КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ганізацыя працы. Асн. патрабаванні да вытв. струкгуры: прастата, гнуткасць і эканамічнасць, якія дасягаюцца змяншэннем колькасці вытв. падраздзяленняў, іх узбуйненнем, пераходам на бясцэхавую струкгуру кіравання, укараненнем найноўшых тэхнікі і тэхналогій, спецыялізацыяй і канцэнтрацыяй вытворчасці. Эфекгыўнасць А.в. заключаецца ў змяншэнні выдаткаў вытвсці, павышэнні прадукцыйнасці працы. Абагульняльны паказчык эфекгыўнасці А.в. — павелічэнне прыбытку ад рэалізаванай прадукцыі ў разліку на 1 руб. сродкаў, укладзеных у работу прадпрыемства. Г.Я.Кажэкін. АРГАНІЗАЦЫЯ ДАГАВОРУ ПАЎДНЁВАУСХОДНЯЙ АЗІІ (SouthEast Asia Treaty Organization; CEATO), ваеннапаліт. рэгіянальная арганізацыя ў Паўд.Усх. Азіі ў 1954—77. Створана ў вер. 1954 у Маніле паводле Паўд.Азіяцкага дагавору аб калекг. абароне. Уваходзілі Аўстралія, Вялікабрытанія, ЗША, Новая Зеландыя, Пакістан (выйшаў у 1973), Тайланд, Філіпіны, Францыя (з 1965 абмежавала, з 1974 спыніла ўдзел у аргцыі). Штабкватэра знаходзілася ў Бангкоку. У 1975 Тайланд і Філіпіны выказаліся за роспуск блока. У чэрв. 1977 дзейнасць аргцыі спынена. АРГАНІЗАЦЫЯ ІСЛАМСКАЯ КАН ФЕРЭНЦЫЯ, Ар га н із а ц ы я Ісл а м с к і к а н г р э с (АІК), міждзяржаўная паліт.рэлігійная аргцыя. Створана ў 1971 у Рабаце (Марока). Аб’ядноўвае 45 мусульм. краін (1991) на ідэі панісламізму. Мэты — умацаванне салідарнасці мусульм. краін, развіццё эканам., сац., культ. і навук. супрацоўніцтва паміж імі. Найвыш. орган — канферэнцыя кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў краінудзельніц (збіраецца кожныя 3 гады). Штабкватэра ў Джыдзе (Саудаўская Аравія). АРГАНІЗАЦЫЯ КРАІН—ЭКСПАРЦЁРАЎ НАФТЫ (Organisation of Petroleum Exporting Countries; ОПЭК). Засн. ў 1960. Члены — 13 краін: Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Алжыр, Венесуэла, Габон, Інданезія, Ірак, Іран, Катар, Кувейт, Лівія, Нігерыя, Саудаўская Аравія, Эквадор. Мэты: каардынацыя і уніфікацыя нафтавай палітыкі краінудзельніц; забеспячэнне стабільнасці цэн на міжнар. нафтавых рынках для атрымання ўстойлівых даходаў краін — чл. АПЭК, эфекгыўных і рэгулярных паставак нафты краінамспажыўцам. Кантралюе каля 85% сусв. аб’ёму гандаю нафтай, устанаўлівае афіц. цану на сырую нафту, што ў многім вызначае сусв. ўзровень цэнаў на нафту. Штабкватэра ў Вене. АРГАНІЗАЦЫЯ МІЖНАРОДНАЙ ГРАМАДЗЯНСКАЙ АВІЯЦЫІ (Inter 16. Бел. энц., т. 1. аРГйМЙЙІІЫЯ падпісанага 4.4.1949 у Вашынггоне па лініі р. Нарва—Пскоў—Віцебск— Паўн.Атлангычнага дагавору. Перша Орша—сярэдняе цячэнне р. Дняпро — пачатковыя ўдзельнікі: Белыія, Вяліка рэкі Сож і Малочная. Падраздзяленні брытанія, Данія, ЗІПА, Ісландыя, Італія, Канада, Люксембург, Нарвегія, Нідэрланды, Партугалія, Францыя; пазней далучьгліся Грэцыя і Турцыя (1952), ФРГ (1955), Іспанія (1982). Асн. мэты аргцыі — гарантаванне бяспекі, свабоды і міру краінамудзельніцам. На пачатку існавання палітыка НАТО фарміравалася ў атмасферы «халоднай вайны» і гонкі ўзбраенпяў, выкліканых узбр. і паліт. процістаяннем ЗІІІА і СССР, НАТО і аргцыі краін Варшаўскага дагавору 1955. Пасля распаду сацыялісг. сістэмы, СССР і спынення дзейнасці Варшаўскага дагавору (1991) лалітыка НАТО істотна змянілася. У 1991 прынята Рымская дэкларацыя аб міры і супрацоўніцгве. Дзеля большай бяспекі ў Еўропе створаны Савет Паўн.Аглантычнага супрацоўніцгва. У вер. 1994 на сесіі Савета НАТО прынята праграма «Партнёрства дзеля міру», адкрытая для далучэння ўсіх краін Усх. Еўропы (Беларусь далучылася ў 1994). Вышэйшыя органы НАТО — сесія Савета НАТО і Кт ваеннага планавання, якія збіраюцца 2 разы на год. Паміж сесіямі Савет працуе як Пастаянны Савет НАТО ў складзе пастаянных прадстаўнікоў дзяржаўудзелькіц. Бягучую работу і падрыхтоўку сесій вядзе Міжнар. сакратарыят на чале з Ген. сакратаром НАТО. У ваен. арганізацыі НАТО вышэйшы орган — Кт ваен. планавання, выканаўчы — Ваенны кт, якому падначалены Вярх, штаб аб’яднаных узбр. сіл НАТО. Штабкватэра аргцыі ў Бруселі (да 1967 была ў Парыжы). АРГАНІЗАЦЫЯ ПРАЦЫ, стварэнне аптымальнай сістэмы працоўнай дзейнасці людзей. Сугнасць А.п. ў межах асобнага прац. калектыву — у рацыянальным выкарыстанні рабочай сілы. Уключае: падбор і прафес. падрыхтоўку кадраў; агггымальную расстаНоўку работнікаў у адпаведнасці з падзелам і кааперацыяй працы і вытв. задачамі; арганізацыю рабочых месцаў; нарміраванне, дысцыпліну і стымуляванне працы. Для эфектыўнага выкарыстання рабочай сілы ў вытв. працэсе ўводзіцца навуковая арганізацыя працы. Грамадская А.п. звязана з многімі факгарамі ў краіне: умовамі занятасці насельніцтва, падзелам і кааперацыяй працы, размеркаваннем яе вынікаў паміж членамі грамадства і інш. «АРГАНІЗАЦЫЯ ТОТА», паўваенная спецыялізаваная аргцыя ў фаш. Германіі ў 1938—45 (назва ад прозвішча яе заснавальніка — нацыста інжынера Ф.Тота). У 2ю сусв. вайну займалася будвам і рамонтам шашэйных дарог, мастоў, аэрадромаў, умацаванняў і іншых ваен. аб’ектаў, у т.л. на акупіраванай Беларусі. Летам 1941 падраздзяленні «А.Т.» рухаліся за наступаючымі ням. войскамі, аднаўлялі разбураныя камунікацыі, выкарыстоўваючы працу ваеннапалонных і цывільнага насельніцтва. У 1943—44 аргцыя ўдзельнічала ў стварэнні герм. стратэгічнага абарончага рубяжа — «Усходняга вала» national Civil Aviation Organization; IKAO), спецыялізаваная ўстанова AAH па супрацоўнііггве дзяржаў у галіне грамадзянскай авіяцыі. Засн. ў 1944 на аснове Чыкагскай канвенцыі аб міжнар. грамадз. авіяцыі. Членамі яе з’яўляюцца каля 150 краін. Гал. мэты: распрацоўка і уніфікаванне тэхн. правілаў, якія рэгулююць міжнар. палёты і эксплуатацыю паветр. суднаў, аэрадромаў, аэранавігацыйных сродкаў; тэхн. дапамога ў арганізацыі грамадз. авіяцыі і кіраванні ёю. Штабкватэра ў Манрэалі. АРГАНІЗАЦЫЯ ПА БЯСПЕЦЫ I СУПРАЦОЎНІЦТВЕ Ў ЕЎРОПЕ (АБСЕ), міжнар. аргцыя. Склалася да сярэдзіны 1990х г. у выніку дзейнасці Нарады па бяспецы і супрацоўнпггве ў Еўропе (НБСЕ). На пач. 1970х г. СССР і яго партнёры па Аргцыі Варшаўскага дагавору (гл. Варшаўскі дагавор 1955) ініцыіравалі скліканне нарады еўрап. дзяржаў для абмеркавання захадаў, якія забяспечылі б калект. бяспеку ў Еўропе. Ва ўмовах паляпшэння адносін паміж СССР, ЗША і краінамі Зах. Еўропы ў г. Хельсінкі адбыліся папярэднія шматбаковыя кансультацыі (ліст. 1972 — чэрв. 1973) і пасяджэнні міністраў замежных спраў 33 еўрап. дзяржаў (акрамя Албаніі), ЗША і Канады (ліп. 1973). 2і этап перагавораў аб скліканні НБСЕ прайшоў у вер. 1973 — ліп. 1975 у Жэневе. 30.7.1975 у Хельсінкі на ўзроўні кіраўнікоў урадаў 35 дзяржаў пачалася нарада, 1.8.1975 падпісаны Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе. У 1977—94 адбыўся шэраг сустрэч прадстаўнікоў дзяржаў — удзельніц НБСЕ. У 1991 удзельнікамі НБСЕ сталі Албанія, Эстонія, Латвія, Літва, у 1992 — Беларусь і інш. краіны. На сустрэчы ў Будапешце (5— 6.12.1994) кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў 52 краін (без Югаславіі), прынялі рашэнне аб пераўтварэнні НБСЕ у АБСЕ, падпісалі мемарандумы аб гарантыі бяспекі Украіны, Беларусі і Казахстана, прынялі паліт. дэкларацыю «Да сапраўднага партнёрства ў новую эпоху», якая вызначае ролю, месца і задачы АБСЕ ў пабудове будучай Еўропы. Органамі АБСЕ (з 1990) з’яўляюцца: сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў (адбываюцца кожныя 2 гады); Савет міністраў замежных спраў (засядае не менш як 1 раз на год); Сакратарыят з рэзідэнцыяй у Празе; Цэнтр па прадухіленні канфлікгаў (Вена); бюро «За свабодныя выбары» (Варшава, ажыццяўляе назіранне за выбарамі); Парламенцкі сход АБСЕ; Камітэт вышэйшых дзярж. служачых (у ліку абавязкаў падрыхтоўка пасяджэнняў). АРГАНІЗАЦЫЯ ПАЎНОЧНААТЛАНТЫЧНАГА ДАГАВОРУ (North Atlantic Treaty Organization; HATO), ваеннапаліт. арганізацыя, створаная на аснове «А.Т.» існавалі ў Мінску, Віцебску, Гомелі, Слуцку і ў інш. нас. пунктах. АРГАНІЗАЦЫЯ ЎКРАІНСКІХ НАЦЫЯНАЛІСТАЎ (АУН), украінская паліт. арганізацыя. Створана ў 1929 Я.Канавальцам. У сваёй праграме абвяшчала непрымірымыя адносіны да камунізму. Паставіла сябе над ініп. ўкр. партыямі і рухамі, пачаўшы з імі барацьбу. Імкнулася пры дапамозе ўсенар. паўстання аб’яднаць усе ўкр. землі ва Укр. Самастойную Саборную Дзяржаву (УССД). У 1940 зза ўнутр. рознагалоссяў распалася на АУН (м) — мельнікаўцаў і АУН (б) — бандэраўцаў (паводле прозвішчаў кіраўнікоў — А.Мельніка і С.Бандэры). На пач. 2й сусв. вайны выступіла супраць Польшчы, потым супраць СССР на баку Германіі. Пасля адмовы гітлераўскіх уладаў прызнаць Акт аднаўлення Украінскай Дзяржавы (30.6.1941) АУН (б) перайшла ў апазіцыю да акупац. рэжыму, разгарнула супраць яго прапаганду. На гэта фашысты адказалі арыштамі і расстрэламіі бандэраўцаў. Мельнікаўцы стаялі на змоўніцкіх пазіцыях да фашыстаў. Вясной 1943 АУН (б) абвясціла стратэгію «двухфрантавой» барацьбы супраць Берліна і Масквы — «Украінская паўстанцкая армія» («УПА») пачала на Валыні і бел.ўкр. Палессі дзеянні супраць гітлераўцаў і сав. партызанаў. 3 1944 гал. сілы АУН разгарнулі антысав. барацьбу, якая ахапіла пераважна зах. вобласці Украіны і працягвалася да сярэдзіны 1950х г. Пасля вайны асн. кадры абедзвюх частак АУН былі ў эміграцыі. 3 абвяшчэннем дзярж. суверэнітэту Украіны ў 1991 АУН перанесла сваю дзейнасць на радзіму і скіравала яе на пабудову дэмакр., паліт. і эканам. незалежнай укр. дзяржавы. А.В.Кенцій. АРГАНІЗАЦЫЯ ЦЭНТРАЛЬНААМЕРЫКАНСКІХ ДЗЯРЖАЎ (Organization of Central American States; АЦАД), рэгіянальная aprцыя дзяржаў Цэнтр. Амерыкі. Створана ў 1951. Аб’ядноўвае Гандурас, Гватэмалу, КостаРыку, Нікарагуа, Сальвадор. Статут прадугледжвае магчымасць далучэння Панамы. Паводле Хартыі 1965 мэта аргцыі — узаемадапамога, эканам., сац. і паліт. супрацоўніптва ў Цэнтр. Амерыцы. Вышэйшыя органы — нарады кіраўнікоў краінудзельніц і міністраў замежных спраў. Штабкватэра ў СанСальвадоры. API АНІЗАЦЫЯ ЦЭНТРАЛЬНАГА ДАГАВОРУ (The Central Treaty Organization; CEHTO), ваеннапалітычная арганізацыя на Б. і Сярэднім Усходзе ў 1955—79, да сак. 1959 наз. Аргцыя Дагавору Блізкага Усходу. Дагавор аб яе стварэнні падпісаны ў 1955 у Багдадзе (Багдадскі пакг). Уваходзілі Ірак (выйшаў у 1958), Іран, Пакістан, Турцыя і АРГАНІЧНАЯ 467 Вялікабрытанія, у 1959 далучыліся ЗША. Пасля выхаду з СЕНТО Ірана і Пакістана (1979) па ініцыятыве Турцыі аргцыя спыніла сваю дзейнасць.