КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ЛІМА (Lima) Жоржы ды (23.4.1895, г. Уніян-дус-Пальмарыс, Бразілія — 15.11. 1953), бразільскі пісьменнік. Скончыў ун-т Баія (1912). Д-р медыцыны (1916). Дэбютаваў зб. вершаў «Александрыны» (1914). Лепшыя паэт. зб-кі «Негрыцян-ка Фула» (1928), «Новыя вершы» (1929) напісаны на аснове браз. фальклору. У 1930-я г. звярнуўся да рэлігіі (зб. «Час і вечнасць», з М.Мендэсам, 1935). У pa-Mane «Анёл» (1934) адчувальны ўплыў сюррэалізму, у рамане «Калунга» (1935) — рэаліст. тэндэнцыі. Асн. тэмы твораў — жыццё вёскі, нар. побыт. Аў-тар паэт. зб-каў «Кніга санетаў» (1949), «Паэтычныя творы» (1950), паэм «Аб-вяшчэнне і сустрэча Міра-Селі» (1950), «Адкрыццё Арфея» (ч. 1, 1952). ЛІМА БАРЭТУ (Lima Barreto) Афонсу Энрыкіс ды (13.5.1881, г. Рыо-дэ-Жа- Цэнтральны раён горада Ліма. нейра, Бразілія — 1.11.1922), бразільскі пісьменнік. У раманах «Запіскі архіва-рыуса» (1909), «Сумны канец Палікарпу Кварэзмы» (1915), «Жыццё і смерць Ганзагі ды Са» (1919), «Клара дус Ан-жус» (1923—24) адлюстраваў жыццё дробнай буржуазіі, чыноўнікаў, гар. беднаты. Аўтар зб. апавяд. «Гісторыя і мары» (1920), крытычных артыкулаў. Яго творам уласціва спалучэнне псіха-лагізму з гратэскавай сатырай. Паўплы-ваў на развіццё рэаліст. сац.-псіхал. браз. рамана. Тв.: Рус. пер. —у км.: Под небом Южного креста: Браз. новелла XIX—XX вв. М., 1968. Літ:. Тертерян 14.А Бразнльскнй ро-ман XX в. М., 1965. ЛІМАН (ад грэч. Іітёп гавань, бухта), 1) выцягнуты малаводны заліў са звіліс-тымі невысокімі берагамі (ліманны тып берага). Утвараецца пры падтапленні морам вусцевых частак раўнінных рэк або прыбярэжных паніжэнняў сушы. Бываюць адкрытыя ў бок мора і закры-тыя, аддзеленыя ад мора касой, пера-сыпам. Звычайна ў закрытых Л. высо-кая канцэнтрацыя солей у вадзе, часам ёсць лячэбныя гразі. Характэрны для паўн. берагоў Чорнага м. 2) Натураль-ныя або ппучныя намнажэнні вады вясной у паніжэннях у выглядзе мелка-водных азёр, якія летам перасыхаюць і ператвараюцца ў лугі. Выкарыстоўва-юцца ў мэтах вільгацезарадкі глебы. ЛІМАНІТ (ад грэч. leimon луг), аморф-ная або схаванакрышталічная сумесь гідраксідаў жалеза — гётыту, гідрагё-тьгту, гідрагематыту, лепідакракіту з да-мешкамі інш. мінералаў. Колер буры да жоўтага. Цв. 1—5,5. Шчыльн. 2,7—4,3 кг/м3. Паходжанне гіпергеннае або асадкавае. Развіты ў зонах акіслення 260 ЛІМАНОЎСКІ рудных радовішчаў, латэрытных корах выветрывання, у асадкавых адкладах. Траііляецца ў выглядзе бурых зямлістых або нацёчных мас. Намнажэнні Л. ўтва-раюць радовішчы жалезных руд высо-кай якасці. Трапляецца ў складзе бурых жалезнякоў, балотнай руды. В.І.Ярцаў. ЛІМАНбЎСКІ (Limanowski) Баляслаў (30.10.1835, каля г. Даўгаўпілс, Лат-вія — 1.2.1935), польскі гісторык, са-цыёлаг, публіцыст. Вучыўся ў Маскоў-скім (1854—58), Дэрпцкім (1858—60), Львоўскім (1872—73) ун-тах. За аргані-зацыю антыўрадавай маніфестацыі ў Вільні (1861) арыштаваны, у 1861—67 у ссылцы. 3 1870 у Львове, устанавіў су-вязь з першымі сацыяліст. гурткамі. 3 1878 у эміграцыі, пераважна ў Швейца-рыі. У 1881 заснаваў арг-цыю «Люд польскі». Адзін з ідэолагаў і арганізата-раў (1892) Польскай сацыяліст. партыі (ПСП). Пасля раскалу ў партыі (1906) падтрымаў яе рэв. фракцыю. У 1-ю сусв. вайну падтрымліваў дзейнасць ле-гіёнаў польскіх і Ю. Пілсудскага. У 1922—35 сенатар. Даследаваў гісторыю польскага нац.-вызв. руху 19 ст. Сярод прац: «Аб рабочым пытанні» (1871), «Гісторыя польскай дэмакратыі...» (1901), «Гісторыя паўстання польскага народа 1863 і 1864 г.» (2-е выд. 1909), «Стодваццацігадовая барацьба польска-га народа за незалежнасць» (1916), «Са-цыялогія» (ч. 1—2, 1919—21). Н.К. Мазоўка. ЛІМАНбЎСКІ Янка (Іван Міхайлавіч; 1896, Дзісеншчына — ?), бел. пісьмен-нік. Скончьгў рэальнае вучылішча, ву-чыўся на агр. курсах. У 1915—17 у ар-міі, у 1919—20 у Чырв. Арміі. У 1920— 30-я г. працаваў у Наркамаце земляроб-ства БССР, чл. прэзідыума секцыі бел. мовы і л-ры Інбелкульта, Цэнтр. бюро літ. аб’яднання «Маладняк», адзін з ар-ганізатараў і кіраўнікоў БелАПП. Пра-цаваў нам. дырэктара Ін-та л-ры і мас-тацтва АН Беларусі, дырэктарам 2-га Бел. дзярж. т-ра ў Віцебску. Рэдагаваў газ. «Камуніст» (Бабруйск). У час ням-фаш. акупацыі Беларусі заг. літ. часткі Мінскага гар. т-ра. 3 1944 у Германіі, потым у ЗША. У 1951—55 дырэктар управы Беларускагаунстытута навукі і мастацтва ў Нью-Йорку. Друкаваўся з 1920. Аповесці «Адшуканы скарб» (1925), «Два шляхі» (1926), «Вецер з ус-ходу», «Над абрывам» (абедзве 1928) пра станаўленне сав. улады на Беларусі. Пасля вайны ад літ. творчасці адышоў. Э.А. Карнілоеіч. ЛІМАСбЛ (Limassol), Л е м е с о с, го-рад на Пд Кіпра. Адм. ц. акругі Ліма-сол. Каля 120 тыс. ж. (1995). Асн. эк-спартны порт. Вузел аўтадарог. Цэнтр. вытв-сці він і каньяку. Прам-сць. тэкст., швейная, буд. матэрыялаў. Архе-ал. музей. Арх. помнікі 13—17 ст. ЛІМАЦЫДЫ, тое, што малюскацыды. ЛІМБ (ад лац. limbus пруг, шляк, абля-моўка), плоскае кольца, падзеленае на роўныя долі акружнасці (градусы, міну-ты, секунды). Служыць для адліку вуг-лоў у вугламерных інструментах, астр., геад., фіз. прыладах, прыцэльных прыс-тасаваннях зброі. Л. наз. таксама бачны край дыска Сонца, Месяца, планеты. ЛІМІТ [ад лац. limes (limitis) мяжа), гранічная норма (сродкаў, часу і г.д.); вызначанае колькаснае абмежаванне на куплю, продаж, крэдыт, аб’ёмы здзелак, увоз і вываз тавараў, здабычу карысных выкапняў, выкарыстанне крэдытных рэсурсаў, узровень аплаты працы, ва-лютных аперацый і інш. ЛІМІТ у матэматыцы, адно з найважнейшых паняццяў матэматыч-нага аналізу. Л. ф у н к ц ы і дазваляе даследаваць аналітычныя ўласцівасці функцыі: неперарыўнасць, дыферэнца-вальнасць, інтэгравальнасць. Л. функцыі /?) у пункце z= а ёсць лік А, да якога неабмежавана набліжа-ецца значэнне функцыі f(z), калі z ім-кнецца да а (запісваецца 1іту(г) = Л). г->а Больш дакладна: лік А наз. Л. функцыі f(z) У пункце z=a, калі для адвольнага дадатнага ліку е можна ўказаць такі да-датны лік 8, што для ўсіх значэнняў г, якія задавальняюць |z-e|<8, і не супада-юць з а, выконваецца ўмова lfCz)-Al... ёсць лік а, да якога неабмежа-вана набліжаюцца ўсе члены паслядоў-насці, пачынаючы з некаторага дастат-ковага вял. нумара (запісваецца 1ітая = a ). Больш дакладна: лік а наз. Л->оо Л. паслядоўнасці ai, а2, ..., ап, ..., калі для адвольнага дадатнага ліку е можна ўказаць такі нумар N, што для ўсіх членаў паслядоўнасці з нумарам n>N мае месца ўмова |ая-а|<Е. Паняцце Л. ўжываецца да дыскрэтных і перамен-ных паслядоўнасцей, якія мяняюцца не-перарыўна. А.А. Гусак. ЛІМІТНЫЯ ТЭАР^МЫ, шэраг тэарэм імавернасцей тэорыі, якія паказваюць умовы ўзнікнення пэўных заканамер-насцёй у выніку ўздзеяння вял. ліку вы-падковых фактараў. Напр., вялікіх лікаў закон паказвае набліжэнне частаты з’яў-лення выпадковай падзеі ў незалежных выпрабаваннях да яе імавернасці пры неабмежаваным павелічэнні ліку вы-прабаванняў. Л.т. выкарыстоўваюцца ў матэм. статыстыцы для высвятлення ўласцівасцей стат. ацэнак і адшукання лімітных размеркаванняў выбарачных хараісгарыстык для праверкі стат. гіпо-тэз. Гл. таксама Лапласа тэарэма, Ляпу-нова тэарэма. ЛІМІТНЫЯ Ц^НЫ, цэны на новыя віды прадукцыі (тавары, вырабы), якія распрацоўваюцца на стадыі іх праекта-вання. Уяўляюць сабой максімальна да-пуіпчальныя цэны і вызначаюцца на падставе вартасцей ацэнкі паляпшэння спажывецкіх якасцей новай прадукцыі. забяспечваюць эканам. зацікаўленасць спажыўца ў яе набыцці. Служаць кры-тэрыем іранічнага ўзроўню затрат на праектаваную прадукцыю з улікам яе эфектыўнасці. Л .ц. выкарыстоўваюцца ў капітальным буд-ве для разліку кашта-рыснага кошту машын, абсталявання, матэрыялаў, на якія адсутнічаюць ад-пускныя цэны. Л.ц. могуць таксама быць мінімальна гарантаванымі цэнамі, што ўстанаўліваюцца на вызначаны тэрмін і па якіх заказчык гарантуе вы-творцу ажыцняўляць закупку дадзенага тавару. У.Р. Залатагораў. ЛІМІТЭД, Л Т Д (англ. Limited, Ltd), адзнака абмежаванай адказнасці кампа-ніі, таварыства, банка па абавязацельс-твах. Кампанія, у назве якой ёсць гэтая абрэвіятура, адказвае па сваіх абавяза-цельствах маёмасцю, што ёй належыць, і не нясе адказнасці па абавязацельс-твах акцыянераў (пайшчыкаў). Акцыя-неры нясуць адказнасць па абавяза-цельствах кампаніі ў межах свайго ўкладу (паю). У Вялікабрытаніі тэрмін «Л.» выкарыстоўваецца ў назвах пры-ватных фірм з абмежаванай колькасцю акцыянераў. ЛІМНАБІЁНТЫ [ад грэч. Itmne возера + біёнт(ы)], расліны і жывёлы, якія жывуць у кантынентальных вадаёмах з запаволеным водаабменам (азёры, ва-дасховішчы, сажалкі). Расліны падзяля-юць на макрафіты і мікрафіты, у жы-вёл вьшучаюць 3 асн. групы: зоабентас (лічынкі насякомых, малашчацінкавыя чэрві, малюскі, ракападобныя), зоа-планктон (калаўроткі, ракападобныя) і нектон (рыбы). Гл. таксама Лімнафіль-НЫЯ ЖЫвёлы. В.В Вежнавец. ЛІМНАКАЛЯНУС (Limnocalanus mac-rurus), беспазваночная жывёла атр. вес-ланогіх ракападобных. Пашыраны ў чыстых, глыбокіх азёрах Паўн. паў-шар’я. На Беларусі рэдкі ледавікова-марскі рэлікт антрапагенавага (чацвяр-цічнага) перыяду. Выяўлены ў 10 азёрах на ПнЗ Беларусі, у тл. Доўгае, Рычы (заказнікі Л.), Воласа, Снуды, Струста (Браслаўскі нац. парк). Занесены ў Чырв. кнігу Беларусі. Даўж. да 2,2 мм, цела членістае з вілава-тым адросткам на канцы. 5 пар плавальных членістых канечнасцей. Дыхаюць паверхняй цела. Вельмі адчувальныя да дэфіцьпу кісла-роду ў вадзе. Кормяцца пераважна планктон-нымі водарасцямі. Раздзельнаполыя. В В Вежнавец. ЛІМОННАЯ 261 ЛІМНАКУЛЬТЎРА (ад грэч. limne во-зера + культура), прамысловае культы-ваванне, вырошчванне гідрабіёнтаў у прэсных вадаёмах (азёрах, вадасхові-шчах, сажалках). Напр., культываванне прэснаводных водарасцяў (хларэла і інш.); вырошчванне рыбы, жывых кар-моў для рыб і іх малявак; прэснаводных крэветак (пашырана ў краінах Паўд,-Усх. Азіі) і інш. ЛІМНАЛбгіЯ (ад грэч. limne возера + ...логія'), тое, што азёразнаўства. ЛІМНАФІЛЬНЫЯ ЖЫВЁЛЫ, жывё-лы азёр, вадасховішчаў, сажалак. Па размяшчэнні ў вадаёме вылучаюць ар-ганізмы, якія жывуць на дне (бентас), у тоўшчы вады (нектон, планктон), на воднай паверхні, на мяжы вады і атмас-феры (нейстон, плейстон). Л.ж., у ад-розненне ад рэафілаў, менш патраба-вальныя да колькасці кіслароду ў вадзе, у іх няма органаў прымацавання да суб-страту. Асобныя віды Л.ж. разглядаюц-ца як біял. індыкатары воднага асярод-дзя. Гл. таксама Лімнабіёнты.