Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
°русь. Засн. ў 1999 у Мінску на базе Вышэйшага пажарнатэхнічнага вучылішча МУС Рэспублікі Беларусь, якое было ўключана ў сістэму навуч. устаноў МНС Рэспублікі Беларусь. 3 2000 сучасная назва. У 2003/04 навуч. г. фты: інж.; камандны; завочнага навучання. Рыхтуе інж. і кіраўніцкія кадры па спецыяльнасцях: прадухіленне і ліквідацыя надзвычайных сітуацый; бяспека людзей, аб’ектаў і тэрыторый у надзвычайных сітуацыях. Навучанне дзённае і завочнае. На інж. і камандным фтах навучаецца каля 370 чал., на фце завочнага навучання — больш за 600 чал., 7 прадметных кафедраў, выпрабавальная лабараторыя па вызначэнні паказчыкаў пажаравыбуханебяспечнасці, лабараторыя псіхадыягностыкі, музей, бка з фондам больш за 84 тыс. кніг. Працуе каля 70 выкладчыкаў, у т.л. 5 дроў і 22 канд. навук. 3 2000 дзейнічае ад’юнктура. Праводзіцца н.д. работа па распрацоўцы навук. асноў, сродкаў і метадаў кантролю, своечасовага выяўлення і тушэння пажараў, зніжэння пажарнай небяспекі рэчаў і матэрыялаў, павышэння супрацьпажарнай аховы будынкаў і зніжэння рызыкі гібелі людзей пры пажарах, прагназіраванні і ацэнцы наступстваў надзвычайных сітуацый, вывучэнні інж.псіхал. аспсктаў узроўню прафес. надзейнасці спецыялістаў органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях. Выдаецца зб. навук. прац інта «Прадухіленне і ліквідацыя надзвычайных сітуацый».
Літ:. Командноннженерный ннстмтут: йсторня создання в становленмя. Мн., 2002.
У.К.Вараб’ёў.
ІНСТЫТЎТ ПАРЛАМЕНТАРЫЗМУ I ПРАДПРЫМАЛЬНІЦТВА Засн. ў 1993 у Мінску як Акадэмія парламентарызму і прадпрымальніцтва. 3 1998 сучасная назва. У 2003/04 навуч. г. фты: сацэканам. (дзённая форма навучання); завочнага навучання; даінстытуцкай падрыхтоўкі; павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў. Спецыяльнасці: журналістыка; паліталогія; правазнаўства; культуралогія; бухгалтарскі ўлік, аналіз і аўдыт; фінансы і крэдыт; дзярж. кіраванне; эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве; сусв. эканоміка. Тэрмін навучання на сац.эканам. фце 5, на фце завочнага навучання 6
гадоў. Асобы, якія маюць сярэднюю спец. эканам. адукацыю па выбранай спецыяльнасці, прымаюцца на скарочаную форму навучання (дзённае 3, завочнае 4 гады). Навучаецца каля 3 тыс. студэнтаў. На фце даінстытуцкай падрыхтоўкі дзейнічаюць падрыхтоўчыя курсы, класы прафес.арыентаванага навучання, а таксама школа бізнесу і права, дзе вывучаюцца асновы эканомікі і прадпрымальніцтва, асновы права Рэспублікі Беларусь, асновы маркетынгу і менеджменту, этыка і псіхалогія бізнесу, прававыя асновы бізнесу. Кафедры гуманітарных дысцыплін, замежных моў, правазнаўства, журналістыкі, эканомікі, фінансаў і крэдыту, на якіх працуе больш за 110 выкладчыкаў, у т.л. 11 дроў і 55 канд. навук. Музей прадпрымальніцтва Беларусі. Інт мае статус Цэнтра падтрымкі прадпрымальніцтва.
ІНСТЫТЎГ хімп нбвых МАТЭРЫЙЛАЎНацыянальнай а к a дэміі навук Беларусі. Засн. ў 1998 у Мінску на базе Хімікатэхнал. цэнтра Нац. АН Беларусі (існаваў з 1993) і аддзела кінетыкі і рэакцыйнай здольнасці Інстытута фізікаарганічнай хіміі Нац. АН Беларусі. У Інце (2004): 7 лабараторый (адна двайнога падпарадкавання — Нац. АН і Мінву прамсці Беларусі), 2 доследныя ўчасткі, аспірантура.
Асн. кірункі навук. даследаванняў: фізікахімія арган. злучэнняў у розных структурнафазавых станах; атрыманне, даследаванне і выкарыстанне новых хім. матэрыялаў, распрацоўка эфектыўных тэхналогій іх вырабу. Распрацаваны: прынцыпы мэтанакіраванага кіравання хім. рэакцыямі ў тонкіх арган. плёнках; фііхім. асновы стварэння новых шматслойных танкаплёначных матэрыялаў з зададзенымі электрафіз., аптычнымі і маскіравальнымі ўласцівасцямі; прынцыпова новыя фота і электронарэзісты для сухой вакуумнай літаграфіі, кантраставальныя пакрыцці для прамысл. тэхналогіі вытвсці вял. і звышвдл. інтэгральных схем; высокаадчувальныя арган. матэрыялы для візуалізацыі відарыса пад дзеяннем бачнага святла, ультрафіялетавага і лазернага выпрамяненняў на розных падложках і кантролю дэфектнасці (субмікроннага раздзялення) метал. вырабаў; метады фарміравання на цвёрдай паверхні ультратонкіх плёнак Ленгмюра—Блоджэта і метады даследавання створаных структур пры дапамозе сканіруючай тунэльнай і атамнасілавой мікраскапіі; новы танкаплёначны токаправодны матэрыял для рабочых элементаў сенсорных устройстваў; тонкія плёнкі з унутр. праводным слоем; новыя функцыян. мона і мультымалекулярныя пакрыцці для вымярэння электрафіз. характарыстык плёнак Ленгмюра—Блоджэта і рэцэпторнага слоя ў люмінесцэнтных біядатчыках; мультыслаі з фільтрацыяй часцінак памерам да 10 нм, улыратонкія плёнкі для павышэння зносаўстойлівасці прэцызійных дэталей да трэння, плёначныя матэрыялы для фарміравання анізатропных эпітаксіяльных структур тэрманапыленнем арган. злучэнняў; тэхналогія вытвсці палярызатараў розных тыпаў і паляроідных плёнак з расшыраным дыяпазонам тэмператур эксплуатацыі лля вадкакрышт. устройстваў адлюстравання інфармацыі; новыя аптычна адбельвальныя рэчывы для палімерных матэрыялаў, люмінесцэнтныя фарбавальні
КАБУШ 395
кі для маркіроўкі вырабаў; змазачнаахаладжальныя вадкасці для мех. апрацоўкі дэталей; рэцэптуры тэрмаацвярджальных лакаў для лакафарбавай прамсці; вадкакрышт. матэрыялы для знакасінтэзавальных індыкатараў, метады сінтэзу пераксідаў павышанай тэрмічнай устойлівасці, поліалкіленгуанідаў з вял. біяцыднай актыўнасцю; схемы сінтэзу новага пакалення прыродных фітагармонаў для сельскай гаспадаркі (з Інстытутам біяарганічнай хіміі Hau. АН Беларусі); новыя метады сінтэзу высокаэфектыўных другасных тэрпеноідных прадуктаў на аснове лесахім. сыравіны. Створаны доследныя вытвсці кампанентаў вадкакрышт. устройстваў. Дасягненні супрацоўнікаў інта адзначаны 2 Дзярж. прэміямі Беларусі. У інце працуе акад. Нац. АН Беларусі У Я.Агабекаў (дырэктар з 1998).
Т.П.Кенігсберг.
ібНАС Віктар Аўгуставіч (н. 6.8.1930, в. Собалева Яраслаўскай вобл., Расія), бел. вучоны ў галіне аграхіміі. Канд. с.г. н. (1963). Скончыў БСГА (1953), дзе і працуе. Навук. працы па пытаннях рацыянальнага выкарыстання ўгнаенняў у земляробстве. Дзярж. прэмія Беларусі 2002.
Тв.: Смстема удобренвя сельскохозяйственных культур. Мн., 1998 (разам з І.Р.ВІльдфлушам, С.П.Кукрэшам); Агрохямня. 2 нзл Мн., 2001 (у сааўт.).
ІРВІН (Irwin) Джэймс (14.3.1930, г. Пітсбург, ЗША — 8.8.1991), касманаўт ЗША. Палкоўнік ВПС. Магістр навук па авіяцыі, аэранаўтыцы і прыладабудаванні. Скончыў Ваеннамарскую акадэмію ЗША (1951), Мічыганскі унт (1957), школу лётчыкаўвыпрабавальнікаў ВПС (1961), школу па падрыхтоўцы пілотаў для аэракасм. даследаванняў (1963). У 1966—72 у атрадзе касманаўтаў НАСА. 26.7—7.8.1971 з Ц.Скотам і Х.Уордэнам (гл. Дадатак) здзейсніў палёт на Месяц на касм. караблі «Апалон15» (як пілот месяцавай кабіны). У космасе правёў 12,3 сут, у т.л. на Месяцы 66,9 гадз (3 выхады на паверхню Месяца агульнай працягласцю 18,6 гадз). Залаты медаль НАСА «За выдатныя заслугі», залаты медаль Міру (ААН).
Тв.: Прямо по курсу: Луна. М , 1992.
У. С.Ларыёнаў.
ІСАЕЎ Аляксей Міхайлавіч (24.10.1908, С.Пецярбург — 25.6.1971), савецкі канструктар авіяц. і ракетных рухавікоў; адзін са стваральнікаў сав. рэактыўнай авіяцыі. Др тэхн. н. (1959). Герой Сац. Працы (1956). Скончыў Маскоўскі горны інт (1931). 3 1934 на кіруючых пасадах у спец. НДІ і КБ. Займаўся распрацоўкай рэактыўных рухавікоў для авіяц., ракетнай і касм. тэхнікі. Першы ў свеце стварыў суцэльназварную камеру вадкаснарэактыўнага рухавіка са стальных абалонак, злучаных кропкавай зваркай (1946). Упершыню прапанаваў крыжападобную канструкцыю антыпульсацыйных перагародак для падаўлення высокачастотных ваганняў ціску ў камеры згарання (1950). Пад яго кіраўніцтвам створаны сілавыя і тармазныя рухальныя ўстаноўкі для пілатуемых касм. караблёў. Ленінская прэмія 1958. Дзярж. прэміі СССР 1948, 1968.
Яго імем названы кратэр на адваротным баку Месяца.
Тв.: Первые шагн к космнческпм двнгателям. М., 1979.
Літ:. Арлазоров М.С. Дорога на космодром. 2 нзд. М.. 1984; Купрнянов В.К., Чернышев В.В. й вечный старт... М., 1988; Евтмфьев М. Незабываемый йсаев // Новостн космонавтнкн. 1998. №23/24. М.М.Касцюковіч.
А.М.Ісаеў.
ІСТбМІН Юрый Пятровіч (н. 5.4.1946, Мінск), бел. вучоны ў галіне анкалогіі. Др мед. н. (1996). Скончыў Мінскі мед. інт (1969). 3 1980 у НДІ анкалогіі і мед. радыялогіі (з 1996 гал. навук. супрацоўнік). Навук. працы па выбіральнай мадыфікацыі адчувальнасці злаякасных пухлін з дапамогай фізікахім. уздзеянняў, фотадынамічнай тэрапіі злаякасных пухлін. Дзярж. прэмія Беларусі 1988.
Тв:. Моднфнкацня лучевого пораження карцнносаркомы Уокер 256 посредством нскусственной гнперглнкемнн н локальной гнпокснн (разам з В.І.Прохаравай) // Мед. раднологня. 1992. №5—6; Возможность моднфнкацнн ннднвндуальной радночувствнтельностн злокачественных опухолей с помошью нскусственной гнперглнкемнн (у сааўт.) // Экспермм. онкологмя. 1994. Т. 16, №4—6; Об эффекте торможення переноса Sr=89 в органнзм крыс, пьюшнх воду, профнльтрованную через крупноднсперсный прмродный мннерал — кремень (разам з П.П.Аладаўскім) // йнженернофнз. журн. 2002. Т. 75, №3.
ІЎЛІЧАЎ Віктар Паўлавіч (н. 28.2.1946, Баку), бел. архітэктар. Скончыў БПІ (1968). Працаваў у інце «Белдзяржпраект». У 1981—83 на Кубе. 3 1983 1ы нам. гал. архітэктара Мінска, з 1991 дырэктар унітарнага прадпрыемства БелНДІПгорадабудаўніцтва. Асн. работы (кіраўнік і аўтар праектаў у складзе калектываў); у Мінску — міжнар. маладзёжны цэнтр «Юнацтва» на Заслаўскім вадасх. (1977), Палац юных тэхнікаў (1980), станцыя метро «Інстытут культуры» (1984), будынак Генеральнага консульства Польшчы (1989); схема комплекснай тэр. арганізацыі Бе