Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
вышэйшай, спец. і сярэдняй адукацыі Беларусі. У 1977—91 заг. кафедры БДУ. Даследаваў праблемы кіравання сац.эканам. працэсамі развіцця нар. адукацыі на Беларусі.
Тв.: В.НЛеннн о руководстве народным хозяйством. Мн., 1971; В.Н.Леннн о едннстве рабочего двнження н современность. Мн., 1971 (разам з І.Я.Гарэлавым, Л.І.Дзямідавым).
П. М. Бараноўскі.
ДУБбВІК Барыс Валянцінавіч (н. 26.9.1939, г. Заслаўе Мінскага рна), бел. вучоны ў галіне фармакалогіі. Др мед. н. (1995), праф. (1996). Скончыў Мінскі мед. інт (1962). 3 1966 у НДІ мед. радыялогіі АМН СССР (г. Обнінск, Расія; з 1982 заг. лабараторыі). 3 1995 заг. кафедры ў Мінскім мед. інце. Навук. працы па радыяцыйнай фармакалогіі, радыебіялогіі і інш. Сааўтар адкрыцця і распрацоўкі цэрэбральных радыепратэктараў, сродкаў прафілактыкі генет. пашкоджанняў, што перадаюцца ў спадчыну. Абгрунтаваў новыя падыхо
ды да ацэнкі біял. небяспекі неіанізавальных апрамяненняў. Дзярж. прэмія СССР 1991.
ДЎДАРАЎ Вячаслаў Сяргеевіч (н. 22.1.1946, г. Іланскі Краснаярскага краю, Расія), бел. вучоны ў галіне анкалогіі і мед. радыялогіі. Др мед. н. (2003). Скончыў Краснаярскі мед. інт (1969). 3 1984 у НДІ анкалогіі і мед. радыялогіі (з 1994 заг. ангіяграфічным кабінетам). Навук. працы па інтэрвенцыйнай радыялогіі, распрацоўцы новых метадаў аптымальнага спалучэння рэгіянарнай поліхіміятэрапіі, эмбалізацыі, хіміяэмбалізацыі і фізікахім. уздзеянняў (гіпертэрмія, прамянёвая тэрапія) у лячэнні хворых на рак лёгкіх, печані і інш. органаў.
Тв:. Справочннк по рентгеноэндоваскулярным вмешательствам в онкологнн. Мн., 1995 (у сааўт.); Некоторые закономерностм днагностмческой н лечебной эффектнвностн прнмененмя йодмзнрованного масла прн рентгеноэндоваскулярных вмешательствах в онкологмм (у сааўг.) // Внзуалнзацня в клнннке. 1998. № 13; Эффектнвность рентгеноэндоваскулярных вмешательств в комплексном н комбнннрованном леченнн онкологнческнх больных (у сааўт.) // Укр. радіологічнмй журн. 2003. № 2.
ДЎДЧАНКА Мікалай Рыгоравіч (н. 21.3.1944, г. Чэлябінск, Расія), бел. харэограф, рэжысёр. Засл. дз. маст. Беларусі (1999). Скончыў Вышэйшую прафсаюзную школу ВЦСПС у Ленінградзе (1966). 3 1966 арганізатар і маст. кіраўнік харэаграфічнага ансамбля «Вяснянка» ў Магілёве. 3 1974 арганізатар (з В.Гаявой) і маст. кіраўнік, у 1997—2003 дырэктар і гал. балетмайстар ансамбля «Харошкі», з 2003 маст. кіраўнік харэагр. студыі пры ім. 3 1977 гал. балетмайстар эстрады Бел. філармоніі, адначасова ў 1978—82 выкладаў у Мінскім харэаграфічным вучылішчы. 3 1984 рэжысёр Бел. філармоніі. 3 1991 маст. кіраўнік Рэсп. дырэкцыі нац. маст. праграм пры Мінве культуры Беларусі. 3 1993 рэжысёр і харэограф ансамбля «Бліскавіца». Балетмайстарпастаноўшчык опер «Дзікае паляванне караля Стаха» У.Солтана (паст. 1989), «Кармэн» Ж.Бізэ (пасТ. 1990). Аўтар сцэнарыяў і пастаноўшчык юбілейных мерапрыемстваў, у т.л. міжнар., свят горада Мінска (1986, 1987, 1988) і інш. бел. гарадоў. ІЛ.Чэбан.
ДЎКЕ (Duque) Педра (н. 14.3.1963, Мадрыд), першы касманаўт Іспаніі. Скончыў вышэйшую тэхн. школу авіяц. інжынераў Мадрыдскага політэхн. унта (1986). Працаваў у Еўрап. цэнтры касм. аперацый (Германія). У 1993—94 і 2002—ЮЗ у Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю.А.Гагарына, у 1996—98 у Касм. цэнтры імя Л.Джонсана (ЗША). Здзейсніў 2 палёты ў складзе экіпажаў касм. караблёў (KK): 29.10—7.11.1998 на КК «Дыскаверы», 18—27.10.2003 на КК «Саюз ТМА3» і Міжнар. касм. станцыі (пасадка на КК «Саюз ТМА2»). У космасе правёў 18,8 сут. Нац. Вялікі крыж «За заслугі ў аэракасманаўтыцы» (1998). У.С.Ларыёнаў.
ДУНДАРАЎ Залімхан Анварбегавіч (н. 28.3.1958, с. Нажайюрт, Чэчня, Расія), бел. вучоны ў галіне хірургіі. Др мед. н. (2003). Скончыў 2і Маскоўскі мед. інт (1981). 3 1991 у Гомельскім мед. інце (з 1995 заг. кафедры). Навук. працы па хірургіі печані, жоўцевывадных шляхоў, падстраўнікавай залозы, хірург. гастраэнтэралогіі і інш.
Тв.: Основные звенья патогенеза экспернментального ангногенного сепснса // Здравоохраненне. 2002. № 4; Особенноста реакцнн ннтнмы сосудов эндокарда // Там жа. № 5.
П.Дуке. РДэвіс.
дурбвіч Аляксандр Пятровіч (н. 21.11.1957, в. Карытніца Вілейскага рна Мінскай вобл.), бел. вучоныэканаміст. Др экана.м. н. (2001). Скончыў Бел. інт нар. гаспадаркі (1979). 3 1979 у Белкаапсаюзе, з 1980 у Бел. эканам. унце (з 1997 заг. кафедры). Навук. працы па тэарэтыкаметадалагічных праблемах фарміравання нац. мадэлі ўстойлівага развіцця турызму і выкарыстання канцэпцыі маркетынгу ў турызме.
Тв '. Маркетйнг в предпрнннмательской деятельностм. Мн., 1997; Управленне маркетннгом в турнзме. Мн., 2000; Маркетйнг в турнзме. Мн., 2001; Реклама в турнзме. Мн., 2001; Маркетмнговые нсследовання в турнзме. Мн., 2002 (разам з Л.Анастасавай); Органнзацня турйзма. Мн., 2003 (у сааўт ).
ДЫМКбЎ Міхаіл Пахомавіч (н. 16.10.1951, в. Каменныя Лавы Шклоўскага рна Магілёўскай вобл ), бел. матэматык. Др фіз.матэм. н. (1998). Скончыў БДУ (1973). 3 1973 у Інце матэматыкі Нац. АН Беларусі. 3 2003 у Бел. эканам. унце, адначасова ў БДУ. Навук. працы па тэорыі матэм. кіравання і аптымізацыі дынамічных сістэм. Распрацаваў аператарны падыход да вывучэння экстрэмальных задач для шматпараметрычных і гібрыдных сістэм, якія шырока выкарыстоўваюцца пры матэм. мадэліраванні сучасных інфарм. сістэм і навукаёмістых тэхналогій.
Тв:. Квадратнчная задача оптммнзацнн в лннейных 2D снстемах управленмя // Автоматака н телемеханнка. 1997. № 6; Методы теорнн целых функцмй в задачах оптнмального управлення // Там жа. 1998. № 9; Entire functions methods for optimization problem in continuonsdiscrete 2D control systems // Multidimensional Signals, Curcuits and Systems. London, 2001 М.П.Савік.
ЕРМАЛОВІЧ 383
Д$ВІС (Davis) Рэйманд малодшы (н. 14.10.1914, Вашынгтон), амерыканскі радыяхімік; адзін са стваральнікаў нейтрыннай астраноміі. Чл. Нац. AH ЗША (1982), Амер. акадэміі мастацтваў і навук (1985). Скончыў Мэрылендскі (1940) і Іельскі (1942) унты. 3 1946 у фірме «Мансанта кемікал компані», з 1948 у Брукхейвенскай нац. лабараторыі, з 1985 праф. Пенсільванскага унта. Навук. працы па радыяхіміі, фізіцы нейтрына. Сканструяваў і пабудаваў на глыбіні 1,5 км у залатым рудніку «Хоўмстэйк» (штат Паўд. Дакота) 615тонны вадкасны дэтэктар, на якім у 1967—93 зарэгістраваў 2 тыс. сонечных нейтрына, чым даказаў, што крыніцай энергіі Сонца з’яўляюцца тэрмаядз. рэакцыі. У 1971—73 удзельнічаў у аналізе проб месяцавага грунту, упершыню дастаўленага на Зямлю амер. касм. караблём «Апалон11». Нац. навук. медаль ЗША (2001). Нобелеўская прэмія 2002 (з М.Кошыба і Р.Джаконі, гл. Дадатак).
Тв.: Рус. пер. — йсторня проблемы солнечных нейтряно (разам з Дж.Н.Бакалам) // Ядерная астрофнзнка. М., 1986.
М. М. Касцюковіч.
ДЙМЕЛТ (Dehmelt) Ганс Джордж (н. 9.9.1922, г. Гёрліц, Германія), амерыканскі фізікэксперыментатар. Чл. Амер. акадэміі мастацтваў і навук (1977), Нац. AH ЗША (1978). Скончыў Гётынгенскі унт (1950). 3 1952 у ЗША, з 1955 у Вашынгтонскім унце (з 1961 праф ). Навук. працы па ядз. і электроннай спектраскапіі, атамных і малекулярных пучках, фізіцы элементарных часціц. У 1970я г. распрацаваў метады працяглага (больш за 300 дзён) утрымлівання адзінкавых іонаў, электронаў і пазітронаў у высокавакуумнай эл.магн. іоннай пастцы. Першы выказаў ідэю лазернага ахалоджвання атамаў да звышнізкіх тр (незалежна ад К.Шаўлава\ 1975). Нобелеўская прэмія 1989 (з В.Паўлем, Н.Ф.Рамзеем).
Тв:. Рус. пер. — Экспернменты с покояшейся нзолхрованной субатомной частнцей // Успехй фнз. наук. 1990. Т. 160, вып. 12.
М. М. Касцюковіч.
ЕЛАТбМЦАВА Ірына Міхайлаўна (н. 1.3.1929, С.Пецярбург), бел. мастацтвазнавец. Канд. мастацтвазнаўства (1964). Скончыла Ленінградскае мастпрамысл. вучылішча імя В.Мухінай (1953). 3 1953 працавала ў Белдзяржпраекце, з 1955 у Інце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі. У 1957—452 выкладала ў Мінскім маст. вучылішчы, у 1973—86 у Бел. тэатр.маст. інце. Даследуе бел. манум. і манум.дэкар. мастацтва, станковую скульптуру, нар. кераміку. Працуе таксама ў графіцы.
Тв:. Горны ў сучаснай народнай ганчарнай 'вытворчасці Беларусі // Весці АН БССР. Сер. грамад. навук. 1963. № 1; Роль декоратмвного йскусства в эстетнческом воспнтаннн учаШйхся. Мн., 1965; Художественная керамнка Советской Белорусснй. Мн., 1966; Монументальная летопнсь эпохн. Мн., 1969; В мнре вешей. Мн., 1971; К тайнам творчества. Мн., 1973; Очеркн по нсторня белорусской совет
ской станковой скульптуры. Мн., 1974; Станковая скульптура: Понятне о жанрах. Мн., 1975. Л.Ф.Салавей.
ЕЛІСЁЕВА Тамара Паўлаўна (н. 26.8.1949, в. Бель 2я Крычаўскага рна Магілёўскай вобл ), бел. вучоныэканаміст. Др эканам. н. (1998), праф. (2001). Скончыла Бел. інт нар. гаспадаркі (1972). 3 1967 на гасп. і камсамольскай рабоце. 3 1980 у ЦСУ Беларусі. (нач. аддзела, нам. нач. ўпраўлення АПК). 3 1986 у Бел. НДІ эканомікі і інфармацыі АПК. 3 1997 заг. кафедры ў Бел. тэхнал. унце. 3 2000 у Мінскім інце кіравання. Навук. працы па эканоміцы, маркетынгу, інфарм. забеспячэнні кіравання АПК. Даследуе праблемы ўдасканалення ўліку, аналізу і аўдыту на прадпрыемствах у перыяд станаўлення рыначных адносін, метадалогію, сістэмы мадэліравання і прагназіравання рэсурснага патэнцыялу Рэспублікі Беларусь. Аўтар навуч. дапаможнікаў для ВНУ.
Тв.: йнформацнонноконсультатнвное обслужмванме сельскнх товаропронзводнтелей: опыт, проблемы, путн становлення. Мн., 1997; Снстема маркетннговой мнформацнй — основа регулнрованмя спроса н предложенйй. Мн., 1997; Снстема ннформацмонного обеспечення управлення. Мн., 1999.
М.П.Савік.
ЕМЯЛЬЯНАЎ Віктар Андрэевіч (н. 3.5.1948, г. Тукумс, Латвія), бел. вучоны ў галіне матэрыялазнаўства і мікраэлектронікі. Чл.кар. Hau. АН Беларусі (2000). Др тэхн. н. (1999), праф. (1998). Скончыў Харкаўскі авіяц. інт (1973). 3 1974 у Гомельскім вытворчым аб’яднанні «Карал» (з 1990 ген. дырэктар). 3 1992 у НВА «Інтэграл» (ген. дырэктар). Навук. працы па матэрыялазнаўстве, тэхналогіі інтэгральных мікрасхем. Даследаваў праблемы атрымання актыўных структур інтэгральных схем, распрацоўкі карпусоў вял. інтэгральных схем, працэсы фарміравання тонкіх метал. плёнак і адаптацыі іх у вытвсць. Дзярж. прэмія Беларусі 1998. Прэміі CM СССР 1990, CM Беларусі 1991.
Тв.: Структура н органйзацня управлення пронзводством в мнкроэлектронйке. Мн., 1997; Быстродействуютйе цнфровые КМОП БЙС. Мн., 1998; Технологня ммкромонтажа ннтегральных схем. Мн., 2002. М.П.Савік.
ЕРАХАВЁЦ Валерый Канстанцінавіч (н. 7.10.1948, г. СмалявіÑ