КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Да арт. Францыя. Квартал Дэфанс у Парыжы. Фрагмент. Да арт. Францыя Ж.Ф у к е. Аўгапартрэт. Да арт. Францыя Ж.А.Д.Э н г р. Партрэт ма-дам Сенон. 1814—16. Ж.Пілона. У канцы 16 — пач. 17 ст. на чале афіц. жывапісу стаяў С.Вуэ, які эк-лектычна спалучаў рым. барока, акадэ-мізм балонскай школы і маньерызм школы Фантэнбло. Гэтаму кірунку про- цістаялі жывапісцы, якія адлюстроўвалі паўсядзённы побыт чалавека (Ж. дэ Ла-тур, браты Ленэн, Валантэн). Ж.Кало ствараў афорты, у якіх спалучаў сац. на-зіранні з элементамі фантаст. іратэску. У жывапісе 2-й пал. 17 ст. важная роля належала класіцызму, гал. прадстаўніка-мі жга былі Н.Пусэн і пейзажыст К.Ларэн; у скульптуры Ф.Жырардон, А.Куазевокс, П.Пюжэ. Заканадаўцам «вял. стылю» стаў Ш.Лебрэн, які кіраваў работамі па ўпрыгожанні палацаў Па-рыжа і Версаля. Склаўся і новы тып рэпрэзентатыўнага партрэта (Г.Рыго, Н.Ларжыльер), які паўплываў на раз-віццё еўрап. партрэта. Багаццем і па-раднасцю вылучалася дэкар.-прыклад-ное мастацтва (інкруставаная мэбля А.Ш.Дуля, шпалеры, ювелірныя выра-бы). У выяўл. мастацтве 18 ст. вызна-чальнай стала творчасць АВато. Вы-танчанасць яго твораў стала асновай стылю ракако, які пачаў складвацца ў 1720—30-я г. ў творчасці Ф.Бушэ, К.Ванлоо, Н.Ланкрэ. У скульптуры пач. 18 ст. побач з тра-дыцыямі манум. палацавай школы Вер-саля (Э.Бушардон, Г.Кусту) росквіту да-сягнула ракайльная шіастыка (Ж.Б.Ле-муан і інш.). Дэмакр. погляды ўвасобі-ліся ў лірыка-эмацыянальных карцінах Ж.Б.С.Шардэна, партрэтах М.К.Латура, лірычных вобразах Ж.Б.Перано. У сярэ-дзіне-18 ст. кірунак маральнага сенты-менталізму распрацоўваў Ж.Б.Гроз. У жанры пейзажа працавалі Ю.Рабер, Ж.Вернэ, ЖА.Фраганар. У 2-й пал. 18 ст. пачаў складвацца сталы класіцызм у творчасці Ж.М.В’ена, ЖА.Гудона, Ж.Б.Пігаля, Э.М.Фальканэ. У жывапісе пафас класіцызму і рэв. гучанне ўласці-вы творам ЖЛ.Давіда. У пач. 19 ст. класіцызм стаў салонна-акад. стылем (П.Н.Герэн, Ф.Жэрар). Яму процістаяў рамантызм, рысы якога выявіліся ў тво-рах АГро і дасягнулі росквіту ў творчас-ці Т.Жэрыко, ЖА.Д.Энгра, Э.Дэлакруа. У скульптуры прынцыпы рамантызму найб. яскрава ўвасоблены Ф.Рудам, А.Л.Бары, П.Ж.Давідам д’Анжэ. Разві-валася салоннае мастацтва (Т.Куцюр і інш.). У творчасці О.Вернэ, П.Дэларо-ша, Э.Месанье пераважалі рамант. эфекты і меладраматычныя гіст. карці-ны. Сан крытычны кірунак пашыралі АДам 'е, П.Гаварні. Дасягнуў росквіту пейзажны жывапіс, асабліва ў творчасці мастакоў барбізонскай школы і К.Каро. Рэаліст. кірунак развівалі Дам’е, Г.Кур-бэ, Ж.Ф.Міле. У канцы 19 ст. ў цэнтры ўвагі маст. жыцця сталі прадстаўнікі ім-прэсіянізму: Э.Дэга, К.Манэ, Э.Манэ, А.Рэнуар; яркім яго прадстаўнікбм у скулыттуры быў АРадэн. Асн. кірункамі канца 19 — пач. 20 ст. сталі постімпрэ-сіянізм (П.Раген, В. ван Гог, П.Сезан, АТулуз-Латрэк), неаімпрэсіянізм (Ж.Сё'-ра, II.Сіньяк), сімвалізм (МДэні, Г.Ма-ро, А.Рэдон, П.Пюві дэ Шаван). У гэты час з’явіўся шіакат (Тулуз-Латрэк). Мастацтву 20 ст. ўласцівы хуткая змена новых, а таксама суіснаванне розных маст. кірункаў, часта процілеглых па ідэйна-маст. устаноўках. Каля 1905 узнік францыя 475 фавізм на чале з А.Матысам, у 1907 — кубізм (Ж.Брак, П.Пікасо і інш.), у 1914—18 — сюррэалізм. Сувязь кубізму і тагачаснай тэматыкі характэрна для творчасці Ф.Лежэ, А.Глез, М.Метсенжэ і інш. Лідэрам дадаізму стаў М.Дзюшан. Пасля 2-й сусв. вайны пашырыліся роз-ныя кірункі абстрактнага мастацтва (А.Манесье, П.Сулаж і інш.), узніклі оп-арт (В.Вазарэлі), non-арт, кінетыч-нае мастацтва. Развіваліся плакат (Ж.Карлю, Ж.Пікар-Леду і інш.), графі-ка (цыклы Ж.Эфеля і іяш.). У 1940— 50-х г. развіваўся неарэалізм (А.Фужэ-рон, Б.Тасліцкі і інш.), вылучалася 1970-х г. у выяўл. мастацтве назіраецца пошук новых сродкаў выразнасці з улі-кам назапашанага творчага вопыту. Музыка. Вытокі муз. мастацтва Ф. ў фальклоры стараж. гальскіх (кельцкіх) і франкскіх плямён. Носьбітамі муз. тра-дыцый былі вандроўныя музыканты-жанглёры. Для нар. песень характэрны вытанчаная і гнуткая мелодыка, 2- і 3-дольныя памеры, распаўсюджаны метр 6/8. Пераважаюць натур. лады мажор і мінор. Сярод стараж. нар. танцаў хара-воды, групавыя і парныя танцы (жыга, бурэ, рыгадон, фарандэль, бранль і інш.). Значнае месца належала царк. музыцы: у раў: скрыпач Дж.Б.Віёці, клавесіністы Ж.ФДавдрыё, Ф.Куперэн, Рамо. У пе-рыяд франц. рэвалюцый значнаа. мес-ца належала масавым жанрам: песні («Карманьёла»), гімнам («Марсельеза» К.Ж.Ружэ дэ Ліля, «Інтэрнацыянал» П.Дэгейтэра), маршу; да іх звярталі-ся таксама Ф.Ж.Гасек, Ж.Ф.Лесюэр, Э.Меполь. У 1795 засн. Парыжская кансерваторыя. У 2-й пал. 19 ст. сфарміраваўся жанр аперэты (Ж.Афенбах, Ш.Лекок, Р.План- Да арт. Францыя. Э.Д э л а к р у а. Бітва Яхава з анёлам. 1861. Да арт. Францыя. П.С е з а н. Нацюр-морт з пыбулінамі. Каля 1895. творчасць Пікасо. Шматлікія замежныя мастакі склалі т.зв. парыжскую школу (А.Мадыльяні, Х.Суцін, М.Шагал, Ж.Пасхін і інш.). Творчасць найбуй-нейшых мастакоў звязана з гуманіст. ідэаламі, верай у каштоўнасць чалавеча-га быцця. Традыцыі гуманіст. мастацтва адчувальныя ў творчасці Э.А.Бурдэля, гарманічна ўраўнаважаных скулыггурах А.Маёля, партрэтах Ш.Дэсп’ё і інш. 3 Да арт. Францыя. A М а т ы с. Ададіска ў чырвоных шараварах. 1921. 4 ст. ўзніклі мясц. формы хрысц. служ-бы, у 8—9 ст. — грыгарыянская літур-гія. Цэнтрамі прафес. духоўнай, частко-ва і свецкай, муз. культуры былі кляш-тары, пры якіх існавалі пеўчыя школы (метрызы). У 12—13 ст. склалася гарад-ское муз. мастацтва (Адам дэ ла Аль). У феад. замках у 11—14 ст. бьшо пашыра-на мастацтва трубадураў і трувераў. 3 14 ст. ўзнік кірунак Арс нова. У 15—16 ст. вядучымі сталі кампазітары франка-флам. школы (І.Акегем, Жаскен Дэпрэ, Г.Дзюфаі, К.Жанекен, А.Ласа, Я.Об-рэхт). 3 канца 15 ст. фарміраваліся ас-новы нац. музыкі, вядучы жанр — шан-сон. У канцы 16 ст. пачала складвацца арганная школа (Ж.Тытлуз). У 17 ст. росквіт інстр. школ: лютневая (Д.Гацье), клавесінная (Л.Куперэн, Ж.Шамбань-ер), віёльная (М.Марэ); узнік жанр франц. інстр. сюіты. У 17—18 ст. пачалі развівацца опера (сярод першых нац. опер «Трыумф кахання» З.Жаке дэ ла Гера, паст. 1654; «Пастараль» Р.Камберу і П.Перэну. паст. 1659), балет. У 1661 засн. «Каралеўская акадэмія танца». у 1671 — т-р «Каралеўская акадэмія му-зыкі і танца» (гл. Парыжская опера). Заснавальнік нац. опернай школы Ж.БУТкмг. У 18—19 ст. вядучы жанр — опера (Ф.Абер, А.Адан, Ж.Бізэ, Ф.Гале-ві, Ф.Герольд, Ш.Гуно, А.Дэліб, Ж.Мас-нэ, Аж.Меербер. Ж.Ф.Рамо, А.Тама і інш.). Сярод прадстаўнікоў інш. жан- Да арт. Францыя. В.Вазарэлі. Марсан. 1962 476 францыя кет, Ф.Эрвэ і інш.). У прапагандзе музы-кі значная роля належала Нац. муз. т-ву (1871). Сярод муз. дзеячаў 19 ст.: кампа-зітары Г.Берліёз, К.Сен-Санс, С.Франк, торыка (П.Булез, Я.Ксенакіс, П.Шэфер і інш ). Папулярныя джаз, франц. рок, вар’етэ, рэп (Ж.Брэль, Ж.Веко, ФЛафан-тэн, Ш.Трэнэ, К.Франсуа і інш.). Дзей-нічаюць (2002): т-ры Парыжская опера, Парыжская оперная студыя (з 1973), Парыжскі муз. т-р (1981) і інш; аркес- ла першая прафес. тэатр. трупа ВЛе-конта. У 17—18 ст. развіццё франц. т-ра вызначала эстэтыка класіцызму (драма-тургі П.Карнель, Ж.Расін, Мальер). У 1680 арганізаваны т-р «Камеды Фран-сэз», які развіваў сцэн. прынцыпы Мальера (акцёры М.Барон, А.Лекуўрор). Да арт. Францыя Будынак тэатра Гранд-Алера. Да арт. Францыя Сцэна са спектакля «Зямля» паводле Э.Заля. Тэатр А.Ан-туана. 1902. В. д’Эндзі; скрыпачы П.М.Ф.&ё, Р.Крэйцэр, П.Радэ; піяністы Л.Дзьемер, А.Мармантэль; арганісты Ш.М.Дг^, Франк; спевакі Д.Арто, С.Галі-Мар’е, Ж.Л.Дзюпрэ, ЖЛЛасаль, В.Марэль, А.Нуры. Значную ролю ў муз. жыцці Ф. адыгралі «Гіст. рус. канцэрты», арга-нізаваныя С.Дзягілевым (1907), «Рускія сезоны». Асновы сучаснай музыкі закла-дзены на мяжы 19—20 ст. Уклад у муз. мастацтва Ф. 20 ст. зрабілі: кампазітары П.Дзюк, А.Дзютые, К.Дэбюсі, Ж.Както, МЛандоўскі, АМесіян. Э.Саці, Ж.Фран-сэ; творчая садружнасць «Шасцёркі»', ды-рыжоры С.Бадо, А.Клінтэнс, П.Манцё, А.'Маркевіч, Ж.Мартынон, Ш.Мюнш; піяністы А.Карго, МЛонг, І.Нат; скрыпа-чы Ж.Невё, З.Франчэскаці, Ж.Цібо; спевакі Д.Дзюваль, Р.Крэспен, Л.Понс; шансанье Ш.Азнавур, Ж.Брасенс, Дк.Да-сэн, РМантан, М.Мацьё, Э.Піяф, М.Шэвалье і інш.; балетмайстар М.&-жар. У 2-й пал. 20 ст. пашырыліся ўплывы авангардызму: дадэкафонія, се-рыяльнасыь. электронная музыка, алеа- тры — сімф. Нац. Францыі (1934), Нац. Франц. радыё і тэлебачання (1937), Па-рыжскі (1967), Новы філарманічны Франц. радыё (1976), «Ансамбль Інтэр-кантампарэн», камерныя аркестры і ан-самблі (усе ў Парыжы); Ін-т музыка-знаўства пры Парыжскім ун-це; Ін-т даследаванняў і каардынацьіі муз.-акус-тычных праблем пры Нац. цэнтры мас-тацтваў і культуры імя Ж.Пампіду (з 1975). Праводзяцца міжнар. конкурсы піяністаў і скрыпачоў імя МЛонг-Цібо (з 1946), вакалістаў (г. Тулуза, з 1954), маладых дырыжораў (г. Безансон, з 1951) і інш. У Парыжы знаходзіцца Міжнар. муз. савет пры ЮНЕСКА. У 1977 створаны Нац. саюз кампазітараў. Тэатр. Вытокі франц. т-ра ў нар. кар-навалах, выступленнях вандроўных ак-цёраў і музыкантаў — жанглёраў, ва-гантаў. У 9—10 ст. зарадзілася літургіч-ная драма, у 13 ст. — міраклі, у 14 ст. — містэрыі. У 1548 у Парыжы пабу-давана першае тэатр. памяшканне «Бургуцдскі атэль». 3 1599 у ім працава- Цэнтр. месца ў рэпертуары т-ра перыя-ду Асветніцтва займалі трагедыі Вальтэ-ра, мяшчанскія драмы ДДзідро. Сярод акцёраў АЛекен, ЖАфрэн, Ж.Брызар, Ж.Дазенкур, Ж.Дзюгазон, І.Клерон, Ф.Мале. Франц. рэвалюцыя сцвердзіла гераічнае мастантва (акцёр ФЖ.Таль-ма). У 1791 пасля прыняцця Устаноў-чым сходам «Дэкрэта пра свабоду тэат-раў» у Парыжы ўзніклі 19 т-раў. У 1-й пал. 19 ст. значную ролю адыгралі «тэ-атры бульвараў» («Амбіпо камік». «Гётб», «Жымназ», «Порт-Сен-Мартэн», «Фю-намбюль» і інш ), павялічылася коль-касць правінцыяльных т-раў. Ставіліся п’есы В.Гюго, Дзюма-бацькі, Ф.Піа, А. дэ Бальзака і інш. Сфарміравалася нац. мастацтва акцёраў вадэвіля: В.Дэ-жазэ, Ш.Г.Пацье, Ж.Ш.Адры. Буйней-шыя рамант. акцёры: М.Дарваль, Ж..Б.Дэбюро, Э.Рашэль, Фрэдэрык-Ле-метр, П.Бакаж. На мяжы 19—20 ст. працавалі акцёры С.Бернар, Б.К.Каклен, Ф.Э.Го, Ж.Мунэ-Сюлі. Рэфарматар франц. сцэны А.Антуан — прапаган- Да арт. Францыя. Акцёры тэатра «Бургундскі атэль».