Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 552с.
Мінск 1996
«нацыянальнага ачага» як «асобнага яўрэйскага сацыялістычнага грамадства». Абапіралася на дэмакр. інтэлігенцыю, рамеснікаў і некат. рабочых. Аб’ядноўвала каля 5 тыс. чал. (1917). Кіраўнікі Ш.Ківін, Н.Уфрыхціч, М.Гутман і інш. На Беларусі вяла барацьбу з Бундам за паліт. ўплыў, але паступова эвалюцыяніравала ў яго бок. У 1917—18 супрацоўнічала з Беларускай радай, Беларускай сацыялістычнай грамадой. Удзельнічала ў стварэнні Народнага сакратарыята Беларусі. Падтрымала абвяшчэнне БНР. Ва ўмовах змагання супраць польскіх інтэрвентаў зблізілася з бальшавікамі, і яе члены ўвайшлі ў склад СНК Літ.Бел. ССР (май 1919). ЦК партыі падтрымаў рэзалюцыю XII канфер. Бунда (Масква, крас. 1920) аб тым, што патрабаванне нац.культ. аўтаноміі траціць сэнс пры сац. рэвалюцыі. Злілася з Бундам. М.С.Сташкевіч.
АБ’ЯДНАННЕ (ваен.), вайсковае фарміраванне, у якое ўваходзяць не
ШШЫ адг
ІН as Uga MM) lite
№ 33. 6 лістапада 1930 году.
Н A 111 A П I А П А заня.іа першае месца ў РСЧА 11г\.1Х1г\ па СТрдЛковай справе. У XIV ГОДЗЕ ПРАЛЕТАРСКАЙ РЭВАЛЮЦЫІ „будзем змагацца за пяршынства ў РСЧА ва ўсіх галінах БАЯВОЙ ПАДРЫХТОЎКІ.
Газета «Чырвоны сцяг*> Аб'яднанай бсларускай вайсковай школы (6 ліст. 1930).
калькі злучэнняў або меншых па складзе A, а таксама часцей і ўстаноў. Паводле складу і задач, якія вырашаюцца, бывае: стратэгічнае (узбр. сілы, кааліцыйныя аб’яднаныя ўзбр. сілы на тэатрах ваен. дзеянняў), a п е р а т ы ўнастратэгічнае (фронт, група армій, флот), аператыўнае (армія, флатылія, эскадра, авіяцыя флоту і інш.), аператыўнатактычнае (злучэнні і часці розных радоў войскаў, спецвойскаў і службаў аднаго віду ўзбр. сіл), т э р ы тарыяльнае агульнавайсковае (гл. Ваенная акруга).
АБ’ЯДНАННЕ БЕЛАРЎСКІХ СТУДЭНЦКІХ АРГАНІЗАЦЫЙ Заходняй Беларусі і эміграцыі ў Празе (АБСА). Дзейнічала ў жн. 1924 — вер. 1939. Заснавана на канферэнцыі бел. студэнцкіх аргцый. Устаноўчы з’езд адбыўся 29.6.1926. Мэта — «аб’яднанне ўсяго бел. студэнцтва на грунце акадэмічнай самапомачы», прапаганда ідэі незалежнасці і непадзельнасці Беларусі.
У 1924 прынята ў склад Аб’яднання студэнцкіх эмігранцкіх аргцый Усх. Еўропы, 27.8.1926 — у Міжнар. студэнцкую канфедэрацыю (СІЕ). Выпускала бюлетэнь на франц. мове (з 1924) пра дзейнасць аргцый бел. студэнтаў, становішча на Беларусі, супрацоўнічала ў перыяд. выданнях СІЕ. У 1930я г. наладзіла сувязь з аргцыямі бел. студэнтаў у Амерыцы, Германіі, Латвіі, Літве, шэрагу гарадоў Еўропы, у АБСА увайшлі Тва беларусазнаўства пры Віленскім унце імя С.Баторыя (у Вільні працаваў аддзел прэзідыума АБСА на чале з С.Станкевічам), гурток бел. студэнтаў у Бруселі, Саюз бел. студэнтаў у Германіі. Старшыні: В.ЖукГрыіпкевіч, з 1926 М.Гузоўскі, з 1932 А.Вітушка. Спыніла дзейнасць у сувязі з пачаткам 2й сусв. вайны. Ю.Р.Васілеўскі. АБ’ЯДНАННЕ СУЧАСНЫХ АРХІТЭКТАРАУ, Усерасійскае а б ’ я днанне сучасных архітэктараў. Існавала ў 1925—31 у Маскве. Засн. арх. групай літ.маст. аб’яднання Левы фронт мастацтваў. Выступала пад лозунгам канструктывізму і функцыяналізму, прапагандавала выкарыстанне найноўшых канструкцый і матэрыялаў, тыпізацыю і індустрыялізацыю будва. Выдавала час. «Современная архнтектура» (1926—30).
АБ’ЯДНАННЕ СЯЛЯНСКАЙ ЛЯВІЦЫ «САМАПОМАЦ», рэвалюцыйнадэмакратычная сялянская аргцыя ў Польшчы, Зах. Беларусі і Зах. Украіне ў 1928—31. Створана з членаў левага крыла партыі «Строннідтво хлопске» і Незалежнай сял. партыі. Праірама змяшчала рэв.дэмакр. і часткова сацыяліст. патрабаванні: зямля сялянам без выкупу, нацыяналізацыя прамсці, дэмакр. правы, самавызначэнне прыгнечаным народам і інш. У маі 1931 аб’ядноўвала 12,5 тыс. членаў. Кіраўнікі А.Бомба, С.Вуйтовіч, М.Гвяздовіч і інш. Друкаваны орган — газ. «Samopomoc chiopska» («Сялянская ўзаемадапамога»), Супрацоўнічала з левымі партыямі і аргцыямі Польшчы. Забаронена польскімі ўладамі. У.А.Палуян.
АБ’ЯДНАННЕ Ў АБАРОНУ РЭСПЎБЛІКІ, А б ’ яднанне ў падтрымку рэспублікі (Rassemblement pour la Republique; РПР), палітычная партыя ў Францыі. Засн. ў 1958 прыхільнікамі Ш. дэ Голя пад назвай Саюз за новую рэспубліку, неаднаразова мяняла назвы, сучасная — з 1976. Асн. праграмныя палажэнні прадугледжваюць незалежны курс на міжнар. арэне, узмацненне ролі дзяржавы і прыярытэт прэзідэнцкай улады. Абапіраецца на дзярж. апарат. 3 1976 лідэр Ж.Шырак. Ў 1993 каля 900 тыс. чал.
АБ’ЯДНАНЫЯ АРАБСКІЯ ЭМІРАТЫ (ААЭ), Імарат альАрабія
56 АБ’ЯДНАНЫЯ
аль Мутахіда, дзяржава на Блізкім Усходзе. Займае паўд.ўсх. ч. Аравійскага пва, абмываецца водамі Персідскага і Аманскага заліваў. Федэрацыя з 7 эміратаў: АбуДабі, Дубай (Дыбай), Аджман, УмэльКайвайн, РасэльХайма, ЭльФуджайра, Шарджа. Пл. 83,6 тыс. км . Нас. 1,86 млн. чал. (1992). Афіц. мова арабская. Дзярж. рэлігія — іслам суніцкага кірунку. Сталіца — г. АбуДабі. Нац. свята — Дзень уіварэння федэрацыі (2 снеж.).
Дзяржаўны лад. ААЭ — федэратыўная дзяржава. Кожны эмірат, які ўваходзіць у яе, — абсалютная манархія і мае значную самастойнасць. Паводле Часовай Канстытуцыі 1971 вышэйшы орган дзярж. улады — Вышэйшы Савет з правіцеляў эміратаў, які са свайго складу выбірае прэзідэнта тэрмінам на 5 гадоў. Урад узначальвае прэм’ер
Герб і сцяг Аб'яднаных Арабскія Эміратаў.
міністр, якога прызначае прэзідэнт. Функцыі дарадчага органа выконвае Федэральны нац. сход (40 чал.), куды ўваходзяць прадстаўнікі ўплывовых плямёнаў, дзелавых колаў і інтэлігенцыі.
Прырода. Большая ч. тэр. — пустынная раўніна, на Пд і ПдЗ пераходзіць у пустыню РубэльХалі, на У — адгор’і Аманскіх гор (выш. да 1127 м). Узбярэжжа Персідскага заліва нізіннае, шмат дробных астравоў. Асн. карысныя выкапні — нафта (запасы 13,3 млрд. т) і прыродны газ (5,8 трлн. мд, пераважна ў эміратах АбуДабі і Дубай. Знойдзены таксама каменны вугаль, жал. руда, храміты, руды нікелю, медзі і інш.
Клімат трапічны, сухі. Тра паветра ў студз. каля 20 °C, у ліп. 30—35 °C (макс. да 50 °C), ападкаў на раўнінах 100—150 мм за год, у гарах 300—400 мм (макс. зімой). Пастаянных рэк няма, шмат сухіх рэчышчаў (вадзі). Раслінны і жывёльны свет бедны. На раўніне рэдкія аазісы з вінаграднікамі, фінікавымі пальмамі, акацыямі, тамарыскамі. У гарах расліннасць тыпу саваннаў. Сярод жывёл — газелі, зайцы, яшчаркі. У прыбярэжных водах тунец, макрэль, стаўрыда, сардзіны, селядцы; водмелі багатыя жэмчугам.
Насельніцтва. За апошнія 30 гадоў насельніцтва павялічылася прыкладна ў 30 разоў, пераважна за кошт іміграцыі. Больш за палавіну насельніціва складаюць арабы — мясц. ўраджэнцы, выхадцы з Егіпта, Сірыі, Йемена і інш. араб. краін. Жывуць індыйцы і пакістанцы (разам 600 тыс. чал.), іранцы (200 тыс. чал.), еўрапейцы (25 тыс. чал.). Асн. ч. насельніцтва ў эміратах АбуДабі і Ду
бай. Гар. насельнііггва 84% (1986). Буйнейшыя гарады (1985): АбуДабі, Дубай (330 тыс. ж.), ЭльАйн (150 тыс. ж.), Шарджа (120 тыс. ж.).
Гісторыя. У канцы 4 — пач. 3га тыс. да н.э. тэр. ААЭ была заселена семіцкімі плямёнамі, якія стварылі тут найб. стараж. ў Аравіі матэрыяльную культуру. У 3м — пач. 1га тыс. да н.э. гэтая тэр. ў складзе дзяржавы Дыльмун. Туг жылі семіцкія плямёны халдзеяў, узніклі першыя паселішчы фінікійцаў. У канцы 1га тыс. да н. э. з паўд. і паўд.ўсх.
Аб'яднаныя Арабскія Эміраты. У цэнтральнай частцы г. Дубай.
Аравіі на ўзбярэжжа Персідскага заліва прасунуліся араб. плямёны. На тэр. сучасных ААЭ (наз. АсСір) імі засн. адна з першых араб. дзяржаў Харакен. Пазней яна распалася на дробныя княсгвы, якія ў 4—6 ст. трапілі ў залежнасць ад дзяржавы Сасанідаў, у 7—11 ст. уваходзілі ў склад Арабскага халіфата (гл. Халіфат); лануючай рэлігіяй стаў іслам. У 11—15 ст. княствы і султанаты АсСіра ўваходзілі ў бахрэйнскую дзяржаву карматаў, Багдадскі халіфат, Аман, Армуз, Маскат, Асманскую імперыю. У 16 ст. пачалася каланізацыя АсСіра партугальцамі, потым англічанамі і галандцамі. У выніку барацьбы пазіцыі англічан узмацняліся, у 1819 яны атрымалі перамогу над мясц. араб. насельніцтвам, якое называлі піратамі, а тэр. княстваў адпаведна Пірацкім берагам. У 1853 паміж Вялікабрыганіяй і правіцелямі дробных эміратаў падпісаны «Дагавор аб вечным міры», паводле якога Пірацкі бераг атрымаў назву Аман Дагаворны (АД). У канцы 19 ст. Вялікабрыганія ўстанавіла над ім свой пратэкгарат, які дзейнічаў да канца 2й сусв. вайны. У выніку нац.вызв. руху, а таксама націску амер. нафтавых кампаній брыт. панаванне аслабла. У канцы 1960х г. брыт. ўрад прыняў рашэнне аб вывадзе сваіх узбр. сіл з раёна Персідскага заліва (завершаны ў 1971). 2.12.1971 6 эміратаў АД (АбуДабі, Дубай, Шарджа, Аджман, ЭльФуджайра, УмэльКайвайн) абвясцілі пра стварэнне федэратыўнай дзяржавы — ААЭ; у лют. 1972 да іх далучыўся эмірат РасэльХайма. Дзейнасць паліт. партый і аргцый забаронена. ААЭ — чл. ААН, ОПЕК, Лігі арабскіх краін, аргцыі «Ісламская канферэнцыя» і інш. Дьшламат. зносіны з Рэспублікай Беларусь устаноўлены 20.10.1992.
Гаспадарка. Аснова эканомікі — нафтагазавая лрамсць. У 1993 здабыта 108 млн. т нафты, 26 млрд. м3 газу, у т.л. ў АбуДабі адпаведна 89 млн. т і 20 млрд. м3. Нафтаперапр. зды ва УманНары і Рувейсе, газаперапрацоўчыя ў Рувейсе, ДжэбельАлі, на вве Дас, у Шарджы (выпрацавана 17 млрд.кВт гадз эл. энергіі; 1991); алюмініевы зд у ДжэбельАлі (156 тыс. т алюмінію ў год); працуе 9 цэментных здаў (3,1 млн. т у 1990), зд па вбпвсці азотных угнаенняў (228 тыс. т; 1990/91), буйнейшы ў свеце сухі док для рамонту супертанкераў у Дубаі. Развіты (пераважна ў Дубаі і Шарджы) саматужныя промыслы: выраб дываноў, шарсцяных тканін, залатых і сярэбраных упрыгожанняў. Для вырошчвання с.г. культур прыдатныя толькі 0,5% тэрыторыі. Пашы і лугі займаюць 2,4%. Крыху леппгыя ўмовы для сельскай гаспадаркі ў горных раёнах эміратаў ЭльФуджайра і РасэльХайма. Пашыраецца аазіснае земляробства са штучным арашэннем (вырошчваюць агародніну, фінікі, вінаград, манга, збожжавыя і інш.). Буйной par, жывёлы 53 тыс. галоў (1991), авечак 270 тыс. галоў. Гадоўля вярблюдаў, птушкагадоўля, рыбалоўства (95 тыс. т; 1991), здабыча жэмчугу. Забяспечваюць сябе малаком, яйкамі і інш. прадукгамі харчавання. Асн. транспарт — аўгамабільны. Знешнегандл. сувязі забяспечвае пераважна марскі транспарт. Порты ДжэбельАлі і Рашыд у эміраце Дубай, Зейд у АбуДабі і ЭльФуджайра. Міжнар. аэрапоріы ў АбуДабі, Дубаі, Шарджы, РасэльХайме, Эль
КНІГІ ОНЛАЙН
