Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
з 1906 у Казанскім унце (заг. кафедры), адначасова (з 1924) заг. кафедры Казанскага інта ўдасканалення ўрачоў. Навук. працы па функцыян. даследаваннях страўніка, нырак і сэрца. Адкрыў узбуджальніка т.зв. маньчжурскага тыфу, апісаў яго клініку. Распрацаваў простую методыку даследавання функцыян. стану нырак, якая пашырана і ў наш час (проба 3.) і інш.
Тв:. Маньчжурскнй тнф, его клнннческая картнна н возбуднтель. М., 1910 (разам з С.П.Боткіным); Болезнн почек (Брайтова болезнь). Казань, 1924.
Літ.: Богоявленскнй В.Ф. Профессор С.С.Знмннцкнй — врач, ученый, патрнот. Казань, 1970. У.Ф.Богаяўленскі.
ЗІНЧЎК Вікгар Уладзіміравіч (н. 13.9.1962, г. Слуцк Мінскай вобл.), бел. вучоны ў галіне фізіялогіі. Чл. НьюЙоркскай АН (1994). Др мед. н. (1999), праф. (2003). Скончыў Гродзенскі мед. унт (1986), дзе і працуе (з 1997 кіраўнік лабараторыі, з 1998 заг. кафедры, з 2002 прарэктар). Навук. працы па даследаванні ролі кіслародзвязвальных уласцівасцей крыві ў механізмах падтрымкі прааксідантнасупрацьаксідантнай раўнавагі пры недахопе кіслароду, магчымасці іх карэкцыі,
392 знак
ацэнцы эфекту аксіду азоту і механізмаў яго ўздзеяння, вывучэнні кіслародзалежных механізмаў патагенезу гіпаксій.
Тв.: Деформмруемость эрнтроцнтов: фнзнологнческне аспекты // Успехн фнзнол. наук. 2001. Т. 30, № 3; Участне окснда азота в формнрованнн кнслородсвязываюшях свойств гемоглобнна // Там жа. 2003. Т. 34, № 2.
ЗНАК (памужу Сінельшчыкава) Марына Мікалаеўна (н. 17.5.1961, Берлін), бел. спартсменка (веславанне акадэмічнае). Засл. майстар спорту СССР (1987). Скончыла Бел. інт фіз. культуры (1989). Бронз. прызёр XXVI Алімп. гульняў (1996, г. Атланта, США) у складзе васьмёркі (заграбная). 4е месца на XXIV, XXV і XXVII Алімп. гульнях (1988, Сеул; 1992, Барселона, Іспанія 2000, г. Сідней, Аўстралія) у складзе васьмёркі. Чэмпіёнка свету (1985, г. Хазевінкель, Бельгія і 1986, г. Нотынгем, Вялікабрытанія — у складзе васьмёркі; 1999, г. СентКатарынс, Канада і 2000, Заграб — у складзе чацвёркі без рулявой); сярэбраны прызёр (1991, Вена) у складзе васьмёркі; бронз. прызёр (1995, г. Тамперэ, Фінляндыя) у складзе чацвёркі без рулявой. Пераможца Гульняў добрай волі (1986, Масква; 1994, С.Пецярбург); бронз. прызёр (1990, г. Сіэтл, ЗША) у складзе васьмёркі. Пераможца X Спартакіяды народаў СССР (1991, Масква) у складзе васьмёркі і чацвёркі без рулявой, бронз. прызёр (1983, Масква) у двойцы без рулявой. 9разовая чэмпіёнка СССР. Шматразовая чэмпіёнка Беларусі. А.М.Петрыкаў
ЗбРЫЧ (Н е р а н ч ы ч) Сямён Гаўрылавіч (1743 або 1745, Сербія — 6.11.1799), расійскі ваен. дзеяч, генлейт. (1797). Усыноўлены стрыечным дзядзькам М.Ф.Зорьгчам з правам карыстацца прывілеямі роду. Удзельнік Сямігадовай вайны 1756—63. Вызначыўся ў рус.тур. вайне 1768—74. Фаварыт імператрыцы Кацярыны II, кавалер некалькіх замежных ордэнаў. У 1778 атрымаў ва ўладанне мяст. Шклоў, дзе заснаваў ІІІклоўскае шляхетнае вучылішча, тэатр (гл. Шклоўскі тэатр Зорыча), Шклоўскія мануфактуры.
Літ.: Мешерскнй М.М. С.Г.Зорнч // Рус. архнв. 1879. №5. А.М.Лукашэвіч.
ЗУБЁЦ Васіль Мартынавіч (4.6.1907, в. Гарадок Бабруйскага рна Магілёўскай вобл. —26.1.1991), бел. вучоны ў галіне меліярацыі. Др тэхн. н. (1969), праф. (1970). Засл. дз. нав. Беларусі (1973). Скончыў БСГА (1932). У 1932—41 на інж. і кіруючых пасадах у меліярацыйных установах Грузіі і Беларусі. У 1945—57 нам. міністра меліярацыі, у 1957—59 нам. міністра сельскай гаспадаркі Беларусі. 3 1959 у Бел. НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі (у 1959—77 дырэктар, 1977—78 заг. лабараторыі). Навук. працы па праектаванні і эксплуатацыі асушальных і асушальнаўвільгатняльных сістэм, меліярацыі балот.
Распрацаваў тэарэт. асновы кіравання водным рэжымам на меліярайыйных сістэмах Беларусі.
Тв: Эксплуатацня закрытого дренажа. Мн., 1961; Реконструкцня гвдромелноратнвных снстем. Мн., 1966; Мелноратнвные снстемы двустороннего действня. Мн., 1980 (разам з А.І.Яськовым); Эксплуатацня закрытых осушнтельных снстем. М., 1989 (разам з А.Я.Вакарам). А.Я.Вакар.
В. М.Зубец.
Л.Ігнара
ЗУБбВІЧ Іван Герасімавіч (1901, г. Чэрыкаў Магілёўскай вобл. — 18.7.1956), савецкі дзярж. дзеяч; адзін з арганізатараў электрапрамсці і сродкаў сувязі. Скончыў Ленінградскі індустр. інт (1934). 3 1934 на Ленінградскім маш.буд. здзе імя Казіцкага (з 1937 дырэктар). 3 1938 нач. Гал. ўпраўлення радыёэлектравакуумнай прамсці Наркамата электрастанцый і электрапрамсці СССР. 3 1940 нам. наркома, з 1941 1ы нам. наркома электрапрамсці СССР. 3 1946 міністр прамсці сродкаў сувязі, адначасова нам. міністра абароннай прамсці. 3 1947 нам. міністра прамсці сродкаў сувязі. У 1953—56 чл. калегіі Мінва электрастанцый і электрапрамсці СССР. Дэп. Вярх. Савета РСФСР у 1946—50. Э.А.Карніловіч.
ЗЮЗЯНКбЎ Міхаіл Васілевіч (н. 4.12.1936, в. Гаўлі БудаКашалёўскага рна Гомельскай вобл.), бел. вучоны ў галіне кардыярэўматалогіі. Др мед. н. (1996), праф. (1998). Скончыў Мінскі мед. інт (I960). У 1968—71 у 2й rap. клінічнай бальніцы Мінска (заг. аддзялення). 3 1976 у Мінскім мед. унце (у 1994—2002 заг. кафедры; з 2002 праф.). Абгрунтаваў і ўкараніў у клінічную практыку палярызавальныя сумесі рознага саставу. Для павышэння эфектыўнасці лячэння пашкоджанняў сэрца ў хворых на сістэмную чырв. ваўчанку прапанаваў новыя падыходы, якія ўключаюць у патагенет. схемы тэрапіі прэпараты з антыаксідантнай актыўнасцю.
Тв:. Днфференцнрованное прнмененне полярнзуюшнх смесей прм ншемнческой болезнн сердца // Здравоохраненне Беларусн. 1997. №7; Основы практнческой электрокарднографнн. Мн., 1998; Рекомендуемый консенсус по леченню хроннческой сердечной недостаточностн (разам з А.Ф.Лемешавым) // Мед. новостн. 2002. №4.
ЗЯЛІЛІІН Віктар Аляксеевіч (н. 30.6.1941, г. Усурыйск, Расія), бел. вучоны ў галіне фізікі цвёрдага цела. Др тэхн. н.
(2000) . Скончыў БПІ (1965). 3 1965 у Цэнтр. НДІ тэхнікі кіравання. У 1968— 73 і з 1976 у Фізікатэхн. інце Нац. АН Беларусі (з 1995 заг. лабараторыі). У 1973—76 у Бел. філіяле Усесаюзнага НДІ праблем арганізацыі кіравання (заг. сектара). Навук. працы па матэрыялах і тэхналогіях мікраэлектронікі. Распрацаваў тэорыю і тэхналогію фарміравання танкаплёначных элементаў стабільнага хім. і фазавага саставу, шматкампанентныя матэрыялы на аснове тэрмадынамічных стабільных злучэнняў для вырабаў электроннай тэхнікі.
Тв:. Структура н кннетнка взанмодействня металла с окнсляюшнмн средамн. Мн., 1982 (разам з Л.І.Гурскім); Структура, топологня н свойства. пленочных резмсторов. Мн., 1987 (у сааўт.). М.П.Савік.
ЗЯЛЁНКІН Міхаіл Міхайлавіч (20.9.1920, г.п. Рудзенск Пухавіцкага рна Мінскай вобл. — 14.6.1991), Герой Сав. Саюза (1946). Скончыў Віцебскае маст. вучылішча (1938), Батайскую школу ваен. лётчыкаў (1941), Бел. інт нар. гаспадаркі (1954). Працаваў на фцы «Кастрычнік» у Мінску. У Вял. Айч. вайну з вер. 1941 на Калінінскім, Зах., 1м і 2м Бел. франтах. Лётчыкзнішчальнік ст. лейтэнант 3. зрабіў 326 баявых вылетаў, збіў 32 варожыя самалёты. Да 1986 працаваў на Мінскім маст.вытв. камбінаце. Чл. Саюза мастакоў Беларусі (1965).
ІАФІНАЎ Самуіл Абрамавіч (н. 12.2.1909, г. Віцебск), расійскі вучоны ў галіне эксплуатацыі машыннатрактарнага парку, стваральнік навук. школы. Др тэхн. н. (1957), праф. (1959). Засл. дз. нав. і тэхн. Рас. Федэрацыі (1971). Чл. Міжнар. акадэміі агр. адукацыі (1995). Скончыў Ленінградскі інт інжынераўмеханікаў сельскай гаспадаркі (1936), дзе і працаваў да 2000 (у 1946—79 заг. кафедры). Навук. працы па тэарэт. асновах тэхналогіі механізаваных работ, аптымізацыі і аўтаматызацыі рэжымаў работы мабільных с.г. агрэгатаў, энергетыцы і кінематыцы трактарных агрэгатаў, гісторыі развіцця с.r. тэхнікі, аграінж. навукі і адукацыі. Аўтар падручнікаў і навуч. дапаможнікаў для ВНУ.
Тв.: Эксплуатацня машнннотракторного парка. М., 1974; Контроль работоспособностн трактора. Л., 1985 (разам з М.М.Гевейлерам); Становленне аіроннженерной наукн н образовання в Россмм (XIX—XX вв ). СПб., 1999 (у сааўт.). М.М.Касцюковіч.
ІВАНАЎ Георгі (н. 2.7.1940, г. Ловеч, Балгарыя), першы касманаўт Балгарыі. Герой Сав. Саюза (1979). Герой Балгарыі (1979). Лётчыккасманаўт Балгарыі (1979). Скончыў Вышэйшае нар. ваен,паветр. вучылішча (1963). У 1976—79 у Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю.А.Гагарына. 10—12.4.1979 з М.М.Рукавішнікавым здзейсніў палёт на касм. караблі «Саюз33» (як касманаўтдаследчык). У космасе правёў 1 сут 23 гадз.
У. С.Ларыёнаў.
ІВАНбЎ Ігар Аркадзевіч (н. 9.8.1961, г. Інта Рэспублікі Комі, Расія), бел. вучо
інстытут 393
ны ў галіне тэхналогіі машынабудавання. Др тэхн. н. (2000). Скончыў Томскі унт (1984). 3 1986 у Фіз.тэхн. інце АН Беларусі, з 1995 у Бел. агр.тэхн. унце, з 2001 у Бел. нац. тэхн. унце (праф., з 2003 заг. кафедры). Навук. працы па плазменных тэхналогіях асаджэння пакрыішяў, ахове матэрыялаў ад карозіі і зносу.
Тв:. Вакуумноплазменные способы формнровання зашнтных н упрочняюшнх покрытнй. Мн., 1998 (разам з В.А.Емяльянавым, Ж.А.Мрочакам).
ІВАНбЎ Уладзімір Пятровіч (н. 30.8.1941, г. Саратаў, Расія), бел. вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання і арганізатар вытвсці. Др тэхн. н. (1997), праф. (1998). Скончыў БПІ (1970). 3’1964 на Полацкім здзе «Праммашрамонт» (у 1995—2001 тэхн. дырэктар). 3 1998 праф. Полацкага унта. Навук. працы па рамонце машын і тэхнал. забеспячэнні рамонтнай вытвсці. Распрацаваў тэорыю праектавання тэхнал. падрыхтоўкі рамонтных работ.
7в.: Оптнмнзацня восстановлення деталн // Матерналы, технологнн, ннструмент. 1999. Т. 4, №1; Основы ремонта машнн. Новополоцк, 2000; Ремонт автомобнлей. Мн., 2000. Восстановленяе деталей машнн: Справ. М., 2003 (у сааўг.). А.В.Нікіфараў.
ІВАШКА Віктар Сяргеевіч (н. 30.1.1947, в. Краснае Маладзечанскага рна Мінскай вобл.), бел. вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Др тэхн. н. (1991), праф. (2000). Акад. Бел. інж. акадэміі (1995) і Міжнар. інж. акадэміі (1999). Скончыў Бел. інт механізацыі сельскай гаспадаркі (1973). 3 1974 у Бел. політэхн. інце, з 1981 заг. аддзела ў Навук,прамысл. комплексе парашковай металургіі, з 2000 заг. кафедры ў Бел. агр. тэхн. унце. Навук. працы па распрацоўцы матэрыялаў, абсталявання і тэхнал. працэсаў узмацнення і аднаўлення дэталей машын метадамі наплаўкі і газатэрмічнага напылення. Распрацаваў новыя віды газатэрмічнага абсталявання для харч. і лёгкай прамсці, тэхнал. працэсы ўзмацнення і аднаўлення дэта