КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
540 АРШАНСКІ
ст. дабудаваны з дрэва. Меў патаемны ход да Дняпра. Пасля 1620 замак цалкам дабудаваны з каменю. На яго ўзбраенні бьші гарматы, у цэйхгаузе захоўваліся 33 гакаўніцы, 20 аркебузаў, 3 невял. жалезныя гарматы, інш. ваен. рыпітунак. Замак неаднаразова зведаў аблогі і захопы рус. войскамі (1500, 1507, 1519, 1562—64, 1654). У снеж. 1654 войска Радзівіла авалодала замкам і ўтрымлівала яго да 11.5.1655. Пазней рус. войскі занялі яго 1 ўтрымлівалі да канца вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67. У канцы 17 ст. замак заняпаў і страціў свае абарончыя функцыі.
АРШАНСКІ ІНСТРУМЕНТАЛЬНЫ
ЗАВОД. Уведзены ў дзеянне ў 1973—75 у Оршы як зд па вытвсці нармалізаванага інструменту для аўтам. ліній. 3 1974 інструментальны зд. Асн. прадукцыя (1995): металарэзны інструмент (разцы, зенкеры, раскруткі, метчыкі, свярдзёлкі, пілы), тавары шырокага ўжытку. Пры здзе ПТВ металістаў.
АРШАНСКІ КАМБІНАТ ЗБОРНЫХ ЖАЛЕЗАБЕЗОННЫХ ВЬІРАБАЎ I КАНСТРЎКЦЫЙ. Пабудаваны ў 1968—69. Асн. прадукцыя (1995): зборны жалезабетон (пустотны насціл, палі, рыгелі, пліты дарожныя, аэрадромныя, перакрыцці, апорныя асвятляльныя і цэнтрыфугаваньія калоны). Вьпв. магугнасць 184 м‘ жалезабетонных вырабаў за год (1994).
АРШАН.СКІ КЛЯШТАР БЕРНАРДЗІНЦАЎ Існаваў у 1636—1832 у Оршы. Засн. Андрэем і Крысцінай Млоцкімі, якія выдзелілі пад кляштар пляц і 6 маргоў зямлі. Мураваныя будынкі касцёла і 2павярховага жылога корпуса пастаўлены ў 2й пал. 18 ст. на ахвяраванні жыхароў. Касцёл, пашкоджаны паводкай 176.0, пазней заняты пад ваенны склад, у 1817—19 адрамантаваны і вернуты духавенству. Пасля закрыцця кляштара жылы корпус заняты пад шпіталь. Касцёл не ўцалеў.
А.А.Ярашэвіч.
Аршанскі Куцеінскі Успенскі манастыр. Агульны выгляд. Малюнак 19 ст.
АРІІІАНСКІ КЛЯШТАР ДАМІНІКАНЦАЎ. Існаваў у 1653—1832 у Оршы. Заснаваў кн. Геранім ДруцкіСакалінскі і адцаў кляштару фальварак Воскава. У 1816—19 пабудаваны касцёл св. Іосіфа. Пры юіяштары быў шпіталь на 10 хворых. Пасля закрыцця кляштара касцёл стаў парафіяльным, пасля Вял. Айч. вайны ў ім размяшчаўся Дом культуры, з 1990 дзейнічае. А.А.Ярашэвіч.
АРШАНСКІ КЛЯШТАР ТРЫНІТАРЫЯЎ. Існаваў у 1714—1832 у Оршы. Засн. Адамам і Уладзіславам Саковічамі. Мураваныя будынкі касцёла і 2павярховага жылога корпуса пастаўлены ў 18 ст. У 1836 касцёл пераабсталяваны ў праваслаўны Васкрасенскі сабор, у 1920я г. закрыты, у 1950я г. знесены. Захаваўся жылы корпус.
А.А.Ярашэвіч.
АРШАНСКІ КЛЯШТАР ФРАНЦЫСКАНЦАЎ. Існаваў у 1680—1832 у Оршы. Засн. рэчьіцкім стольнікам Вой
Аршанскі Куцеінскі Богаяўленскі манастыр. Святадухаўская царква. 3 малюкка Д. Струкава. 19 ст.
цехам Станіславам Катоўскім. Мураваны касцёл з бакавой вежайзваніцай асвячоны 10.8.1768. Тады ж пабудаваны жылы корпус, у якім пасля закрыцця кляштара размяшчаліся інвалідная каманда, потым арыштанцкі дом, у 1920—30я г. рамеснае вучылішча. Касцёл знесены ў 1970я г. АЛЯрашэвіч.
«АРШАНСКІ КОДЭКС», рукапісны зборнік, створаны ў Аршанскім езуіцкім
калегіуме ў канцы 17 ст. (да 1693). Уключае 4 польскія барочныя драмы з бел. інтэрмедыямі, якія ставіліся ў школьных тэатрах у Полацку («Духоўнае прычасце святых Барыса і Глеба»), Оршы («Слаўная дапамога для Раміравай перамогі, учыненая анёльскімі палкамі»), Навагрудку («Містычнае прычасце ў жалю нявінных Караля і Фрыдэрыка»), Віцебску («Містычнае вяселле прычасця Генсерыка і Трызімунда»), У інтэрмедыях адна або дзве асобы гавораць на бел. мове. Захоўваецца ў бібліятэцы імя Асалінскіх у Вроцлаве (Польшча).
АРШАНСКІ КУЦЕІНСКІ БОГАЯЎ
ЛЕНСКІ МАНАСТЫР. помнік архітэктуры барока. Заснаваны ў 1623 як праваслаўны мужчынскі манастыр. Размешчаны на паўн.зах. ускраіне Оршы ў сутоках Дняпра і Куцеінкі. Складаўся з галоўнага Богаяўленскага сабора, Святадухаўскай царквы, званіцы, манастырскіх і гасп. пабудоў. Быў абнесены агароджай з бутавага каменю і цэглы. Драўляны Богаяўленскі сабор пабудаваны ў 1623—35; згарэў у 1888. У 1630 бел. асветнік і кнігадрукар Спірыдон Собаль заснаваў лры манастыры Куцеінскую друкарню. Захаваліся Святадухаўская царква (узведзена ў 1й пал. 17 ст.), манастырскі будынак, частка сцяны. Т.В.Габрусь. АРШАНСКІ КУЦЕІНСКІ УСПЁНСКІ
МАНАСТЫР. Існаваў у 17—20 ст. Заснаваны як жаночы манастыр у 1631 Багданам Сцянкевічам на паўд.зах. ускраіне Оршы. У комплекс уваходзіла некалькі драўляных цэркваў, жылыя і гасп. пабудовы. Гал. драўляны сабор згарэў у 1635. Пабудаваны мураваны Успенскі сабор (1655) меў рысы стылю барока. Крыжовакупальны 3апсідны храм. Асн. неф і крылы трансепта былі накрыты ўзаемна перпевдыкулярнымі 2схільннмі дахамі з трохвугольнымі франтонамі на тарцах. Сяродкрыжжа ўвенчана 8гранным глухім барабанам і масіўным грушападобным купалам з галоўкай. Сцены ўпрыгожаны прафіляванымі карнізамі, пілястрамі на вуглах. Высокія вокны з паўцыркульнымі арачнымі завяршэннямі. Франтоны завершаны галоўкамі і аздоблены патройнымі плоскімі арачнымі нішамі. У 1658 куцеінскія манахіні пераведзены ў новаадчынены Уваскрасенскі манастыр у Смаленску. Ёсць звесткі, што з Куцейна былі і першыя насельніцы Новадзявочага манастыра ў Маскве. У 1842 манастыр прылічаны да 1га класа. Зачынены ў 1918, будьшкі не захаваЛІся. Т.В.Габрусь, А.А.Ярашэвіч.
АРШАНСКІ ЛЬНОКАМБІНАТ. Пабудаваны ў 1928—37 (1я чарга) у Оршы. У 1963 уведзена 2я, у 1972 — 3я чарга. У 1973 у склад камбіната ўвайшла Аршанская льнопрадзільная фка «Дняпро» (пастаўляе пражу дывановым прадпрыемствам Беларусі). 3 1975 — ВА «Аршанскі льнокамбінат», з 1990 —
АРШАНСКІ 541
арэнднае вытворчагандл. прадпрыемства. Асн. прадукцыя (1995): бытавыя (дэкаратыўныя, бялізнавыя, сукеначнакасцюмныя, кашульныя, на сурвэткі, абрусы, пакрывалы, ручнікі), тэхн. і тарныя тканіны. У 1994 выраблена 41 тыс. м2 ільняных тканін (макс. выпуск 215 тыс. м2 быў у 1989). Пры камбінаце тэхнікум і ПТВ тэкстыльшчыкаў.
«АРІПАНСКІ МАЛАДНЯК», літаратурнамастацкі часопіс, які ў 1925—28 выдавала Аршанская філія «Маладняка». Выйшла 7 нумароў. Змяшчаў вершы, лірычныя абразкі і апавяданні А.Вечара, М.Ганчарыка (вершы падпісваў псеўд. Я.Сявец), Ю.Гаўрука, В.Каваля, Т.Клянггорнага, М.Нікановіча, В.Сташэўскага, У.Прыбыткоўскага
і інш. маладых пісьменнікаў, хроніку літ. жыцця Аршанскай акругі і маладнякоўскіх аргцый рэспублікі.
АРШАНСКІ МАНАСТЫР БАЗЫ
ЛЬЯН помнік архітэкгуры позняга барока. Пабудаваны ў 2й пал. 18 ст. з цэглы ў цэнтры Оршы на правым беразе р. Аршыца. У 1842 пераўтвораны ў правасл. мужчынскі Пакроўскі манастыр і духоўнае вучылішча. Складаўся з аб’яднаных у адзіны асіметрычны арх. комплекс касцёла Апекі Маці Божай (3нефавая крыжовакупальная 2вежавая базіліка; знішчаны ў 1967) і жылога корпуса. Жылы корпус — 2павярховы Гпадобны ў плане будынак з вальмавым дахам. Фасады падзелены прамаву
гольнымі вокнамі і плоскімі нішамі, вязкамі пілястраў у прасценках, руставанымі лапаткамі, міжпаверхавымі цягамі. Абодва паверхі маюць галерэйную сістэму планіроўкі. А.М.Кулагін.
АРШАНСКІ МЯСАКАНСЕРВАВЫ
КАМБІНАТ. Пабудаваны ў 1928—30. У 1935 уведзены ў дзеянне кансервавы цэх. У Вял. Айч. вайну разбураны, пасля вайны адноўлены і рэканструяваны. Асн. прадукцыя (1995): мяса, каўбасныя вырабы, кансервы мясныя, тлушч харч. і тэхн., мясныя паўфабрыкаты, сухія кармы. субпрадукты.
АРШАНСКІ ПАВЕТ У КАНЦЫ XVI ст.
Стар.Лепелі
Лепель Новыі
оАсецішчы ’
ПОЛАЦКАЕ
Межчычы
іраўнс
Чашнікі? в A /
ірыспюі "
о ;||
Лугінавічы
23?в
ічаніца
Ц Е Б С Р Юшнава
Нічын О
О Лучоса
5 _
^Домжарычы
П Сляднееічы О ІСвяда Ляхавічьіф Пярэшычы С
Шчыдуй
Іукомль,
‘ Паійынкі
( О О \
. Жэрына \ сянн( Влдэецв ^„^Д,
Сярэдкаротня О<
Латыгалічы
A
Майсеевічыі
Барань
/ ОНежычы
/ рКішчы»
\®Крычын
^у^Студзёняі Z1 УЛт&Бытча/
Радзівілаў
S 54°
о э о
Q Мялешкавічы
Бельмакі
О Одленсінічьі
Ізевіна
Старына
Верацея О
Сіманавічыф
Дзйрмын* с]тражадічы
ХолневічыО
ХаЛогіенічы О
Перас
Хоцюхаваф
Груш
Лошніца,
Чарзя'
ФТоўпіна
Нораеічы ГарадзецО
Беліца О
, ( Зямкоўцы / л
Іямойта в I Бабін °
Палонна B%\”"°e№™™ О
" ~ . Пашкова
J О 0 Селякты
ОСялец ОМежава
О
Брухава
1
Нянлюдава'
О
Лніца Прыхабыо
О
О
Худав^а
!г ' ^ НіявТц
aQ
Жаберычы Паньнавічы&
$
Нача
^^ . Ф Нагонавічы
'БАРЫСАУ
Глівін'
Забашавічы
Крупкі
Рьідамля
О Нлубынічы \3аборё ІКрасны Стаў
Бобр ^тары
>обр
ІЛЬЦЫ
Відзінічы%. ®Саколіна
®Бяздзелічьі
Азерцы
Му роўнікі^^.
Талачыі
Падбярэззе
©4
Славекі
л
Друцк^ Орава®
шІрт»^ Смакжчы '»
Дарошкавічы Q /]ІХІНіЧЬ!О ^
Вяляцічы © § Гародка
^.в 1 . Ц
\^ О Аздзяцічь:
Е Б tC К
НАСЕЛЕНЫЯ ПУННТЫ па адміністрацыйным значэнні
Н?ЙІ£ павета
14?УІР.У буйнейшых уладанняў (валаоцей)
Іншыя населеныя пуннты
па тыпу паселішча
МАГІЛЁЎ Гарады
Крупкі Мястэчкі
Бабінічы Вёсні
9 © О
па прыналежнасці Дзяржаўная ўласнасць Шляхецкая ўласнасць Уласнасць празаслаўнай царквы Уласнасць каталіцкай царнвы Замкі ў населеных пунктах
МЕЖЫ
■■■•■■— Рэчы Паспалітай _.— ваяводстваў — паветаў
Сучасныя граніцы Беларусі
===== Найважнейшыя дарогі
«° фВаранцэвічь ЛюбанічыО 'Кф М Стараселлей /Радча Н©^ !© О Длякса^ ‘ Дудаковічы С
фкпухаў °%ршд ТуравічыФ зльцЬва^^^:^^^/^ Жоханава Бараньу
Панні Зубрзвічы
Ч ° 'о
Мардашовічы Дуброўн^ ^абыляяі
q Расасна ОВусце Ляды
О
vНарабанавіуы
^^Свірані
■ваташчыцыф
V4.
Стаўронава
.^Йрасны
Івяровічы д
фБабінічы
ОГудава
Юркава
Казлозічы © 0
.. і ( ХаміНічы
„Копьідь
^і^ійапчычьі^
Caetr
Янаўлевічы
ОБасея
Баёва
Раманава
q Шарыпы А у»
хШышовгк
© Кацялёва
Пала?3іж
Цяцерын^
Шэпелевічы Ліпсі ^ A Е С BO A
Арэшнсвічы фБялавічіл АлешкавічыФ
©
Бялынічы
Ільнавічы
Круглае ..I . „ у^Рррадзей
ШялоуСтары^\
«ІШупені q
! Чорнае ў&Наманічы
| ЛопавічыФ
і АЯ Дазічы В 0 I ® Вад&ю ►Галоўчын
Сліжы \ ©
Любіж
Рзяп^Ф^^
Ппршь
О
Нішчычы
HOQ
Надзіна)
Шавірнічы
. Ф /
хЛ ^Жыроўка W . НянеррвсФ С ДБярэзіна
■ ^Гарэнічы
Ыарытніца
уГПрыборкі
с БраЗзец ° Бараці^ы
Іюбашань.
ФДулебы
Q Мацеевічы
& Нолбчс?
{МаксімавічьР остраў\
^?'г^1
\ Стаялы © фТўгЦ НясетаФ)
ОфОльса. j
29°
ОКудзін
Свяцілавічы
Бранава
О
11
ккД 9Га”а^
^L6M'° r Т R .Прыб^ч ДЦ Плешчыцы С В A । .
© фДаманы ^^аловічьаХ
Бад]УІ" ® *во"д^’ы® *«<н«м | ВасілевічыФ
О
' ^Чурылаі ^Кладневічы ^Дрыбін Паташня