Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 552с.
Мінск 1996
АБРАЗЦОВА Алена Васілеўна (н. 7.7.1939, С.Пецярбург), руская спявачка (меццасапрана), педагог. Нар. арт. СССР (1976). Скончыла Ленінградскую кансерваторыю (1964). 3 1984 праф. Маскоўскай кансерваторыі. 3 1964
Абразіўны інструмент: 1 — плоскі шліфавальны круг прамога профілю; 2 — круг канічнага профілю; 3 — шліфавальны кругдыск: 4 — чашка цыліндрычная; 5 — галоўка шліфавальная цыліндрычная; 6 — галоўка шаравая; 7 — брусок шліфавальны; 5 — сегмент трапецападобны; 9 — брусок для ханінгавання.
Схема ультрагукавой абразіўнаімпульснай апрацоўкі: 1 — інструмент; 2 — абразіў; 3 — загагоўка.
салістка Вял. тра Расіі. Выступае ў буйнейіпых трах свету («Ла Скала» і інш.). Сярод партый: Марфа, Марына Мнішак («Хаваншчына», «Барыс Гадуноў» М.Мусаргскага), Графіня («Пікавая дама» П.Чайкоўскага), Кармэн («Кармэн» Ж.Бізэ), Амнерыс («Аіда» Дж. Вердзі). 1я прэмія на Міжнар. конкурсах імя П.І.Чайкоўскага (Масква), Ф.Віньяса (Барселона; абодва 1970). Дзярж. прэмія Расіі 1973, Ленінская прэмія 1976.
Літ.: Тнмохнн В.В. Е.Образцова: Творч. портрет. 2 нзд. М., 1988; Ш ейко Р. Елена Образцова: Заішскм в путн. Дналогн. 2 нзд. М., 1987.
АБРАЗЦОЎ Сяргей Уладзіміравіч (5.7.1901, Масква — 8.5.1992), рускі тэатр. дзеяч, акцёр і рэжысёр. Нар. арт. СССР (1954). Герой Сац. Працы (1971). 3 1931 кіраўнік Цэнтр. тра лялек у Macrae. Распрацаваў тэорыю і методыку тра, стварыў рэпертуар, выхаваў плеяду акцёраў і рэжысёраў. 3 1973 праф. Дзярж. інта тэатр. мастантва. Прэзідэнт Міжнар. саюза лялечнікаў (з 1976, з 1984 ганаровы прэзідэнт) і Сав. цэнтра гетай аргцыі (з 1958). Працаваў таксама ў кіно. Дзярж. прэмія СССР 1946, Дзярж. прэмія Расіі 1967, Ленінская прэмія 1984.
Тв.: О том, что я уввдел, узнал н понял во время двух поездок в Лондон. М., 1957; Моя профессня. М., 1981.
Літ:. Смнрнова Н.Н. Театр Сергея Образцова. М., 1971.
АБРАІМАЎ Іван Васілевіч (8.3.1894, г. Анесі, Францыя — 2.12.1981), рус. фізік, стваральнік навук. школы па фізіцы цвёрдага цела і нізкіх тэмператур. Акад. AH СССР (1958, чл.кар. 1933). Скончыў Петраградскі унт (1915). 3 1919 у навук. установах Петраграда, Харкава, Масгаы. Навук. працы па фізіцы крышталёў, оптыцы і оптатэхніцы. Распрацаваў метад вырошчвання монакрышталёў з расплаваў, заклаў асновы нізкатэмпературнай спектраскапіі, сканструяваў шэраг спекгральных прылад. Дзярж. прэмія СССР 1946.
Тв:. О прнложеннн френелевой дафракцнн для фнзнческнх н технмческнх мзмеренлй. М.; Л., 1945.
Да арт. Абразія. Абразійныя астравы і кекуры ў заліве Пятра Вялікага.
АБРАКАДАБРА (лац. abracadabra), 1) магічная формула, таямнічае слова, якому знахарамі прыпісвалася цудадзейная сіла. 2) Незразумелы набор слоў ці выказванняў, бязглуздзіца.
АБРАМАВА Антаніна Іванаўна (н. 1.3.1926, с. Канскае Прыморскага краю), бел. мастак у галіне маст. іпкла. Скончыла Ленінградскае вышэйшае маст.прамысл. вучылішча імя Мухінай (1953). 3 1959 на Барысаўскім хрусталёвым здзе. Карыстаецца пераважна халоднымі тэхнікамі дэкарыравання шкла — алмазнай і агггычнай гранямі, пескаструменнай апрацоўкай, траўленнем.
Літ:. Беларускае мастацкае шкло: [Альбом). Мн., 1978. М.М.Яніцкая.
АБРАМОВІЧ 37
абрамава Надзея Аляксандраўна (30.3.1907, Мінская вобл. — ?), адзін з кіраўнікоў бел. маладзёжнага руху, наладжанага пад кантролем ням. акупац. улад на Беларусі ў 1943—44. Скончыла Бел. дзярж. вышэйшы пед. (1935) і Мінскі мед. (1940) інты. У час акупацыі Беларусі ням. фашыстамі працавала ўрачомпсіхіятрам у Мінскай інфекцыйнай бальніцы. 3 кастр. 1942 узначальвала дзіцячы сектар Беларускай народнай самапомачы, з чэрв. 1943 — службу юначак Саюза беларускай моладзі. Уваходзіла ў Беларускую цэнтральную раду. Удзельніца 2га Усебел. кангрэса (1944, Мінск). У час вызвалення Беларусі Чырв. Арміяй эмігрыравала на Захад. С.У.Жумар.
АБРАМАЎ Ігар Іванавіч (н. 11.8.1954, г. Брэст), бел. вучоны ў галіне мікраэлектронікі. Др фіз.матэм. н. (1994). Скончыў БДУ (1976). 3 1976 у БДУ, з 1983 у Бел. унце інфарматыкі і радыёэлектронікі. Навук. працы па мадэляванні і аналізе ф'із. працэсаў у элементах і фрагментах схем мікра і нанаэлектронікі.
Тв.\ Чнсленное моделнрованне элементов мнтегральных схем. Мн., 1990 (разам з В.В.Харытонавым).
АБРАМАЎ Кузьма Рыгоравіч (н. 12.11.1914, с. Старыя Найманы Вялікаберазнякоўскага рна, Мардовія), мардоўскі пісьменнік. Засл. пісьменнік Мардовіі (1964). Аўтар раманатрылогіі «Найман» (1957—64; пра жыццё мардоўскай вёскі 1920—50х г.), раманаў «Свая ноша не цягне» (1967), «Сцяпан Эрзя» (1977, біягр.), «Дзяўчына з вёскі» (1980), збкаў апавяданняў.
АБРАМАЎ Максім Паўлавіч (17.1.1911, в. Хухарава Вялікаігнатаўскага рна, Мардовія — 30.6.1973), акцёр. Засл. арт. Беларусі (1955). 3 1930 у трах Расіі. 3 1947 у Магілёўскім, з 1949 у Брэсцкім абл. драм. трах. Вострахарактарны акцёр. Лепшым работам А. ўласцівы жыццёвая праўда, зліццё з вобразам. Сярод роляў: Калеснікаў («Брэсцкая крэпасць» К.Губарэвіча), Калібераў («Выбачайце, калі ласка» А.Макаёнка), Гукан («Сэрца на далоні» паводле І.Шамякіна), Лабыш («Папарацькветка» І.Козела), Заслонаў («Канстанцін Заслонаў» А.Маўзона), Яечня («Жаніцьба» М.Гогаля), Зыкаў («Зыкавы» М.Горкага), Прэзідэнт («Каварства і каханне» Ф.Шылера). Р.М.Бакіевіч.
АБРАМАЎ Сямён Сямёнавіч (н. 7.11.1938, в. Глыбоцкае Гомельскага рна), бел. вучоны ў галіне ветэрынарыі. Др вет. н. (1987), праф. (1988). Скончыў Віцебскі ветэрынарны інт (1960). 3 1985 працуе ў Віцебскай акадэміі вет. медыцыны. Даследаванні па фізіятэрапеўт. метадах лячэння і прафілактыцы хвароб жывёл ва ўмовах Беларусі.
Тв.: Незаразные болезнп молодняка. Мн., 1989 (у сааўт.); Профнлактака незаразных болезней молодняка. М., 1990 (у сааўт.); Справочннк по болезням сельскохозяйственных
жнвотных. 2 мзд. Мн., 1990 (у сааўт.), Тлумачальны слоўнікдаведнік па ветэрынарыі і заатэхніі. Мн., 1992 (у сааўт.); Выраіцнванпе м болезнн собак. Мн., 1993 (у сааўг.).
АБРАМАЎ Фёдар Аляксандравіч (29.2.1920, в. Веркала Архангельскай вобл. — 14.5.1983), рус. пісьменнік. Скончыў Ленінградскі унт (1948). Аўтар тэтралогіі «Прасліны» (раманы «Браіы і сёстры», «Дзве зімы і тры леты», «Шляхідарогі», «Дом», 1958— 78; за першыя тры Дзярж. прэмія СССР 1975) пра жыццё рус. паўн. вёсак у гады Вял. Айч. вайны і пасля яе; аповесцяў «Бязбацькаўшчына» (1961), «Пелагея» (1969), «Драўляныя коні» (1970), «Алька» (1972), «Мамоніха» (1980), п’есы «Адзін бог для ўсіх» (1962), апавяданняў.
Тв.: Собр. соч. Т. 1—3. Л., 1980—82; Травамурава: Повестн м рассказы. М., 1983.
ААбрамава. Дэкаратыўныя вазы «Паўночнае ззянне». 1976.
АБРАМЕНКА Дзмітрый Кузьміч (22.7.1910, в. Філіпкава Віцебскага рна— 28.1.1981), поўны кавалер ордэна Славы. У Вял. Айч. вайну камандзір гарматы ст. сяржант А. вызначыўся ў баях пры вызваленні Севастопаля, Шаўляя, каля г. ПройсішЭйлаў (Усх. Прусія).
АБРАМЕНКА Тамара Мікалаеўна (н. 26.11.1938, г. Смалявічы), бел. вучоны ў галіне цеплафізікі і малекулярнай фізікі. Др тэхн. н. (1987), праф. (1994). Скончыла Мінскі пед. інт (I960). 3 1960 у Інце цепла і масаабмену імя А.В.Лыкава, з 1980 у Інце прыкладной фізікі АН Беларусі. Навук. працы па іэрмадынаміцы працэсаў пераносу энергіі, цеплафіз. уласцівасцях газаў і іх сумесяў.
Тв.: Термнческая дмффузня в газах. Мн., 1982 (разам з АФ.Залатухінай, ЯАШашковым); Нелннейные эффекты в высокотемпературных газах // Обзоры no теплофпзнческмм свойствам кшества. М., 1992.
АБРАМІС Іосіф Самуілавіч (29.10.1918, Мінск — 29.9.1984), бел. дырыжор. Засл. дз. маст. Беларусі (1964). Сколчыў Бел. кансерваторыю па класах валторны
(1941) і опернасімф. дырыжыравання (1950). 3 1936 у Дзярж. тры оперы і балета, у 1979 — 82 гал. дырыжор Дзярж. тра муз. камедыі Беларусі. Пад яго кіраўніцтвам пастаўлены: нац. оперы «Марынка» Р.Пукста і «Калі ападае лісце» Ю.Семянякі, аперэта «Несцерка»
ФААбрамаў
АІАбрамовіч.
Р.Суруса, класічныя оперы «Бальмаскарад» і «Атэла» Дж. Вердзі, «Князь Ігар» А.Барадзіна, балеты «Спячая прыгажуня» П.Чайкоўскага, «Спартак» А.Хачатурана, «Жызэль» А Адана, аперэта «Лятучая мыш» І.Штрауса і інш.
АБРАМОВІЧ Аляксацдр Міхайлавіч (н. 10.4.1944, в. Забалацце Нясвіжскага рна Мінскай вобл.), правазнавец, дзярж. дзеяч Беларусі. Др юрыд. н. (1986), праф. (1990). Скончыў БДУ (1973). Працаваў у Інце філасофіі і права АН Беларусі. 3 1988 заг. кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права БДУ. У 1991—92 чл. Кта канстьпуцыйнага нагляду СССР. 3 1992 старшыня Цэнтр. камісіі па выбарах нар. дэпугатаў Рэспублікі Беларусь (з 1994 — па выбарах і правядзенні рэсп. рэферэндумаў). Працы па праблемах дзярж. будва і заканадаўства, узаемаадносіп цэігтр. і мясц. органаў кіравання.
АБРАМОВІЧ Антон Іванавіч (1811?, Віцебскі пав. — пасля 1854), бел. кампазггар. Пасля 1832 жыў у Пецярбургу. Быў вядомы як піяніствыканаўца і педагог, склаў школу ігры на фп. Адзін з першых пачаў ствараць нац.харакгэрныя творы, у аснове якіх мелодыі бел. нар. песень і танцаў: праграмная 8часткавая паэма «Беларускае вяселле», п’есы «Беларускія мелодыі», «Зачараваная дуда» для фп., песні «Дзеванька» і «Гарэліца» на словы Я.Баршчэўскага і інш.
Літ.'. М а л ь д з і с АІ. Пздарожжа ў XIX стагоддзе. Мн., 1969; К і с я л ё ў Г. Радок у энцыклапедыю // Кісялёў Г. Героі і музы. Мн., 1982.
АБРАМОВІЧ Зігмунт Іосіфавіч (па сцэне Антон Забель; 25.6.1892, Масква — 20.3.1988), бел. акцёр. У 1909—10 удзельнік Гродзенскага гуртка бел. моладзі. У 1911 адзін з вядучых акцёраў Лершай беларускай трупы Ігната Буйніцкага. Выконваў камедыйныя і ха
38 АБРАМОВІЧ
ракгарныя ролі: Пранцішак («Модны шляхцюк» К.Каганца), Бондар («У зімовы вечар» паводае Э.Ажэшкі), Скакунец («Пашьіліся ў дурні» М.Крапіўніцкага) і інш. 3 1919 жыў у Польшчы. Аўтар успамінаў пра Буйніцкага і бел. тэатр «Няходжанымі сцежкамі» (1971).
Літ.: Няфёд У.І. Беларускі тэатр: На
цярбургу (1889). 3 1914 урач у бальніцах Гомеля, Мазыра. Працы па даследаванні хвароб органаў брушной поласці, па клінічнай хірургіі і арганізацыі хірург. дапамогі.
АБРАМОВІЧ Эміль Абрамавіч (ліп. 1864, Гродна — 4.4.1922), адзін з nepmux прапагандыстаў марксізму на Беларусі. Скончыў Гродзенскую гімназію (1882), вучыўся на мед. фтах Парыжскага (1882—84) і Дэрпцкага (Тартускага, 1884—88) унтаў. У 1884 арганізаваў у Мінску гурток друкарскіх рабочых с.д. кірунку. У 1886—87 вёў прапаганду ў Вільні, меў сувязі з народнікамі. У 1889 стварыў с.д. гурток у Кіеве, дзе арыштаваны і высланы ў Сібір. У 1896 у Мінску, неўзабаве выехаў на Ленскія прыіскі. У 1912 за артыкул для «Правды» пра Ленскі расстрэл сасланы ў Табольскую губ. У 1914—15 служыў урачом у арміі. 3 1917 лрацаваў у Саратаве.
КНІГІ ОНЛАЙН
