КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Літ.'. X о д о р о в Б.Н. Обіцая фнзнологня возбудамых мембран. М., 1975; Основы фн-знологмм человека. СПб., 1994. С.С.Ермакова. УЗБУДЛІВАСЦЬ, здольнасць жывых клетак, органаў і цэласных арганізмаў (ад прасцейшых да чалавека) успры-маць уздзеянні раздражняльнікаў і ад-казваць на іх узбуджэннем. Звязана са спецыфічнай адчувальнасцю клетачных мембран і іх здольнасцю- ў адказ на ўздзеянне адэкватнага раздражняльніка (напр., хім., мех.) мяняць велічыню мембраннага патэнцыялу. Вызначаецца па парогу раздражнення (чым меншая парогавая сіла раздражняльніка, тым большая У., і наадварот). Інгэнсіўнасць, працягласць і хуткасць рэакцый у адказ на раздражненне неаднолькавыя для розных тканак. Як адна з форм раз-дражняльнасці У. узнікла ў працэсе эва-люцыі ў сувязі з развіццём спецыфіч- ных тканак і асабліва характэрна для нерв. сістэмы. Тэрмін У. выкарыстоўва-юць таксама для ацэнкі стану нерв. сіс-тэмы, нервова-псіхічнай напружанасці. С. С.Ермакова. УЗБУЙНЕННЕ БССР, тэрмін, які ў сав. гістарыяграфіі азначаў уключэнне ў 1924 і 1926 у склад Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі (БССР) тэ-рыторый з большасцю бел. насельніц-тва. У сучаснай бел. гістарыяграфіі вы-карыстоўваецца тэрмін «вяртанне ўсходне-беларускіх тэрыторый». 1-е ўзбуйненне Б С С Р. Пас-ля заканчэння польска-сав. вайны 1919—20 (гл. Савецка-польская вайна 1920) у склад БССР, абвешчанай 31.7.1920, уваходзілі толькі 6 няпоўных паветаў Мінскай губ.: Бабруйскі, Бары-саўскі, Мазырскі, Чэрвеньскі, частка Мінскага і Слуцкага. Тэр. БССР скла- дала 52 398 км2, на ёй пражывала каля 1,5 млн. чал. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 Гродзенская, амаль пало-ва Мінскай і бел. паветы Віленскай губ. адышлі да Польшчы. Яшчэ раней, у 1919, ЦК РКП(б) уключыў з ваенна-па-літ. меркаванняў у склад РСФСР Магі-лёўскую і Віцебскую губ. У вер. 1922 кі-раўніцгва Беларусі атрымала ад ЦК РКП(б) дазвол на афіц. абмеркаванне ў парт. і сав. органах пытання пра вяр-танне ўсх. бел. зямель. У ліст. 1923 ЦК РКП(б) прыняў пастанову аб перадачы БССР роднасных у бытавых, гасп. і эт-нічных адносінах паветаў сумежных гу-берняў. 3.3.1924 Прэзідыум ВЦВК пры-няў пастанову «Аб перадачы БССР раё-наў з пераважна беларускім насельніц-твам», паводле якой да БССР адыходзілі са складу Віцебскай губ. па граніцах былога адм.-тэр. падзелу Ар-шанскі, Віцебскі, Гарадоцкі, Дрысенскі, УЗБУЙНЕННЕ БЕЛАРУСКАЙ ССР Л A Т В I Друя. Браслдў Я [Невель Тэрыторыя Беларускай ССР пасля заключэння Рыжскага дагавора паміж Савецнай Расіяй і Поль-шчай Івсакавіна 1921 г [ Расоны^ t^j-Дрыса^ I £ *Міёрьі^і Дзіыаі іетрыні йаркаўш ч ынаЛ? Глыбокае/ » Паставы Мядзел -.зярышча ПОЛАЦК Ушачы^ ЛЕПЕЛЬ/ Бягомл ь ;ПлешчаніцыоЛалоп,НІЧЬ L —^Зембін, Крупкі, Маладзечна* Лагойск a Б Заслаўе I Тэрыторыя, яная адышла да БССР паводле пастано-выУсерасійснага Цэнтраль-нага Выканаўчага Камітэта ад 3 санавіка 1924г £роціна ] Янааічы Д^-ЛВІЦЕБСК / й Д16'^ /і\ Лёзна \ ' J '----°- z Бешанковічы ІЧашнікі о J K CflHHoAw^-' /Чарзя Талачын' Смаляны фобр 'Коханава 1' ^ЛядыОІ ^ДУБРОЎНА' ІРША Копысь 1 @"МЕНСК \ЧСмілавічы W ° ^БАРЫСАЎ Смалявічы чХ .Круглае Бялынічі Койданава *3»; ШацкІ 1 Капыль Г ° ) Грэскі 'ЧЦімкавічЬ' f/Чырв. у( Слабада Лунінец в ,СЛУЦК /Любаны Старобін ' ІШКЛОЎ МАГІЛІ^ Беразіно | >CUk\ — ЧЭРВЕНЬч .Пухавічы \ /Асіповічьі 'Стар.Дарогі Глуск ^ Капаткевічі Жыткавічы/ ПЕТРЫКАЎ, -Тураў J Лельчыцьіі .'4 С / йІБЫХАЎ Клічаў\ I / ^БАБРУЙСК Тэрыторыя Гомельскага і Рэчыцнага паветаў, яная адышла да БССР паводле пастановы ВЦВНадбснеж-ня 1926г. СМАЛЕНСК ГОРКІ \ Дрыбі! ЧАВУСЫ МСЦІСЛАЎ; 0 Прапойск' Журчвічы. /і КрычаўТ\ -—т' \ \ КАЛЛ Н 1 нская\акругаГ\х КасцюковічыД Хоцімп<з pJ . \Карма .РАГАЧОУ \ > іЖЛОБІН Краснаполле ШачэрскГ^ Парь!& Сшшын\ 6^fl^(aL.tee