• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 18

    Беларуская энцыклапедыя Т. 18


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 472с.
    Мінск 2004
    973.34 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    
       Тв.: Охрана прнродной среды как фактор сохранення здоровья людей // Советскнй образ жнзнн: содсржанне, структура, дннамнка. Мн., 1980; Гуманнзм советского образа жнзнв. Мн., 1980; Прнродные ресурсы Белорусского Полесья н соцнальное развнтяе регнона // Соцмальные аспекты экологвн. Мн., 1983; Окружаюшая среда как естественное условне жнзнв людей // Там жа; Экологнчес
    
    
    кне потребностн: сушность, дннамнка, перспектнвы. Мн., 1991. В.І.Боўш.
    
    ЖЫРКЕВІЧ Аляксандр Уладзіміравіч (псеўд. А.Н і в і н; 29.11.1857, г. Люцын Віцебскай губ., цяпер г. Лудза, Латвія — 13.7.1927), пісьменнік, ваенны юрыст, калекцыянер. Скончыў Пецярбургскую ваеннаюрыд. акадэмію (1888). Служыў у Віленскім ваеннаакруговым судзе. 3 мая 1908 ген.маёр і ваен. суддзя. У знак пратэсту супраць увядзення смяротнага пакарання для палітвязняў у ліст. 1908 падаў у адстаўку. Пісаў апавяданні і вершы, якія змяшчаў у час. «Вестннк Европы» і інш. выданнях. Сябар І.Я.Рэпіна, неаднаразова гасціў у яго маёнтку Здраўнёва; мастак намаляваў яго партрэт. Аповесць Ж. «У шпіталі» падштурхнула Рэпіна да напісання карціны «Дуэль» (1896). У 1915—26 жыў у Сімбірску, запісаў успаміны чув. асветніка І.Я.Якаўлева, якія надрукаваны ў кн. «Мае сустрэчы з Якаўлевым» (1998). Калекцыяніраваў творы рас. і замежных мастакоў, у т.л. І.Я Рэпіна, В.А.Трапініна, А.А.Іванова, I І.Шышкіна, І.К.Айвазоўскага, Э.Месанье, Н.Пусэна і інш., якія ў 1922 перадаў у музей Сімбірска. Архіў Ж. (8,5 тыс. старонак дзённіка, 4,5 тыс. лістоў і фотаздымкаў) захоўваецца ў музеі Л.Талстога ў Маскве. ЮВБяжэнаў
    
    ЖЙБІТ Рыгор Аўдзеевіч (н. 10.10.1928, в. Ліствін Хойнійкага рна Гомельскай вобл.), бел. філосаф. Др філас. н. (2003). Скончыў Вышэйшае ваеннамарское вучылішча імя Фрунзе ў Ленінградзе (1951). 3 1951 на камандных пасадах на баявых караблях Паўн., Ціхаакіянскага і Чарнаморскага флатоў. 3 1972 у Інце філасофіі і права АН Беларусі. 3 1980 вучоны сакратар Аддз. грамадскіх навук АН Беларусі. 3 1982 у Інце філасофіі Нац. АН Беларусі (з 1992 заг. аддзела фундаментальных міждысцыплінарных праблем арганізацыі і кіравання). Навук. працы па агульнасістэмных праблемах арганізацыі і кіравання, асновах агульнай тэорыі кадраў, масавых камунікацый, метадалогіі і практыкі адукац.выхаваўчай дзейнасці. Заснавальнік і старшыня прэзідыума Міжнар. акадэміі арганізац. і кіраўніцкіх навук (з 1994), старшыня міжнар. рэдакцыйнага савета час. «Органнзацня н управленне» (з 2000).
       Тв:. Комплексное планнрованне н управленне развнтнем коллектнвов н регмонов: (Фнлос.соцнол. аспект). Мн., 1983; Органвзацвонноуправленческая деятельность: Пробл. н перспектввы развнтня. Мн., 1983; Органнзацня м управленне как фундаментальная межднсцнплннарная проблема закономерно возрастаюшей значнмоств. Мн., 1993; Канцэптуальныя асновы арганізацыйнакіраўніцкай дзейнасці ў сферы адукацыі // Адукацыя і выхаванне. 1994. № 2—4; Кадровый потенцнал как главный резерв обшества. Мн., 1999; Формнрованве концепцнн обшечеловеческого дома как первоочередная глобальная междмсцнплвнарная проблема современной наукн // Органвзацня н управленне. 2000. № 4; Органнзацнонноуправленческая деятельность: опыт снстемного аналнза н сннтеза соцяальнофвлософского н экономнкоправового аспектов. Мн., 2003.
    
    
    ЗАБАЎСКІ Мікалай Міхайлавіч (н. 10.11.1953, г. Мар’іна Горка Мінскай вобл.), бел. гісторык. Др гіст. н. (2000). Скончыў Мінскі пед. інт (1979). Выкладаў у Мінскім пед. вучылішчы. 3 1987 у Інце гісторыі АН Беларусі, з 1993 у Бел. пед. унце (з 2002 заг. кафедры тэорыі і гісторыі культуры). Даследуе паліт. і культ. развіццё Беларусі ў 2й пал. 19 — пач. 20 ст. Адзін з аўтараў зб. «Культурнанацыянальныя працэсы на Беларусі ў другой палове XIX — пачатку XX ст.» (вып. 1—2, 1998).
       Тв:. Прадстаўніцтва ад Беларусі ў Дзяржаўнай думе Расіі (1906—1917 гг.). Мн., 1998 (разам з У.С.Пуцік); Расійская Дзяржаўная дума ў грамадскапалітычным жыцці Беларусі (1906—1917 гг.). Мн., 1999; Буржуазныя рэформы ў Беларусі ў другой палове XIX — пачатку XX ст. Мн., 2004 (разам з А.Ф.Рацько).
    
    ЗАБАЎСКІ Міхаіл Цімафеевіч (н. 13.8.1935, в. Турэц Карэліцкага рна Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання. Канд. тэхн. н (1978). Засл. работнік прамсці Беларусі (1999). Скончыў Бел. тэхнал. інт (I960). 3 1960 на Мінскім здзе аўтам. ліній. 3 1971 у ЦКБ АН Беларусі (нач. доследнай вытвсці). 3 1978 у НДІ парашковай металургіі. Навук. працы па праблемах парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў. Распрацаваў тэхналогію вырабу алмазнага інструменту для фінішнай апрацоўкі звышцвёрдых матэрыялаў.
       Тв:. Алмазноабразнвная обработка н упрочненме нзделнй в магннтном поле. Мн., 1988 (у сааўт.); Оценка эксплуатацнонных свойств пормстой металлвческой связкя алмазного ннструмента (разам з Л.М.Кажурам, А.У.Дымарам) // Весці АН Беларусі. Сер. фіз.тэхн. навук. 1997. № 3. А.В.Нікіфараў.
    
    ЗАБРбДСКІ Эдуард Андрэевіч (н. 20.8.1939, в. Рубеж Слуцкага рна Мінскай вобл.), бел. гісторык і палітолаг. Др гіст. н. (1987), праф. (1995). Скончыў БДУ (1966). 3 1963 на камсамольскай і парт. рабоце, з 1971 у Інце гісторыі партыі пры ЦК КПБ, адначасова выкладаў у мінскіх Вышэйшай парт. школе і радыётэхн. інце. 3 1991 у Бел. н.д. цэнтры дакументазнаўства і архіўнай справы, адначасова дэкан юрыд. фта Гуманіт.эканам. інта. 3 1993 у Бел. унце інфарматыкі і радыёэлектронікі, з 1999 нам. дырэктара філіяла Маск. сац. унта (з 2003 заг. кафедры). Даследуе гісторыю рабочага класа, дзярж. будаўніцтва, праблемы навуковатэхн., эканам. і сац. палітыкі, каланізацыйнаперасяленчыя працэсы, паліт. ідэалогію. Аўтар прац «Камуністы новабудоўляў» (1973), «Развіццё сацыялістычнага спаборніцтва ў прамысловасці» (1983), адзін з аўтараў «Гісторыі Беларусі» (1998, 2000, 2003).
       Тв.: Каланізацыйнаперасяленчыя працэсы ў Беларусі ў 20—30я гг. // Бел. гіст. часоп. 1993. № 4.
    
    ЗАВАДА Мікалай Васілевіч (н. 20.5.1950, г. Макееўка, Украіна), бел. вучоны ў галіне хірургіі. Др мед. н. (1998). Чл. Еўрап. асацыяцыі хірургаў. Скончыў Мін
    
    
    ЗАМКАВЫ 387
    
    скі мед. інт (1973). 3 1977 у Мінскай гар. клінічнай бальніцы (заг. хірург. аддзялення). 3 1981 у Бел. інце ўдасканалення ўрачоў (з 2000 заг. кафедры). Навук. працы па хірург. лячэнні вострага халецыстыту, сепсісу і інш. Адзін з першых на Беларусі асвоіў лапараскапічныя аперацыі.
       Тв.: Хнрургмческнй сепснс. Мн., 2003 (разам з Ю.М.Гаіным, С.А.Аляксеевым).
    
    ЗАВАДСКАЯ Маргарыта Іванаўна (н. 30.10.1941, г. Екацярынбург, Расія), бел. вучоны ў галіне арган. і біяарган. хіміі. Канд. хім. н. (1971). Вынаходнік СССР (1980). Скончыла БДУ (1964). 3 1959 у Інце фізікі, з 1963 у Інце фіз.арган. хіміі, з 1974 у Інце біяарган. хіміі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па сінтэзе брасінастэроідаў — прыродных гармонаў раслін, тэхналогіі іх атрымання, распрацоўцы і ўкараненні прэпаратаў на іх аснове ў практыку сельскай гаспадаркі. Дзярж. прэмія Беларусі 1996.
       Тв.: Новый подход к формнрованню полнфункцнональной боковой цепн стерондов (у сааўт.) // Докл. AH СССР. 1987. Т. 297, №2; Стереоселектнвный сннтез 20(гпдрофурял)стерондов через пронзводные нзоксазола (у сааўт.) // Журн. орган. хнмнн. 1996. Т. 32, №6; Synthesis of C=5’=alkyl substituted 17spirofuran 19norsteroids (y сааўт.) // Steroids. 2001. Vol. 66.
    
    ЗАВбДНІК Ілья Барысавіч (н. 23.6.1956, г. Гродна), бел. вучоны ў галіне біяфізікі. Др біял. н. (1997). Праф. Гродзенскага аграрнага (1998—2003) і Гродзенскага (з 2001) унтаў. Скончыў Гродзенскі пед. інт (1977). 3 1977 у Інце біяхіміі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па вывучэнні структуры, функцыян. уласцівасцей, стабільнасці біял. мембран і механізмаў акісляльнага стрэсу ў клетках млекакормячых.
       Тв:. Hypochlorous acid damages erythrocyte membrane proteins and alters lipid bilayer structure and fluidity (y сааўт.) // Free Radic Biol. Med. 2001. Vol. 30, №4; Hypochlorous acid inhibits glutathione Sconjugate export from human erythrocytes (y сааўт.) // Biochim Biophys. Acta. 2002. Vol. 1564.
    
    ЗАГРЛЎСКІ Валерый Інакенцьевіч (н. 30.4.1948, г. Томск, Расія), бел. педагог. Др пед. н. (1994), праф. (1995). Члкар. Бел. акадэміі адукацыі (1999) і Бел. інж. акадэміі (2001). Скончыў Інт фіз. культуры імя П.Ф.Лесгафта ў С.Пецярбургу (1970). 3 1970 трэнервыкладчык у школах г. Арзамас і Томск, з 1973 у Томскім пед. інце (у 1993—94 заг. кафедры). 3 1995 у Магілёўскім унце імя А.А.Куляшова (з 1998 заг. кафедры). Навук. працы па распрацоўцы канструктыўных матэм. мадэлей сінтэзу рухаў біямех. сістэм, пабудове аптымальнай тэхнікі спарт. практыкаванняў у выліч. эксперыменце на ПЭВМ.
       Тв:. Моделн аналнза двнженнй бнохпмнческнх снстем. Томск, 1990; Программмрованное обученне в гнмнастнке с нспользованнем средств компьютерной техннкн. Томск, 1990 (разам з А.І.Загрэўскім); Расчетные моделн кннематнкм н дннамнкп бномеханнческнх снстем. Томск, 1999; Построенне оптнмальной технпкн спортнвных упражненнй в
    
    
    вычнслнтельном эксперпменте на ПЭВМ. Могнлев, 2000 (у сааўт.); Бномеханнка фнзнческнх упражненнй. Могнлев, 2003.
    
    ЗАДВбРНАЯ Алена Генадзіеўна (н. 2.1.1964, г. Лыткарына Маскоўскай вобл.), бел. мовазнавец. Др філал. н. (2001). Скончыла БДУ (1986), дзе і працавала ў 1990—2001. 3 2001 праф. Мінскага лінгвістычнага унта. Даследуе праблемы агульнага мовазнаўства, камунікатыўнай лінгвістыкі, прагматыкі дыскурсу. Аўтар манаграфіі «Суб’ект выказвання і дыскурсу: чалавек, які гаворыць і мысліць» (2000), сааўтар падручнікаў па бел. і рус. мовах і інш.
    
    ЗАЙКА Валерый Анатолевіч (н. 17.4.1940, в. Вераскава Навагрудскага рна Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне радыёэлектронікі і інфарматыкі. Др тэхн. н. (2001). Скончыў Харкаўскі авіяц. інт (1963). 3 1963 у СКБ Мінскага электрамех, зда, у 1970—72 у выліч. цэнтры Дзяржплана Беларусі. 3 1974 у Інце электронікі Нац. АН Беларусі. Адначасова з 2002 у Бел. нац. тэхн. унце. Навук. працы па аўтаматызацыі навук. даследаванняў, натурных эксперыментаў і выпрабаванняў узораў новай тэхнікі. Распрацаваў шэраг бартавых аўтаматызаваных сістэм для маніторынгу навакольнага асяроддзя і выпрабаванняў складаных радыёэлектронных прылад для лятальных апаратаў.
       Тв:. Средства автоматнзацнн нзмереннй, контроля н управлення. Мн., 1984 (у сааўт.); Цмфровая регнстрацня н экспрессаналнз в натурном экспернменте. Мн., 1988; Спстемы вводавывода в натурном экспернменте. Мн., 1993. М.П.Савік.
    
    ЗАКРЖЙЎСКІ Пётр Іосіфавіч (2.6.1920, г. Бабруйск Магілёўскай вобл. — 16.6.1996), бел. вучоны ў галіне меліярацыі. Др тэхн. н. (1990). Скончыў БСГА (1953). 3 1957 у Бел. НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі (з 1960 заг. лабараторыі). Распрацаваў і даследаваў асушальнаўвільгатняльныя м