КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ПАЎЛАЎ 203 В.Паўлавец. 3 серыі «Геаметрыя краявіду». 1997. енны дзеяч, Герой Сав. Саюза (1937), ген. арміі (1941), удзельнік абарончых баёў на Беларусі ў Вял. Айч. вайну. Дз.Р.Паўлаў. 99 км ад Магілёва, 25 км ад чыг. ст. Бярэзіна. 398 ж., 135 двароў (2000). Сярэдняя школа, Дом культуры, бка, аддз. сувязі. Царква Велікамучаніцы Параскевы. Брацкія магілы сав. воінаў і партызан. ПАЎЛАГРАД, горад на Украіне, раённы цэнтр у Днепрапятроўскай вобл., на р. Воўчая. Засн. ў 1780. 137 тыс. ж. (1993). Чыг. вузел. Цэнтр вуглездабычы зах. Данбаса. 3ды: хім. машынабудавання, ліцейных машын, эл.асвятляльнай арматуры, с.г. машынабудавання, хім., гарбарны; прамсць харч. і інш. Гіст.краязнаўчы музей. ПАЎЛАДАР, горад у Казахстане, цэнтр Паўладарскай вобл., порт на р. Іртыш. Засн. ў 1720, горад з 1861. 331 тыс. ж. (1995). Чыг. станцыя. 3ды: нафтаперапр., алюмініевы, трактарны, ліцейнакавальскі, суднабуд.суднарамонтны, шынарамонтны і інш.; харч., лёгкая прамсць. Каля П. канал Іртьші—Караганда. 2 ВНУ. Драм. тэатр. Музеі: краязнаўчы, выяўл. мастацтва. Н.Паўлавіч. Аўтапартрэт. 1854. ПАЎЛАЎ Аляксацдр Васілевіч (22.12.1880, г. Адэса, Украіна — 14.8.1937), савецкі военачальнік, камдыў (1935). Беларус. Скончыў школу прапаршчыкаў у Адэсе (1915). На ваен. службе з 1914. Удзельнік 1й сусв. вайны. 3 1918 у Чырв. Арміі: камандзір палка, брыгады, 27й стралк. дывізіі на Усх. фронце, каманд. войскамі Зах. і Прыволжскай ваен. акруг. 3 1930 пам. інспектара пяхоты РСЧА, нач. фта і пам. нач. Ваен. акадэміі імя Фрунзе. Чл. ЦВК БССР у 1924—25. Рэпрэсіраваны. Рэабілітаваны пасмяротна. ПАЎЛАЎ Вісарыён Міхайлавіч (6.6. 1762—1804), бел. архітэкгар, прадстаўнік класіцызму. Скончыў Пецярбургскую AM (1782). Працаваў у Пецярбургу, у 1783—85 у Маскве пад кіраўніцтвам арх. В.Бажэнава прымаў удзел у будве палацавых ансамбляў Падмаскоўя. У 1785—99 Магілёўскі губернскі архітэктар. Удзельнічаў у перабудове гарадоў Магілёўскай і Віцебскай губерняў. Паводле яго праектаў пабудаваны саляныя крамы ў Рагачове і НоваБеліцы (з 1854 прадаесце Гомеля) і 2 мураваныя флігелі для дзярж. установы ў Клімавічах Магілёўскай вобл. (усе 1787); астрог (1796), палац губернатара і будынак дзярж. устаноў (1797, прыстасаваны будынак б. манастыра базыльян) у Віцебску, зрабіў праект мьггні ў Талачыне Віцебскай вобл. (1788). Ажыццяўляў тэхн. кіраўніцтва будвам Магілёўскага Іосіфаўскага сабора, пасля завяршэння яго выканаў інвентарызацыйныя чарцяжы і падрабязнае апісанне будынка (1780—98), некат. дапрацоўкі Крычаўскага палаца (1785). В. Ф.Марозаў. ПАЎЛАЎ Давыд, бел. разьбяр па дрэве 17 ст. Паходзіў з Віцебска. Працаваў у Маскоўскай дзяржаве. Разам з інш. майстрамі — выхадцамі з Беларусі прымаў удзел у стварэнні ракі св. Савы Вішэрскага (1671), мэблі і хатняга начыння для царскага дома (1667—77). ПАЎЛАЎ Дзмітрый Рыгоравіч (4.11.1897, в. Паўлава Калагрыўсі&га рна Кастрамской вобл., Расія — ліп. 1941), сав. ва Скончыў Омскую вышэйшую кав. школу (1922), Ваен. акадэмію імя Фрунзе (1928), акад. курсы пры Ваеннатэхн. акадэміі (1931). У Чырв. Арміі з 1919. Удзельнік 1й сусв. і грамадз. войнаў. 3 1931 на ваен. службе ў Гомелі, Бабруйску. Удзельнік вайны ў Іспаніі 1936— 39, баёў на р. ХалхінГол у 1939, сав.фінл. вайны 1939—40. 3 чэрв. 1940 камандуючы войскамі Зах. асобай ваен. акругі, з пач. Вял. Айч. вайны — войскамі Зах. фронту, пасля разгрому якіх у Навагрудскім «катле» Ваен. калегіяй Вярх. суда СССР адхілены ад пасады і 22.7.1941 прыгавораны да пакарання смерцю. Рэабілітаваны 31.7.1957. Чл. ЦВК БССР у 1935—36. Дэп. Вярх. Савета СССР з 1940. Літ:. Качелнн М.М. Дальннй костер: Воспомннанмя. М., 1968; Голубев Е.П. Боевые звезды. 2 нзд. Ярославль, 1972; Жук о в Г.К. Воспоммнанмя н размышленмя. Т. 1. 10 нзд. М., 1990. ІІАЎЛАЎ Іван Мікалаевіч (17.3.1872, с. Папоўка Тульскай вобл., Расія — 30.8.1951), расійскі гравёр; адзін з зас І.Паўлаў. Кніжная палата. 1925. навальнікаў рас. каляровай гравюры на дрэве і лінолеуме. Нар. мастак Расіі (1943). Правадз. чл. AM СССР (1947). Вучыўся ў прыватных майстэрнях у Маскве (з 1883), Цэнтр. вучылішчы тэхн. малявання Штыгліца і ў майстэрні В.Матэ (1891—92), у Рысавальнай школе Тва заахвочвання мастакоў (з 1893) у ІІецярбургу. 3 1907 выкладаў у Строганаўскім маст.прамысл. вучылі 204 ПАЎЛАЎ шчы, з 1915 у Маст. школе пры тьшалітаграфіі тва І.Сыціна, у 1917—22 у Дзярж. вольных маст. майстэрнях — Вышэйшых маст.тэхн. майстэрнях у Маскве. Працаваў у часопісах Пецярбурга, друкарнях АСтупіна і Сыціна ў Маскве. Чл. Асацыяцыі мастакоў рэв. Расіі. Майстар станковай тонавай гравюры. Сярод твораў: дрэварыты «У карчме», «Крах банка» (абедзве з карцін У.Макоўскага), «Сяброўкі» (з карціны ААрхіпава, усе 1891), «Запарожац» (з эцюда І.Рэпіна, 1895), лінагравюры «Кніжная палата» (1925), серыі «Адыходзячая Русь» (1914), «Адыходзячая Масква» (1915 і 1916), «Маскоўскія дворыкі» (1916), «Астанкіна» (1917), «Правінцыя» (1925), «Старая Масква» (1944—47) і інш. Дзярж. прэмія СССР 1943. Тв.'. Техннка гравюры на дереве н ллнолеуме. 2 лзд. М., 1952 (разам з М.У.Маторыным); Жмзнь русского гравера. М., 1963. ГіАЎЛАЎ Іван Міхайлавіч (18.6.1918, с. Яўкіна Баштанскага рна Мікалаеўскай вобл., Украіна — 30.5.1981), Герой Сав. Саюза (1945). Беларус. Скончыў Варашылаўградскую ваен. авіяшколу пілотаў (1941), Краснадарскае авіявучылйпча (1943). У Вял. Айч. вайну з 1943 на Паўн.Каўказскім, 3м і 4м Укр. франтах. Удзельнік вызвалення Кубані, Таманскага пва, Крыма, Малдовы, Румыніі, Балгарыі, Югаславіі, Венгрыі, Аўстрыі, Чэхаславакіі. Камандзір звяна эскадрыллі штурмавога авіяпалка П. зрабіў 154 баявыя вылеты. Да 1960 у Сав. Арміі, да 1978 у нар. гаспадарцы. Ганаровы грамадзянін г. Умань (Украіна). ПАЎЛАЎ Іван Пятровіч (26.9.1849, г. Разань, Расія — 27.2.1936), расійскі фізіёлаг, стваральнік вучэння пра вышэйшую нервовую дзейнасць. Акад. Пецярбургскай АН (1907, чл.кар. 1901), акад. AH СССР (1925). Ганаровы чл. АН і навук. тваў многіх краін. Скончыў Пецярбургскі унт (1875) і Медыкахірург. акадэмію (1879). Працаваў у ёй і фізіял. лабараторыі пры клініцы С.П.Боткіна. 3 1890 праф., заг. кафедры Ваеннамед. акадэміі, адначасова з 1891 узначальваў аддзел Інта эксперым. медыцыны. 3 1925 дырэкгар Фізіял. інта AH СССР. Навук. працы па фізіялогіі кровазвароту і стрававання. Распрацаваў новыя метады эксперым. даследаванняў: хранічны дослед на жывёлах, дослед з уяўным кармленнем, аперацыю малога страўніка з захаваннем яго інервацыі і інш. Даследаваў нерв. механізмы рэгуляцыі крывянога ціску, даказаў наяўнасць асобнай нерв. рэгуляцыі дзейнасці сэрца, якая залежыць ад змены абмену рэчываў у сардэчнай мышцы. Стварыў вучэнне аб трафічнай функцыі нерв. сістэмы. У працах па фізіялогіі сгрававання высвягліў, іпто дзейнасць стрававальнага тракту рэгулюецца карой вял. паўшар’яў галаўнога мозга; у працах па вышэйшай нерв. дзейнасці метадам умоў ных рэфлексаў даказаў, йгго ў аснове псіхічнай дзейнасці ляжаць фізіял. працэсы ў кары галаўнога мозга. Распрацаваў вучэнне пра другую сігнальную сістэму, адкрыў з’яву тармажэння ў кары галаўнога мозга, стварыў вучэнне пра сон, тыпы нерв. дзейнасці, ахоўнае тармажэнне і інш. Даследаванні П. па фізіялогіі вышэйшай нерв. дзейнасці зрабілі вял. ўплыў на развіццё фізіялогіі, медыцыны, псіхалогіі, педагогікі. Нобелеўская прэмія 1904. Тв.: Полн. собр. соч. Т. 1—6. 2 нзд. М., 1951—52; Двадцатнлетннй опыт обьектнвного нзучення высшей нервной деятельностн (поведення) жнвотных. М., 1973. Літ.: Б а б с к н й Е.Б. Н.П.Павлов. 2 нзд. М., 1959. І.М.Паўлаў. І.П.Паўлаў. ПАЎЛАЎ Іван Фаміч (25.6.1922, с. БарысРаманаўка Бараўскога рна Кустанайскай вобл., Казахстан — 12.10.1950), лётчыкштурмавік. Двойчы Герой Сав. Саюза (1944, 1945). Скончыў Чкалаўскую ваен. авіяшколу пілотаў (1942), Ваен. акадэмію імя Фрунзе (1949). У Чырв. Арміі з 1940. 3 1942 у дзеючай арміі, удзельнічаў у баях на Калінінскім, Цэнтр. і 1м Прыбалт. франтах. У час Беларускай аперацыі 1944 камандзір звяна пгтурмавога авіяпалка П. рабіў пд 4—5 баявых вылетаў за дзень на ппурмоўку жывой сілы і тэхнікі праціўніка. За час вайны зрабіў больш за 200 баявых вылетаў, асабіста збіў 3 варожыя самалёты. Пасля вайны камандаваў авіяпалком. Загінуў пры выкананні службовага задання. ПАЎЛАЎ Мікалай Пілілавіч (19 9.1803, Масква — 10.4.1864), рускі пісьменнік. Муж К.К.Паўлавай. Скончыў Маскоўскае тэатр. вучылішча (1821), Маскоўскі унт (1825). Заснавальнік і рэдакгар газ. «Русскме ведомостн» (1863—64). Друкаваўся з 1822. У 1831 апубл. першыя ў Расіі пераклады з А.Бальзака. Адзін з пачынальнікаў рус. сацыяльнапсіхал. аповесці: збкі «Тры аповесці» (1835; забаронены), «Новыя аповесці» (1839). Аўтар вершаў, апавяданняў, крьггычных і публіцыстычных артыкулаў і інш. Многія яго вершы пакладзены на музыку М.Глінкам, А.Даргамыжскім і інш. Тв.: Соч.: Трн повестн. Новые повестн. Сгнхотворення. Сгатьн. М., 1985; Нзбр.: Повестн, стнхотворення. Сгатьн. М., 1988; Нзбр. соч. М., 1989. Літ.'. Внльчннскнй В.П. Н.Ф.Павлов. Л., 1970. ІІАЎЛАЎ Мікалай Спірыдонавіч (25.8.1922, в. Слакбаш Белябееўскага рна, Башкортастан — 2.4.1978), удзельнік баёў на Беларусі ў Вял. Айч. вайну, Герой Сав. Саюза (1944). На фронце з 1941. Разлік гарматы на чале з сяржантам П. 21.12.1943 каля в. Дуброва Светлагорскага рна Гомельскай вобл. ўступіў у бой з 27 варожымі танкамі, знішчыў 5, 2 з іх асабіста П. Пасля вайны настаўнік у школе. ПАЎЛАЎ Міхаіл Аляксандравіч (21.1.1863, г. Ленкарань, Азербайджан — 10.1.1958), расійскі вучоны ў галіне металургіі. Акад. AH СССР (1932; чл.кар. 1927). Герой Сац. Працы (1945). Скончыў Пе М.А.Паўлаў. М.М.Паўлаў цярбургскі горны інт (1885). У 1904— 41 праф. Ленінградскага політэхн. інта, адначасова з 1921 — Маскоўскай горнай акадэміі, у 1930—41 — Маскоўскага інта сталі. Навук. працы па праблемах інтэнсіфікацыі доменнага працэсу, пашырэння рэсурсаў металургічнай вьгтвсці. Удзельнік праектавання буйных металург. здаў, доменных печаў і сталеплавільных агрэгатаў. Дзярж. прэмія СССР 1943, 1947. Тв:. Металлургня чугуна. Ч. 1—3. М., 1948—51; Расчет доменных пшхт. 6 нзд. М., 1951. Літ.: Ф е д о р о в AC. М.АПавлов // Людн русской наукн. М., 1965. ГІАЎЛАЎ Міхаіл Мікітавіч (1919, в. Ліпавец Пакроўскага рна Арлоўскай вобл., Расія — 6.10.1943), удзельнік баёў на Беларусі ў Вял. Айч. вайну, Герой Сав. Саюза (1944). Скончыў Краснаярскае ваен. авіявучылішча штурманаў (1940). У Чырв. Арміі з 1939, на фронце з 1941. Штурман авіяэскадрыллі ст. лейтэнант П. зрабіў 213 баявых вылетаў, вызначыўся 6.10.1943 пры бамбардзіроўцы скопішча тэхнікі ворага на чыг. ст. Гомель; загінуў у баі.