КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
ФЕДАРЙНКА Святаслаў Мікалаевіч (н. 31.10.1946, г. Магілёў), бел. жывапісец. Сын М.М.Федарэнкі. Скончыў Бел. тэ-атр.-маст. ін-т (1973). 3 1972 выкладае ў Рэсп. каледжы мастацтваў. Працуе пе-раважна ў жанрах сюжэтна-тэматычнай 344 ФЕДАРЭНКА карціны, партрэта і пейзажа. Творы вы-лучаюцца вобразнай выразнасцю, пуб-ліцыстычнай завостранасцю, дынаміз-мам і псіхалагізмам у абмалёўцы перса-нажаў, часам мантажнасцю камдазі-цыйнай пабудовы. У гіст. эпізодах імкнецца знайсці адбітак сучасных з’яў і даць ім сэнсава-эмацыянальную ацэн-ку. Сярод твораў: карціны «У коле рэ-валюцый» (1989), «Контррэфармацыя і Ф.Скарына», «20 стагоддзе. Салдаты мі-РУ» (абедзве 1990), «Боль паэта» («М.Баг-дановіч», 1991), «Хрэсны шлях народа» (1993), «Хроніка подзвігу» (1995), «На прыступках гісторыі» (1997), «За нашу і вашу свабоду. А.Міцкевіч і Дж.Гары-бальдзі» (2001); партрэты «Чаканне» (1975), мастака-медальера В.Слабадзя-нюк (1979), К.Метэ, «Ганначка» (абодва 1981), Я.Коласа, А.Пысіна (абодва 1982), Я.Семяжона (1987), С.Каштала-павай (1991), Т.Палягошка (1997), Mac-Taxa Я.С.Барскага, актрысы Т.Г.Мужэн-ка (абодва 1999), В.Разанава (2001) і ІНШ. Л. ф. Салавей. сазберагальных высечак. Адзін з аўтараў адукацыйных стандартаў у галіне ляс-ной гаспадаркі і прыродакарыстання. Тв.: Заготовка сортнментов на лесосеке: Технологня н машмны. М., 1993 (разам з А.В.Жукавым, І.К.Евінем); Лесные машнны «Беларус». Мн., 2001 (у сааўт); Харвестеры. Мн., 2002 (разам з І.В.Турлаем). Я.Г.Міляшкевіч. ФЕДАСЕЕНКА Уладзімір Канстанціна-віч (н. 22.4.1926, в. Бор Жлобінскага р-на Гомельскай вобл.), бел. пісьмен-нік. Скончыў Гомельскі рачны тэхнікум (1946), Рэсп. парт. школу пры ЦК КП Беларусі (1950). Працаваў у абл. і рэсп. к-тах камсамола. 3 1951 у газ. «Піянер Беларусі», час. «Сельская гаспадарка Беларусі», «Настаўніцкай газеце», выд-ве «Беларусь», у 1969—79 ва Упраўленні кніжнага гандлю Дзярждруку Беларусі, газ. «Літаратура і мастацтва», час. «Бе-ларусь». Друкуецца з 1951. Раман «Ду-бовая Града» (1965) і яго своеасаблівы працяг «Віхры на скрыжаваннях» (1970) пра барацьбу моладзі з фаш. акупантамі ў гады Вял. Айч. вайны. У рамане «Пас-ля смерчу» (1975) партыз. барацьба і першыя пасляваен. гады ў Гомелі. Ра- вук. працы па праблемах дыялект. і гіст. матэрыялізму, грамадскага развіцця, на-вук. пазнання, гісторыі зах.-еўрап. і рус. філасофіі і сацыялогіі. Тв.: Йсторнческнй матерналнзм как наука об основных законах обшественного развн-тня. М., 1951; Дналектнка современного об-шественного развнтня. М., 1965; Маркснзм в XX в.: Маркс, Энгельс, Леннн н современ-ность. 2 нзд. М., 1977; Дналектнка современ-ной эпохн. 3 йзд. М., 1978; Мнровоззренне, фмлософня, наука. М., 1979; Фнлосбфня н научное познанне. М., 1983. ФЕДАСЁЕЎ Уладзімір Іванавіч (н. 5.8.1932, С.-Пецярбург), расійскі дыры-жор. Нар. арт. Расіі (1973). Нар. арт. СССР (1980). Скончыў Муз.-пед. ін-т імя Гнесіных (1957). 3 1959 маст. кіраў-нік і гал. дырыжор Аркестра рус. нар. інструментаў, з 1974 — Вял. сімф. ар-кестра Цэнтр. тэлебачання і радыё-вяшчання, з 1997 таксама Венскага сімф. аркестра. Яму ўласцівы яскравы тэмпе-рамент і прафес. майстэрства. Удзельні-чае ў пастаноўках опер у рас. і замеж-ных т-рах. Першы выканаўца шэрагу твораў рас. кампазітараў. Дзярж. прэмія Расіі імя Глінкі 1970. Дзярж. прэмія СССР 1989. С.Федарэнка Контррэфармацыя і Ф.Скарына. 1990. ФЕДАСЁНКА Васіль Сцяпанавіч (н. 8.4.1944, в. Наркі Чэрыкаўскага р-на Магілёўскай вобл.), бел. матэматык. Д-р фіз.-матэм. н. (1992), праф. (1993). Скончыў БДУ (1965), дзе працуе з 1980 (з 1993 заг. кафедры). Навук. працы па тэорыі распаўсюджвання вымушаных хваль і патокаў у пругкіх асяроддзях. Распрацаваў метады даследавання нелі-нейных устойлівых ваганняў пругкіх пласцін на паверхні вадкасці. Аўтар да-паможнікаў па матэматыцы для сярэд-ніх школ. Тв:. О влняннн вязкостн на неустановнв-шхеся внутреннне волны // Математнческое моделнрованне волновых процессов в океане. Севастополь, 1988; Нелннейные установнв-шнеся колебанмя упругой пластнны, плаваю-шей на поверхностн жмдкостн конечной глу-бнны (разам з А.М.Гладуном) // Нзв. АН СССР. Механкка жкдкостн н газа. 1989. №3. ФЕДАР^НКА Сцяпан Аляксеевіч (20.4.1908, Кіеў — 12.5.1972), удзельнік баёў на Беларусі ў Вял. Айч. вайну. Ге-рой Сав. Саюза (1945). На фронце з 1941. Сяржант Ф. на чале стралк. ад-дзялення 30.6.1944 фарсіраваў Бярэзіну каля г. Барысаў, гранатай знішчыў ку-лямёт праціўніка, з байцамі блакіраваў дзот, чым садзейнічаў інш. падраздзя-ленням уварвацца на ўскраіну горада. ФЕДАРЙНЧЫК Аляксандр Сямёнавіч (н. 14.8.1950, Мінск), бел. вучоны ў га-ліне тэхналогіі лесанарыхтовак. Канд. тэхн. н. (1984), дац. (1986). Акад. Бел. інж. акадэміі (2001). Скончыў Бел. тэх-нал. ін-т (1972). 3 1973 у Бел. тэхнал. ун-це (у 1988—91 дэкан, з 1991 прарэк-тар). Навук. працы па тэхналогіі высе-чак гал. карыстання і стварэнні абста-лявання для іх правядзення. Распраца-ваў тэарэт. асновы патокаў лесанарых-товак з улікам нераўнамернасці іх функцыянавання, новага кірунку рэсур- ман «Мутныя росы» (1999) пра родную прыроду, надзённыя праблемы экалогіі. Аўтар апавяданняў, нарысаў, фелье-тонаў. Тв:. Дубовая Града; Віхры на скрыжаван-нях: Раманы. Мн., 1981. ФЕДАСЁЕЎ Пётр Мікалаевіч (22.8.1908, с. Старынскае Пільнінскага р-на Ніжа-гародскай вобл., Расія — 18.10.1990), расійскі філосаф і сацыёлаг. Акад. АН СССР (1960, чл.-кар. 1946). Герой Сац. Працы (1978). Скончыў Горкаўскі пед. ін-т (1930). 3 1936 у Ін-це філасофіі АН СССР. 3 1941 у апараце ЦК КПСС, ад-начасова ў 1945—49 гал. рэдактар час. «Большевнк», у 1954—55 — час. «Пар-тнйная жмзнь». 3 1955 дырэктар Ін-та філасофіі AH СССР, адначасова з 1959 акадэмік-сакратар Аддзялення эканам., філас. і прававых навук AH СССР. У 1962—67, 1971—88 віцэ-прэзідэнт АН СССР, у 1967—73 дырэктар Ін-та марк-сізму-ленінізму пры ЦК КПСС. На- ФЕДАСідК Аляксандра Іванаўна (17.8.1904, в. Андронава Кобрынскага р-на Брэсцкай вобл. — 29.5.1995), дзе-яч рэв. руху ў Зах. Беларусі. Скончыла школу парт. кадраў КПЗБ у Мінску (1929), Камуніст. ун-т нац. меншасцей Захаду ў Маскве (1934). 3 1926 чл. падп. Кобрынскага раённага, Брэсцкага акр. к-таў КПЗБ. У 1929—37 сакратар ЦК КСМЗБ. За рэв. дзейнасць неаднаразо-ва зняволена польскімі ўладамі. У 1934—35 навук. супрацоўнік Ін-та гіс-торыі партыі і Кастр. рэвалюцыі пры ЦК КП(б)Б. Дэп. Нар. сходу Зах. Бела-русі ў 1939. У Вял. Айч. вайну ў парты-занах, у 1943—44 сакратар Дзівінскага падп. райкома, чл. бюро Брэсцкага падп. абкома КП(б)Б. У 1944—57 сак-ратар Брэсцкага, Маладзечанскага гар-комаў КПБ, заг. аддзела ЦК КПБ. Чл. ЦК КП(б)Б у 1949—52. Дэп. Вярх. Са-вета БССР у 1940—47, Вярх. Савета СССР у 1946—54. І.П.Хаўратовіч. ФЕДАСібК Валерый Міхайлавіч (н. 17.6.1954, г. Мар’іна Горка Мінскай вобл.), бел. фізік. Д-р фіз.-матэм. н. (1991). Скончьгў БДУ (1976). 3 1976 у Ін-це фізікі цвёрдага цела і паўправад-нікоў Нац. АН Беларусі (з 1994 нам. дырэктара і заг. лабараторыі). Навук. працы па фізіцы электралітычна аса-джаных магн. плёнак. Распрацаваў на-вук. асновы і атрьгмаў шматслойныя плёначныя структуры і з эфекгам гіганц-кага магн. супраціўлення. 7в.: Многослойные магннтные структуры. Мн., 2000; Электролнтвческн осажденные на-нострукгуры. Мн., 2002 (разам з Т.А.Тачыц-кім). М.П.Савік. П.М.Федасееў. К.А.Федзін. ФІДЗІН Віктар Цімафеевіч (н. 30.10.1937, г. Чымкент, Казахстан), бел. вучоны ў галіне электраэнергетыкі. Канд. тэхн. н. (1966), праф. (1991). Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхн. ін-т (1959). 3 1967 у Бел. нац. тэхн. ун-це (з 1990 заг. кафедры). Навук. працы па электраэнергет. сістэмах. Распрацаваў новыя тыпы эл. перадач з пашыранымі функцыян. магчымасцямі, прынцыпы пабудовы звышправодных сістэм пера-дачы і назапашвання эл. энергіі, метады аптымізацыі рэжымаў электраэнергет. сістэм. Тв.: Электрнческне снстемы н сетн: Про-ектнрованне. 2 вя. Мн., 1988 (разам з Р.Я.Паспелавым); Электропередачв перемен-ного тока повышенной мошносгн. Мн., 1993 (у сааўг); Электрнческне снстемы м сетн: Ре-шенне практнч. задач. Мн., 1997 (разам з П.В.Лычовым). М.П.Савік. ФЁДЗІН Канстанцін Аляксандравіч (24.2.1892, г. Саратаў, Расія — 15.7.1977), рускі пісьменнік. Акад. AH СССР (1958). Герой Сац. Працы (1967). Чл.-кар. Германскай AM (1958). Скончыў Маскоўскі камерцыйны ін-т (1914). 3 1959 1-ы сакратар, з 1971 старшыня праўлення Саюза пісьменнікаў СССР. Друкаваўся з 1913. Раманы «Гарады і гады» (1924) і «Браты» (1927—28) пра творчую інтэлігенцыю, «Выкраданне Еўропы» (кн. 1—2, 1933—35) і «Сана-горый «Арктур» (1940) пра Зах. Еўропу напярэдадні 2-й сусв. вайны. У трыло-гіі — раманы «Першыя радасці» (1945), «Незвычайнае лета» (1947—48, Дзярж. прэмія СССР 1949), «Касцёр» (кн. 1 «Уварванне», 1961, кн. 2 «Час прыйшоў», 1965—67) — праблемы рэв. пераўтва-рэння жыцця і нараджэння рэв. мас- тацтва. Аўтар кніг «Пісьменнік, мастац-тва, час» (1957), «Горкі сярод нас» (1968). Удзельнік 3-га пленума праўлен-ня Саюза сав. пісьменнікаў СССР (1936) у Мінску. У сваіх дакладах звяр-таўся да бел. л-ры. Паводле яго слоў, задума напісаць раман пра мастацгва і актрысу (пазней выявілася ў трылогіі) узнікла ў 1936 у Мінску (арт. «3 нагоды дылогіі», 1949). У 1-й частцы рамана «Касцёр» узноўлены падзеі першых дзён Вял. Айч. вайны ў Брэсце, Жабін-цы і інш. мясцінах Беларусі. На бел. мову асобныя яго творы пераклалі У.Дамашэвіч, Я.Скрыган і А.Шарахоў-ская. Тв:. Собр. соч. Т. 1—10. М„ 1969—73; Собр. соч. Т. 1—12. М., 1982—86; Бел. пер. — Сустрэча з мінулым. Мн., 1978. Літ.: Кузнецов М.М. Романы Кон-стантнна Феднна. 2 нзд. М., 1980; Воспомн-нання о Константнне Феднне: Сб. М., 1988; Левннсон З.й. Романы Константхна Феднна. Тула, 1988; С т а р к о в А.Н. Трнло-гня Константана Феднна. М., 1989. Т. К. Грамадчанка. ФЕДЗЮКбВІЧ Мікола (Мікалай Міка-лаевіч; 25.5.1943, в. Гугава Драгічынска-га р-на Брэсцкай вобл. — 8.1.1997), бел. паэт, перакладчык. Скончыў Мас-коўскі літ. ін-т (1970). 3 1960 працаваў у раённых газетах, выд-ве «Народная асвета», газ. «Чырвоная змена». У 1975—76 рэдакгар бюлетэня «Служба быту Беларусі». Друкаваўся з 1960. Пі-саў на бел. і рус. мовах. Аўтар зб-каў вершаў «Зямля—магніт» (1968), «Міла-віца» (1971), «Птушыны грай» (1976), «Макаў цвет» (1979), у якіх успаміны пра вайну, роздум над сучасным жьш-цём, вера ў дабро і любоў. Пісаў нары-сы і артыкулы. Перакладаў з балг., груз., казахскай, кірг. і інш. моў.