КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Тв.: йзбранное. Т. 1—2. АлмаАта, 1979. Ж. Сахіеў. АЛІМП (Olympos), самы высокі горны масіў у Грэцыі. Выш. 2917 м. Складзены з вапнякоў і сланцаў. Вечназялёныя хмызнякі, шыракалістыя і хваёвыя лясы. Нац. парк (пл. каля 4 тыс. га, засн. ў 1938). У стараж.грэч. міфалогіі А.— месца, дзе жывуць багі. Лічылася, што на А. знаходзяцца палацы Зеўса і інш. багоў, пабудаваныя і ўпрыгожаныя Гефестам. А. таксама сімвал вярхоўнай улады новага пакалення багоў — алімпійцаў, якія перамаглі тытанаў. АЛІМШЙ (Аліпій; ? — 17.8.1114), старажытнарускі жывапісец і ювелір. Манах КіеваПячэрскай лаўры, з 1084 удзельнічаў у размалёўцы яе Успенскага сабора. Есць меркаванне, што А. пісаў абразы, выканаў мазаікі для сабора КіеваМіхайлаўскага Залатаверхага манастыра. АЛІМПІЙСШ ВЁСКА, комплекс будынкаў гасцінічнага тыпу, у якіх на час Алімпійскіх гульняў размяшчаюцца дэлегацыі краінудзельніц. Mae шэраг дапаможных памяшканняў (сталовыя, магазіны, аддз. сувязі, трэніровачныя залы і пляцоўкі, культ. цэнтр і інш.). Упершыню пабудавана да IX Алімп. гульняў у Парыжы (1924), складалася з драўляных будынкаў, таму і наз. «вёска». Будаўніцтва А.в. — абавязак алімпійскага горада. АЛІМІПЙСКАЯ СІМВОЛІКА, сістэма атрыбутаў, агульных для ўсяго алімпійскага руху. Уключае алімпійскі сімвал, дэвіз (разам складаюць алімпійскую эмблему) і сцяг. Алімпійскі сімвал — 5 пераплеценых кольцаў блакітнага, чорнага, чырвонага, жоўтага і зялёнага ко Да арт. Алімпійская сімволіка. Алімпійскі сцяг. лераў — аб’яднанне ў алімпійскім руху пяці кантынентаў. Алімпійскі дэвіз — «Citius, altius, fortius» («Хугчэй, вышэй, мацней»). Існуюць таксама неафіц. дэвізы (сфармуляваны П. дэ Кубертэнамў «Спорт — гэта мір», «Галоўнае не перамагчы, галоўнае — удзельнічаць». Алімпійскі сімвал і дэвіз зацверджаны Міжнародным алімпійскім камітэтам (МАК) у 1913. Ен жа зацвердзіў іх у 1920 як часткі афіц. алімпійскай АЛІМПІЙСКІ РУХ, міжнародны грамадскі рух, накіраваны на прапаганду і эмблемы, права выкарыстоўваць яе маюць толькі МАК і нац. алімпійскія кты. Алімпійскі сцяг — белае палотнішча з алімпійскім сімвалам у цэнтры; зацверджаны МАК у 1913. Вывешваецца на алімпійскіх спаборнінтвах з 1920. Спалучэнне колераў сцяга і алімпійскіх кольцаў сімвалізуе колеры ўсіх нацый. Да А.с. адносяцца таксама афіц. эмблемы нац. алімпійскіх ктаў (спалучаюць алімпійскі сімвал з элементамі дзярж. геральдыкі), Алімпійскіх гульняў, сесій, кангрэсаў, т.зв. спадарожныя алімпійскія сімвалы (талісманы гульняў, піктаграмы, тэрмінынадпісы і інш.). Выкарыстанне А.с. ў рэкламных і камерцыйных мэтах, не звязаных з алімпійскім рухам, забаронена алімпійскай хартыяй. АЛІМПІЙСКАЯ ХАРТЫЯ. збор статутных дакументаў па пытаннях алімпійскага руху. Зацверджана ў 1894 Міжнар. спарт. кангрэсам у Парыжы. Вызначае асн. мэты, прынцыпы, палажэнні і правілы арганізацыі і правядзення Алімпійскіх гульняў. Гал. палажэнні А.х. распрацаваны П. дэ Кубертэнам. Складаецца з 5 раздзелаў, афіц. тлумачэнняў і інструкцый, якія маюць абавязковы харапар. Да А.х. прыкладаюцца правілы правядзення рэгіянальных гульняў, якія апякуе Міжнародны алімпійскі камітэт. АЛІМПІЙСКІ ГОРАД, горад, у якім праводзяцца Алімпійскія гульні. Паводле Алімпійскай хартыі такое права надаецца гораду, а не краіне. Выбіраецца сесіяй Міжнар. алімпійскага кта не пазней як за 6 гадоў да пачатку гульняў. Заяўка на правядзенне алімпіяды павінна быць ухвалена Нац. алімпійскім ктам і падтрымана ўрадам краіны, які таксама дае пісьмовыя гарантыі аб выкананні спец. умоў для гарадоўкандыдатаў. 258 алімпійскія развіццё спорту праз падрыхтоўку і арганізацыю Алімпійскіх гульняў. Аб’ядноўвае мільёны людзей незалежна ад паліт. і рэліг. перакананняў, расавай прыналежнасці на прынцыпах раўнапраўя, дэмакратыі і ўзаемнай павагі. Асн. мэты і прынцыпы А.р. выкладзены ў Алімпійскай хартыі. Арганізац. аснова А.р. — Міжнародны алімпійскі камітэт (МАК), Нацыянальныя алімпійскія камітэты (НАК) і іх кантынентальныя аб’яднанні (Асацыяцыя нац. алімпійскіх ктаў, Алімпійскі Савет Азіі, Асацыяцыя еўрап. нац. алімпійскіх ктаў і інш.), арганізац. кты Алімпійскіх гульняў, міжнар. і нац. федэрацыі па алімпійскіх відах спорту. Важную ролю ў развіцці Ар. адыгрываюць алімпійскія кангрэсы, сесіі МАК, дзейнасць яго спецыялізаваных камісій і інстытуіаў, a таксама розных міжнар. спарт. аргцый (Трыбунал спарт. арбітража, Вярх. Савет міжнар. спарт. арбітража, Міжнар. алімпійская асацыяцыя даследаванняў у спарт. медыцыне і інш.). А.р. мае свае традыцыі, рытуалы, алімпійскую сімволіку. Гісторыя сучаснага Ар. пачынаецца з канда 19 ст. Па ініцыягыве франц. педагога, гісторыка і ірамадскага дзеяча П. дэ Кубертэна ў 1894 у Парыжы адбыўся I Міжнар. спарт. (алімпійскі) кангрэс, які прыняў рашэнне аднавіць на сучаснай аснове Алімпійскія гульні. Праграмныя і арганізац. асновы Ар., распрацаваныя Кубертэнам і яго паплечнікамі, удасканальваліся на лрацягу наступных дзесяцігоддзяў. Розныя праграмы МАК па каардынацыі дзейнасці нац. алімпійскіх ктаў прадугледжваюць дапамогу ім у развіцці А.р. ў сваіх краінах (асн. з іх — праірама «Алімпійская салідарнасць»), Дзейнічаюць Міжнар. алімпійская ака дэмія (засн. ў 1961 у Алімпіі, рыхтуе спецыялістаў выіпэйшага класа ў розных галінах спорту), Алімпійскі музей (засн. ў 1993 у Лазане, Швейцарыя), Міжнар. алімпійская федэрацыя філатэлістаў (з 1982). Існуе сістэма алімпійскіх узнагарод — медалі для пераможцаў і прызёраў гульняў, Алімпійскі кубак і Алімпійскі ордэн (прысуджаюцца за асаблівыя заслугі ў развіцці А.р.) і інш. У сістэме А.р. вылучаюцца рэгіянальныя спарт. спаборніцтвы пад патранажам МАК (Азіяцкія, Афрыканскія, Панамерыканскія і інш. гульні), спаборніцтвы, што наладжваюцца пасля Алімпійскіх гульняў у алімпійскім гора дзе дая спартсменаўінвалідаў (гл. Параалімпійскія гумні). На Беларусі А.р. кіруе Нацыянальны алімпійскі камітэт Беларусі. Літ.: Le mouvement olympique = The Olympic movement. Lausanne, 1993. Г.К.Кісялёў. АЛІМПІЙСКІЯ ВІДЫ СІЮРТУ, спартыўныя дысцыпліны, прызнаныя міжнар. алімлійскім ктам (МАК) і ўюпочаныя ў праграму Алімпійскіх гульняў. Гал. ўмовы прызнання Ав.с. — вял. іх пашырэнне ў свеце, наяўнасць міжнар. спарт. федэрацый і lx прызнанне МАК, правядзенне сусв., рэгіяналь алімпійскія 259 ных, нац. чэмпіянатаў, кубкавых турніраў. А.В.С. могуць стаць тыя спарт. дысцыпліны, якія пашыраны не менпі як у 40 краінах 3 кантьшентаў у спаборніцгвах мужчын і не менш як у 25 краінах 2 кантынентаў у спаборнштвах жанчын — для летніх Алімпійскіх гульняў, не менш як у 25 краінах 2 кантынентаў (мужчыны) і 20 краінах (жанчыны) — для зімовых Алімпійскіх гульняў. Як выключэнне да А.в.с. традыц. адносіцца бобслей. АЛІМПІЙСКІЯ ГУЛЬНІ, 1) агульнаэлінскія святкаванні і спарт. спаборніцтвы ў Стараж. Грэцыі. Адбываліся раз у 4 гады ў Алімпіі ў гонар бога Зеўса. Звестак пра першыя А.г. не захавалася, іх адлік вядзецца ад 776 да н.э., калі былі ўведзены запіс пераможцаў і нумарацыя Алімпіяд. Складаліся з культавых абрадаў і спарт. спаборніцтваў. Удзельнічалі прадстаўнікі ўсіх грэч. дзяржаў. На час А.г. абвяшчаўся абавязковы для ўсіх грэкаў «свяшчэнны мір» і не вяліся ваен. дзеянні. Да спаборніцтваў дапускаліся толькі вольнанароджаныя грэкі (пазней і рымляне) і толькі мужчыны. Кіравалі гульнямі эланодыкі (суддзі). Спаборніцтвы праводзіліся спачатку па бегу на 1 стадый (дыстанцыя, роўная даўжыні стадыёна — 197,27 м), затым на 2 і больш стадыі; з 708 да н.э. — таксама па барацьбе, пенталоне (пяцібор’е — бег, кіданне дыска і кап’я, скачкі ў даўжыню, барацьба), кулачным баі, гонках на калясніцах і інш. Пераможцаў А.г. (алімпіёнікаў) узнагароджвалі аліўкавым вянком, іх ушаноўвалі як най. герояў на радзіме і па ўсёй Грэцыі (атрымлівалі сац. і паліт. прывілеі), часам абагаўлялі, у іх гонар ставілі статуі, чаканілі манеты. А.г. праводзіліся і пасля падпарадкавання грэч. зямель Рыму. Пасля ўсталявання хрысціянства А.г. як праява паганства забаронены ў 394 н.э. рым. імператарам Феадосіем I. 2) Буйнейшыя міжнар. комплексныя спарт. спаборніцгвы сучаснасці. Праводзяцца з 1896 кожны высакосны год летам паводле правілаў і палажэнняў, вызначаных Алімпійскай хартыяй. Праграмныя і арганізац. асновы А.г., як і ўсяго алімпійскага руху, закладзены П. дэ Кубертэнам. Па яго ініцыятыве Парыжскі міжнар. спарт. кангрэс (1894) прыняў рашэнне пра аднаўленне А.г. Арганізуе і праводзіць гульні алімпійскі горад і нацыянальны алімпійскі камітэт (НАК) кра іны, у якой горад знаходзіцца, пад кіраўніцгвам і кантролем Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК). Парадкавы нумар А.г. захоўваецца незалежна ад таго, праводзіліся яны ці не (гл. табл.). Праграма А.г. уключае не менш як 15 алімпійскіх відаў спорту (абавязкова — лёгкая атлетыка. гімнастыка, плаванне, цяжкая атлетыка, барацьба, бокс, фехтаванне, веславанне, веласпорт, футбол, баскетбол). Арганізатары гульняў могуць уключаць і паказальныя выступленні па 1—2 відах спорту. не прызнаных МАК. На час А.г. удзельнікі размяшчаюцца ў алімпійскай вёсцы. Да арт. Алімпінскія гульні. Алімпійскі агонь на вуліцах Мінска. 1980. Пачынаючы з 1924 нраводзяцца і зімовыя Алімпійскія гульні, якія маюць уласную нумарацыю і адбываліся да 1994 у адзін год з летнімі. Алрача агульнай алімпійскай сімволікі А.г. маюць і ўласную (эмблемы, талісманы і г.д.). Сярод традыц. рытуалаў Аг. — запальванне алімпійскага агню ў час адкрыцця гульняў (агонь, запалены ў стараж. Алімпіі ад сонечных промняў, эстафетай спартсменаў дастаўляецца ў алімпійскі горад), алімпійская клятва, якую ад імя ўсіх удзельнікаў нрамаўляе адзін з лепшых спартсменаў краіны правядзення Аг., клятва суддзяў, узнагароджанне пераможцаў і прызёраў спаборніцтваў алімпійскімі медалямі, узняцце дзярж. сцяга і выкананне нац. гімна ў гонар пераможцы. 3 1908 на Аг. пашыраны т.зв. неафін. агульнакамандны залік — вызначэнне месца нац. камандаў па колькасці медалёў і заліковых ачкоў. Аг. спадарожнічае пэўная культ. праграма, выпускаюцца алімпійскія сувеніры, манеты, значкі, маркі і інш. атрыбутыка. Бел. спартсмены ўдзельнічаюць у А.г. з 1952 у складзе зборнай каманды СССР, аб’яднанай каманды СНД Да арт. Алімпікскія гульні. Старт фінальнага забегу на 100 м на іульнях 1й Алімпіяды (1896).