КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
вання сац. праблем, стварэння маштабнага партрэта грамадства: К.ХМаі, Э.Саламон (Гер-манія), АКарцье-Брэсон, АКертэш, Э.Стэй-хен (Францыя), Л.Мілер (ЗІПА). У 1950— 70-я г. ўзмацніліся ўзаемасувязі новых эстэт. кірункаў мастадгва: М.Франк (Бельгія), Б.Бранд (Вялікабрыганія), ААдамс (ЗША), АСуткус (Літва), АНьюмен (ЗША). Сучасны этап Ф. характарызуецца шмаграннасцю жан-равых форм, творчых метадаў, канцэптуаль-ных падыходаў, высокімі эстэт. патрабаван-нямі, тэхн. разнастайнасцю і дасканаласцю. У жанры фотапартрэта працуюдь Т.Руф, К.Се-верынг (Германія); арх. і ландшафтны міні-малізм адлюстроўваюць Б. і ХБехеры, АГур-скі, О.Мартэнс (Германія), В.Вендэрс (Гер-манія, ЗША), Б.Канопка (Францыя); жанра- Да арт. Фотамастацтва. М.Р э й. Мэры Опен-хайм. 1933. Да арт. Фотамастацтва. П.П і к a с о, А.В і е. Жанчына на кані. 1962. 444 ФОТАМЕТРЫЧНЫ вую фатаграфію з драматургічнай вобразнай структурай распрацоўваюць Н.Аракі (Японія), ДжП.Віткін (Францыя, Германія, 3UIA). На Беларусі фатаграфія вядома з 1860-х г. Уклад у еўрап. Ф. пач. 20 ст. зрабілі выхадцы з Беларусі Булгак, ЛДашкевіч, Напельбаўм, С.Юркоўскі, А.Прушынскі і інш. У 1920-я г. вядомы творы Ф. ў плакатах навучэнцаў Віцебскага маст. тэхнікума; фотамантаж выкарыстоўваў-ся ў кніжнай графіцы 1930-х г. Як са-маст. маст. з’ява Ф. пашырылася з 1970-х г. Жанр архітэктурна-эпічнага пейзажа знайшоў увасабленне ў творах В.Бараноўскага, Г.Ліхтаровіча, Дз.Рама- Да арт. Фотамастацтва. А.К л я ш ч у к. Пе-рад невядомай наступнасцю. 3 серыі «Зона журбы». 1994. нюка, У.Суцягіна, П.ЦІшкоўскага, псі-хал. партрэта — В.Федарэнкі, У.Шубы, М.Раманюка, Я.Казюлі. 3 2-й пал. 1970-х г. у Бел. AM уведзены курс фо-таграфікі, кіраўнік якога У.Цярэнцьеў займаўся эксперым. пошукамі, развіваў арыгінальныя методыкі. Ф. дасягнула эксперым. пошукамі, развіваў арыгі-нальныя методыкі. Ф. дасягнула роскві-ту ў 1980-я г., калі пачалі складвацца адметныя прынцыпы бел. маст. школы. У іаліне эксперым. маст. фатаграфіі, фотаграфіцы працавалі і працуюць А-Адамчык, М.Баразна, В.Ганчарэнка, АДудкін, М.Жылінскі, ВЛабко, Г.Мас-калёва, У.Парфянок, В.Шчукін. Сац. бок грамадскага жыцця адлюстраваў у Да арт. Фотамастацтва. М.Р а м а н ю к. Жанчына ў старадаўнім касцюме з наміткай. сваіх серыях А.Кляшчук (напр., «Зона журбы», 1986—96, прысвечана чарно-быльскай тэматыцы). Да асн. плыні фо-тамастакоў далучыліся С.Кажамякін, У.Парфянок, І.Саўчанка і інш. Іх твор-часці ўласцівы падкрэсленая графічная своеасаблівасць здымка, пазбаўленая штампаў кампазіцыйнага мыслення рэ-партажнай фатаграфіі. За творамі гэтага асяродка замацавалася назва жанру «мінская канцэптуальная фатаграфія». Магілёўская творчая суполка развівае класічныя якасці маст. фатаграфіі і тра-дыцыі Міжнар. асацыяцыі фотамаста-коў FLAP: П.Цішкоўскі, З.Шэгельман? Г.Карчэўскі, В.Цітоў, А.Сувораў і інш. М.Р.Баразна. ФОТАМЕТРЫЧНЫ АНАЛІЗ, якасны і колькасны аналіз, заснаваны на вымя-рэнні інтэнсіўнасці святла, прапушча-нага, паглынутага ці рассеянага рэчы-вам. Уключае спекграфотаметрыю (колькасць рэчыва вызначаецца паводле пагльшання ім монахраматычнага святла, якое вымяраюць спекграфатометрамі), фотаколераметрыю (коль-касць рэчыва вызначаеіша па паглынанні ім поліхраматычнага святла, якое вымяраюць фотаэл. колераметрамі ў вузкіх інтэрвалах даўжынь хваль бачнай часткі спектра), коле-раметрычны аналіз, нефеламетрыю, турбіды-метрыю, флуараметрыю (колькасць рэчыва вызначаецца па інтэнсіўнасці флуарэсцэнцыі. што ўзнікае пры апрамяненні рэчыва ультра-фіялетавымі прамянямі). А.Б.Гаўрыловіч. ФОТАМЕТРЫЯ (ад фота... + ..метрыя), раздзел фізічнай оптыкі, які вывучае вымярэнне светлавых велічынь. Пача-так Ф. пакладзены ў 17 ст. (\.Кеплер). Развіццю Ф. спрыяла ўстанаўленне Бу-гера—Ламберта—Бэра закону і Ламбер-та закону. Тэарэт. абагульненне Ф. ў працах рас. вучонага А.А.Гершуна (1930-я г.). Асн. задачы Ф.: распрацоўка тэорыі і мета-даў вымярэння характарыстык святла пры Да арт. Фотамастацтва Б. і X. Б е х е р ы. Газавы рэзервуар. 1992. Да арт Фотамастац-тва. Г.Л і х т а р о -в і ч Замак 16 ст. Г.п. Мір Карэліцкага раёна Гродзенскай вобл. ФОТАПРАВОДНАСЦЬ 445 яго вьшрамяненні, распаўсюджванні, паглы-нанні, рассеянні; вызначэнне светлавых велі-чынь (сілы святла, светлавога патоку, асвет-ленасці, яркасціу устанаўленне светлавых адаі-нак. Метады даследавання падзяляюцца на візуальныя, заснаваныя на ўспрыманні святла вокам, і аб’ектыўныя. дзе прыёмнікамі свет-лавой энергіі служаць балометры, тэрмаэле-менты, фотаэлементы. Светлавыя велічыні вымяраюць фатометрамі. Літ.: Бугер П. Оптнческлй трактат о градацнн света: Пер. с фр. М., 1950; Гер-ш у н А.А. Мзбранные труды по фотометрнн н светотехннке. М., 1958; Г у р е в н ч М.М. Фотометрня: теорня, методы н прнборы. 2 нзд Л., 1983. А.Б.Гаўрыловіч. Да арт. Фотамастацтва. Б.К а н о п к а. Па-рыж. Вуліца Мантмарэнсі. 1995. ФОТАНАБбР, працэс вырабу фотаформ (дыяпазггываў або негатываў) палос дру-каваных выданняў на фотанаборных ма-шынах. Па атрыманай фотаформе споса-бам капіравання вырабляюць друкарскія формы высокага, афсетнага, глыбокага, флексаграфскага друку. У Ф. выкарыс-тоўваюцца рэчыўныя шрыфтаносьбіты (празрыстыя знакі на непразрыстым фоне на плёнцы або шкле) і нярэчыў-ныя (уводзяцца ў лічбавай форме ў за-памінальнае прыстасаванне фотанабор- Да арт. Фотамастацтва. П.Ц і ш к о ў с к і. Гарадскія навіны. 1988. най машыны або сістэмы аўтаматызава-най апрацоўкі тэкставай інфармацыі). Працэс Ф. ўключае: кадзіраванне выдавец-кага арыгіпала на тэхн. носьбіце інфармацыі ў выглядзе радхоў, гранак або звярстаных па-лос тэксту; набор на фотанаборным экспану-ючым аўтамаде, які дае скрыты відарыс Tax-cry на рулонным святлоадчувальным матэры-яле; хіміка-фатагр. апрацоўку экспанаванага фотаматэрыялу (атрыманне дыяпазітыва Tax-cry). Пры Ф. выкарыстоўваюць наборна-ка-дзіруючыя апараты, наборна-друкавальныя ма-шыны (для атрымання карэктурнага адбітка), апараты для вёрстхі палос, ЭВМ, экспаную-чыя аўтаматы, праявачна-сушыльныя прыста-саванні (для апрацоўкі экспанаванага фота-матэрыялу) і інш. Ф. забяспечвае шырокія тэхнал. магчымасці (па гарнпурах, абрысах і кеглях шрыфту, фармату набору і інш.), вы-сокую прадукцыйнасць і якасць узнаўлення шрыфту, магчымасці ўзнаўлення тэхсту лю-бой складанасці ва ўсіх відах і спосабах дру-ку. вёрсткі палос і карэктуры тэксту ў дана-борнай стадыі, перадачы інфармацыі па кана-лах сувязі. Ф. замяняе радковаадліўны і літа-раадліўны наборныя працэсы. Літ.: Воскресенскнй М.М., К о -л о с о в AM. Наборные процессы н перера-ботка техстовой ннформацнн. М., 1989; П о -л я н с к м й Н.Н. Основы поллграфнческого пронзводства. 2 нзд. М., 1991. У.М.Сацута. ФОТАНАЬбРНАЯ МАШЫНА. разна-віднасць наборнай машыны, у якой набор ажыццяўляецца з рэгістрацыяй шрыф-тавых знакаў (літар, лічбаў і інш.) фа-тагр. спосабам на святлоадчувальным матэрыяле (фотаплёнцы. фотапаперы). Найб. пашыраны электронныя фотана-борныя аўгаматы, у якіх асн. аперацыі фотанабору выконваюцца на наборна-праграмавальным апараце, а таксама ў сістэмах аўтаматызаванага набору тэк-сту і аўтаматызаванай перапрацоўкі тэк-сту і ілюстрацый. Аўтаматы з дапамогай кіроўнага і фатаір. прыстасаванняў ажыццяўляюць фатаграфаванне тэксту на рулонны фотаматэрыял. Першая Ф.м. запатэнтавана ў 1894 Е.Пор-цэльтам (Венгрыя). У 1952 Дж.Макнейні (ЗША) створана Ф.м. з электронна-прамянё- Аптычная схема фотанаборнай машыны «Фа-тон» (Вялікабрытанія): 1 — фотаматэрыял; 2 — люстэрка; 3 — дыск з аб’ектывамі; 4 — імпульсная лямпа; 5 — шрыфтаносьбіт; 6 — знак шрыфтаносьбіта. вай трубкай, заснаваная на ўзнаўленні зна-каў, радкоў і старонак на экране трубхі і пра-ецыравання іх на фотаматэрыял (працуе з лічбавымі шрыфтаносьбітамі, у якіх відарысы знакаў і рысункаў закадзіраваны ў лічбавай форме). Найноўшыя Ф.м. — лазерныя, яхія ажыццяўляюць лазерны запіс інфармацыі на фотаматэрыял, забяспечваюць высокую якасць тэксгу і відарысаў пры вял. хуткасці работы. Літ.: Р е м н з о в Ю.Б. Процессы н обору-дованне фотонабора. М., 1990. У.М.Сацута. ФОТАПАВЕЛІЧАЛЬНІК, гл. Фатагра-фічны павелічальнік. ФОТАПЕРЫЯДЫЗМ (ад фота... + грэч. periodos абход, пэўнае кола часу), рэакцыя арганізмаў на змену дня і но-чы, якая выяўляецца ў ваганнях інтэн-сіўнасці фізіял. працэсаў. У раслін Ф. — прыстасавальная рэ-акцыя да комплексу сезонных змен нава-кольных умоў. Органы ўспрымання фотапе-рыяду — лісце. Асн. вынік — утварэнне ў розных органах раслін фітагармонаў, што ўплываюць на цвіценне, угварэнне клубняў, йыбулін. караняплодаў і інш., а таксама на фізіял. працэсы (напр., пераход да спакою, засухаўстойлівасць). У залежнасці ад рэакцыі на даўж. дня, якая паскарае цвіценне, раслі-ны падзяляюць на даўгадзённыя (напр., збожжавыя злахі, блёкат). караткадзённыя (каноплі, рыс, соя, тытунь і інш.) і нейтраль-ныя (напр., rapox, грэчка). Даўгадзённыя рас-ліны пашыраны пераважна ва ўмераных і прьшалярных шыротах, караткадзённыя — бліжэй да субтропікаў. Асаблівасці Ф. выка-рыстоўваюцца ў селекцыі. У ж ы в ё л Ф . кантралюе надыход і спыненне шлюбнага пе-рыяду, пладавітасць, восеньсхія і веснавыя лінькі, міграцыі і інш. Генетычна абумоўлены і звязаны з біялагічнымі рытмамі. Рэгулюецца нерв. і гарманальнымі механізмамі. Выкарыс-тоўваецца для прагназавання дынамікі і рэгу-ляцыі колькасці жывёл, у сельскай гаспадар-цы (напр., штучнае падаўжэнне дня ў асенне-зімовы перыяд сгымулюе яйцаноскасць). ФОТАПЛЁНКА, гл. ў арт. Плёнка, Святлоадчувальныя матэрыялы. ФОТАПОЛІМЕРЫЗАЦЫЯ, угварэнне палімераў пад уздзеяннем святла (пера-важна ультрафіялетавага выпрамянен-ня). Да Ф. адносяцца фотахім. працэсы атры-мання палімераў незалежна ад іх механіз-му — ланцуговага (полімерызацыйнага) або ступеньчатага (полікандэнсацыйнага). У ланцу-говым працэсе свягло служыць для ініцыіра-вання рэакцый, у сгупеньчатым рост ланцуга адбываецца з паглынаннем кванта святла. Ажыццяўляецца ў газавай, вадкай і цвёрдай фазах. У прам-сці найчасцей выкарыстоўва-юць ланцуговую Ф., напр., для атрымання аптычна аднародных вырабаў (арган. шкло і інш.) і некат. стэрэарэгулярных палімераў. Пашырана Ф. пры вырабе тонкіх плёнак для ацвярдзення пакрыццяў, друхарсхіх форм, мікрасхем і інш.