. самасвядомасці, гісторыю Варшавы. Аўтар манаграфій «Адам Сапега (1828—1903)» (1939), «Польская рэвалюцыя 1846 г.» (1950), «Легіён Міцкевіча, 1848—1849» (1957), «Брусельскі самотнік: Аповесць пра Іаахіма Лялевеля» (2е выд., 1960). Паўстанню 1863—64 прысвечаны кнігі «Студзеньскае паўстанне» (2е выд., 1983), «Дарашэвічы 1863» (1986) і інш.
                                В. С.Пазднякоў. КЕНЁВІЧ Фелікс (1802, Мазыршчына — 1863), удзельнік паўстання 1830—31. Вучыўся ў Віленскім унце. У маі 1831 узначаліў паўстанне ў Мазырскім пав. У створаны ім паўстанцкі атрад уваходзілі сяляне, шляхта, чыноўнікі. У чэрв. 1831 пасля няўдалай спробы захапіць Мазыр, атрад вымушаны быў перанесці дзеянні ў Рэчыцкі пав. Пасля паражэння паўстання эмігрыраваў у Галіцыю. У 1833 у Францыі. Удзельнічаў у паліг. жыцці польскай эміграцыі. Паводле некат. звестак у 1835—39, 1844— 46 быў эмісарам на Палессі, у Галіцыі, на Валыні, у Коўне. У 1857, скарыстаўшы амністыю, вярнуўся ў Мазыр.
    В.В.Швед.
    
    
    КЕНЕСАРЫ КАСЬІМАЎ (1802—1847), дзеяч казахскага нац.вызв. руху. Унук хана Аблая. Султан, з 1841 хан Сярэдняга жуза (плем. аб'яднанне на ПнУ сучаснага Казахстана, у 1740 пры хане Аблаю далучаны да Расіі). Выступаў за аддзяленне Казахстана ад Рас. імперыі і супраць палггыкі рас. улад, якія абмяжоўвалі правы каз. знаці. У 1837—47 кіраваў антырас. ўзбр. паўстаннем казахаў; аснову яго войска складалі дружыны сваякоў. Меў падтрымку з боку сярэднеазіяцкіх ханстваў. У 1846 выцеснены рас. войскамі на Пд у межы Старэйшага жуза. Загінуў у час набегу на кіргізаў.
    КЁНІГСБЕРГ Якаў Эмануілавіч (н. 4.8.1939, г. Мазыр Гомельскай вобл.), бел. вучоныімунолаг. Др біял. н. (1982), праф. (1993). Скончыў Мінскі мед. інт (1962). 3 1970 у БелНДІ эксперым. ветэрынарыі, з 1988 у Н.д. клінічным інце радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі (нам. дырэктара). Навук. працы па радыяцыйнай медыцыне, гігіене, ахове арганізма ад уздзеяння радыяцыі.
       Те.: Pathway analysis and dose distributions: Final report. Brussels; Luxembourg, 1986 (y caаўг).
    КЕНІГСбн Уладзімір Уладзіміравіч (7.11.1907 — 17.11.1986), расійскі акцёр. Hap. арт. СССР (1982). Скончыў тэатр. студыю ў Сімферопалі (1926). 3 1926 акцёр Сімферопальскага тра, з 1942 — маск. Камернага тра. 3 1951 у Малым тры. Вострахаракгарны акцёр. Сярод роляў: Незнамаў, Кучумаў («Без віны вінаватыя», «Шалёныя грошы» А.Астроўскага), Сіплы («Аптымістычная трагедыя» У.Вішнеўскага), Парфірый Галаўлёў («Паны Галаўлёвы» М.СалтыковаШчадрына), Радольф («Мадам Бавары» паводле Г.Флабера), прынц Ганзага («Эмілія Галоці» Г.Лесінга) і інш. 3 1949 здымаўся ў кіно: «Падзенне Берліна» (1950, Дзярж. прэмія СССР 1950), «Вогненныя вёрсты» (1957), «Надзвычайнае здарэнне» (1965), «Апошняя ахвяра» (1976), «Па даных крымінальнага вышуку» (1980) і інш.
    КЕНІТРА (араб. МінаХасанТ а н і), горад на ПнЗ Марока. Адм. ц. прав. Кенітра. Каля 200 тыс. ж. (1997). Чыг. ст., вузел аўгадарог. Аэрапорт. Порт на Атлантычным ак., у вусці р. Себу (вываз с.г. і мінер. сыравіны). Прадпрыемствы харчасмакавай (мукамольнай, агароднінакансервавай), тэкст., металаапр., хім. прамсці.
    КЕНІФК§ЙВ (Kenniff Cave), пячора ў Квінслендзе (Аўстралія); адзін з найстараж. помнікаў дзейнасці чалавека на кантыненце — датуецца 14—13м тыс. да н.э. Знойдзена шмат скрабкоў на ядрышчах і адшчэпах, невял. пласціны, мікраліты, пласціны з прытупленым краем, наканечнікі.
    КЕНІЯ (Kenya), Рэспубліка К е н і я (суахілі Jamhuri ya Kenya, англ. Republic of Kenya), дзяржава ва Усх. Афрыцы. Мяжуе на ПнУ з Самалі, на
    
    Пн з Эфіоіііяй і Суданам, на 3 з Угандай (мяжа часткова ідзе па воз. Віпорыя), на ПдЗ з Танзаніяй. На ПдУ абмываецца Індыйскім ак. Пл. 582,6 тыс. км². Нас. 28,8 млн. чал. (1997). Дзярж. мовы — суахілі і англійская. Сталіца — г. Найробі. Падзяляецца на 7 правінцый і сталічную акругу. Нац. свята — Дзень незалежнасці (12 снежня).
      Дзяржаўны лад. К. — рэспубліка. Член Садружнасці. Дзейнічае канстытуцыя 1963 з пазнейшымі папраўкамі і дадаткамі. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, якога выбірае насельніцтва тэрмінам на 5 гадоў. Прэзідэнт назначае віцэпрэзідэнта, які ўзначальвае ўрад, і
    
    
    міністраў. Заканад. ўлада належыць аднапалатнаму парламенту — Нар. сходу з 5гадовым тэрмінам паўнамоцтваў
    
    
    Герб і сняг Кеніі.
    
    
            230 кенія
    
    (большасць членаў парламента выбірае насельніцтва, астатніх назначае прэзідэнт).
      Прырода. Большую ч. краіны займае пласкагор’е выш. ад 500 м на У да 2000—3000 м на 3. Пласкагор’е перасякаецца глыбокай скідавай упадзінай — УсходнеАфрыканскай рыфтавай сістэмай, па краях якой патухлыя вулканы Кенія (5199 м), Элган (4322 м, на мяжы з Угандай) і інш. Карысныя выкапні: золата, каменная і вуглянатрыевыя солі, азбест, графіт і інш. Клімат экватарыяльны мусонны. Сярэдняя тра самага цёшіага месяца (сак.) 18—28 °C, самага халоднага (ліп.) 14—24 °C. Колькасць ападкаў (250—1500 мм) павялічваецца з ПнУ на ПдЗ; 2 сезоны дажджоў (сак.—май, кастр.—снежань). Рэкі бас. Індыйскага ак. (60% тэрыторыі), р. Ніл (10%), басейнаў унутр. сцёку. Найб. рэкі Тана і Галана ўпадаюць у
    
    (значная ч. — бежанцы з Самалі), гала і інш. Жывуць таксама індыйцы і арабы; еўрапейцаў (у асн. англічан) каля 100 тыс. чал. Сярод вернікаў пераважаюць пратэстанты (38%), католікі (28%), прыхільнікі мясц. традыц. культаў (26%); ёсць мусульмане і індуісты. Сярэднегадавы прырост насельнііггва 2,3%. Сярэдняя шчыльн. каля 50 чал. на 1 вг. Найб. густа заселены раён воз. Вікгорыя, узвышаныя шіато і прыморскія раёны. У гарадах 30% насельніцтва. Найб. гарады (тыс. ж., 1995): Найробі — 2000 (з прыгарадамі), Мамбаса — 500, Кісуму — 200, Накуру — 150. Значная ч. насельніцтва на Пн і У — качэўнікі і паўкачэўнікі. У сельскай гаспадарцы занята 75—80% працаздольнага насельніцтва.
      Гісторыя. На тэр. К. археолагамі знойдзены рэшткі стараж. продкаў чалавека (гл. Олдувай). 3 сярэдзіны 1га тыс. н.э. ўзбярэжжа К. наведвалі арабы, пад упльшам якіх пачалося распаўсюджванне ісламу і складванне народнасці суахілі. Суахілі стварылі шэраг гара
    
    становішча, аб’явілі рух «Маумау» паза законам і арыштавалі лідэраў КАУ на чале з Кеніятам. Узбр. антыцлан. паўстанне, у якім актыўна ўдзельнічалі члены «Маумау» і КАУ, жорстка падаўлена ў 1956. У 1960 засн. Кенійскі нац. афр. саюз (КАНУ) і менш радыкальны Кенійскі афр. дэмакр. саюз. На парламенцкіх выбарах 1961 і 1963 КАНУ перамог і сфарміраваў першы ў гісторыі К афр. ўрад на чале з Кеніятам. 1.6.1963 К. атрымала ўнутр. самакіраванне, 12.12.1963 стала незалежнай дзяржавай, 12.12.1964 абвешчана рэспублікай. Першым прэзідэнтам у 1964 абраны Кеніята. У аснове ўнутр. і знешняй палітыкі К. была канцэпцыя т.зв. дэмакр. сацыялізму, якая прадугледжвала падтрымку мясц. і замежнага прыватнага капіталу і прывяла ў 1960— 70я г. да значных эканам. поспехаў. У 1966—69 у краіне вялася паліт. барацьба паміж КАНУ і аргцыяй левай арыентацыі Нар. саюз К. (КПУ) на чале з
    
    Да арт. Кенія. Ландшафт на захадзе краіны.
    
    Да арт. Кенія. «Чатырнаццаць вадаспадаў» на рацэ Галана.
    
    Індыйскі ак. Бяссцёкавыя азёры Рудольф (Туркана), Барынга і інш.; на 3 —возера Вікторыя. На Пн і ПнУ паўпустыні на бурых глебах, на Пд і ПдЗ апустыненая саванна на чырвонабурых глебах; на ўзбярэжжы акіяна мангравыя лясы; па далінах рэк і схілах гор вільготныя трапічныя лясы і інш. Пераважаюць саванны і паўпустыні, пад лясамі і хмызняком 4% тэрыторыі. Жывёльны свет багаты і разнастайны: слон, насарог, буйвал, антылопа, жырафа, леў, страус, у рэках і азёрах — бегемот і кракадзіл. У К. 8 нац. парка^ агульнай пл. больш за 22 тыс. км (найб. Цава, Сібілаі, Меру, Абердэр, МаўнтКенія); некалькі марскіх нац. паркаў, запаведнікі.
       Насельніцтва. Каля 98% — афрыканцы, у т.л. народы моўнай групы банту (65% насельніцгва): кікую (22%), лух’я (14%), камба (11%), кісі (6%); нілоцкай моўнай групы (каля 30%): луа (13%), календжын (12%), масаі; самалійцы
    
    доўдзяржаў, якія дасягнулі росквіту ў 11—15 ст. 3 канца 15 ст. Усх.Афр. ўзбярэжжа стала аб’екгам барацьбы паміж арабамі і партугальцамі, апошнія ў 16 ст. захапілі яго большую частку. У 18 ст. туг узнікла некалькі араб. феад. султанатаў, частка якіх з канца 18 ст. знаходзілася ў васальнай залежнасці ад султана Маската, з 2й пал. 19 ст. — Занзібара. У 19 ст. пачалося пранікненне на тэр. К. Вялікабрытаніі і Германіі. Паводле англагерм. дагавора 1890 К. перайшла пад брьгг. кантроль, а пазней увайшла ў склад утворанага ў 1895 брыт. Усх.Афр. пратэктарата. У 1920 К. абвеіпчана брыт. калоніяй.
       У 1922 створана першая паліт. аргцыя афрыканцаў — Цэнтр. асацыяцыя кікую на чале з Цж.Кеніятам. У час 2й сусв. вайны вызв. pyx у К. актывізаваўся, у 1944 узнікла першая масавая паліт. аргцыя — Саюз афрыканцаў К. (КАУ). У канцы 1940х г. пачаўся тайны рэліг.паліт. рух «Маумау», асн. мэтамі якога бьші вяртанне зямель, захопленых еўрап. каланізатарамі, і ўстанаўленне самакіравання. У кастр. 1952 калан. ўлады ўвялі ў К. надзвычайнае