• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 18

    Беларуская энцыклапедыя Т. 18


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 472с.
    Мінск 2004
    973.34 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    – яго рэпатрыяцыі на радзіму пасля вайны. Сааўтар
    
    
    кніг «Сыны і пасынкі Беларусі» (1996), «Памілуйце...» (1992, з Н.Івановай), «Беларускія остарбайтэры» (кн. 1—3, 1996—98), «Перад крутым паваротам», «Даведніка аб месцах прымусовага ўтрымання цывільнага насельніцтва на акупіраванай тэрыторыі Беларусі 1941 — 1944» (абедзве 2001) і інш. Дзярж. прэмія 2002.
       Тв:. Палітычныя рэпрэсіі 20—50х гг. на Беларусі. Мн., 1994; Белорусскне остарбайтеры: Йст.аналнт. нсслед. Мн., 2001 (у сааўт.).
    
    
    АДАСКЁВІЧ Уладзімір Пятровіч (н. 29.9.1956, г.п. Радунь Воранаўскага рна Гродзенскай вобл ), бел. вучоны ў галіне дэрматавенералогіі. Др мед. н. (1996), праф. (2002). Чл. Еўрап. акадэміі дэрматалогіі і венералогіі (EADV) з 2002. Скончыў Віцебскі мед. унт (1979), дзе працуе з 1991 (з 1996 заг. кафедры). Навук. працы па запаленчых захворваннях скуры, інфекцыях, якія перадаюцца палавым шляхам, хваробах прьшаткаў скуры і інш.
       Тв:. Кожные м венернческне болезнн. Вптебск, 1999; Ннфекцвм, передаваемые половым путем. М., 2001; Неотложная дерматологня. М., 2001; Акне вульгарные н розовые. М., 2003.
    
    АДЖАЕЎ Уладзімір Барысавіч (н. 13.9.1955, г. Слуцк Мінскай вобл.), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (1999), праф. (2000). Скончыў БДУ (1977). 3 1977 у БДУ (у 1991—96 заг. лабараторыі, у 1997—2003 прарэктар, адначасова з 2002 заг. кафедры). Навук. працы па радыяцыйнай фізіцы паўправаднікоў і дыэлектрыкаў, фізіцы высокамалекулярных злучэнняў. Даследаваў працэсы ўзаемадзеяння іонаў з паверхняй паўправаднікоў і палімераў, распрацаваў мадэлі прымеснадэфектнага ўзаемадзеяння, высокаэфектыўныя тэхнал. працэсы мікраэлектронікі на аснове ўзаемадзеяння іонных пучкоў і аптычнага выпрамянення з паверхняй, якая апрацоўваецца.
       7e.: Jonimplanted Polymers (разам з Дз.В.Свірыдавым, І.П.Казловым) // Electrical and Optical Polymers Systems. New York, 1997; Нонная нмплантацня полнмеров. Мн., 1998 (у сааўт.); Фнзнка электропроводяшмх полнмеров. Мн., 2000 (разам з У.М.Папком і І.І.Азаркам).
    
    АЗЁРЫ, ландшафтны заказнік рэсп. значэння ў Гродзенскім і Шчучынскім рнах Гродзенскай вобл. Засн. ў 1990 для захавання ландшафтнага комплексу з рэдкімі відамі раслін і жывёл, стабілізацыі гідралагічнага рэжыму р. Котра і інш. Пл. 21 852 га. Пераважаюць падтаежныя барэальныя і водналедавіковыя ландшафты з эолавымі і камавымі градамі, азёрамі (Белае, Зацкава, Малочнае і інш.). Рэльеф раўнінны, пласкахвалісты з астраўкамі камавых узгоркаў, западзінамі і катлавінамі азёр. Глебы дзярновападзолістыя. Лясы хваёвыя і вытворныя драбналістыя. У флоры каля 320 відаў сасудзістых раслін, у Чырв. кнігу занесены сонтрава, чарамша, мнаганожка звычайная, купальнік гор
    
    
    ны, лілея кучаравая і інш. У фауне 130 відаў птушак, у Чырв. кнізе — малая паганка, чорны бусел, скапа, дзербнік, пустальга звычайная, курапатка белая, няясыць даўгахвостая, каршачок, уліт ВЯЛІКІ І ІНШ. П.І.Лабанок.
    
    АЙВІНС (Ivins) Марша (н. 15.4.1951, г. Балтымар, ЗША), касманаўт ЗША. Бакалаўр навук па аэракасм. тэхніцы (1973). Скончыла унт Каларада (г. Боўлдэр, 1973). У 1974—80 у Цэнтры пілатуемых касм. палётаў НАСА (як інжынер). 3 1984 у атрадзе касманаўтаў НАСА. Здзейсніла 5 палётаў у складзе экіпажаў касм. караблёў (KK): 9—20.1.1990 і 4— 18.3.1994 на КК «Калумбія», 31.7— 8.8.1992 на КК «Атлантыс», 12—22.1.1997 на КК «Атлантыс» і арбітальнай станцыі «Мір», 7—20.2.2001 на КК «Атлантыс» і Міжнар. касм. станцыі. У космасе правяла 55,9 сут. Залатыя медалі НАСА «За касмічны палёт» (5).
    У. С.Ларыёнаў.
    АКАД&МІЯ ПАСЛЯДЫПЛбМНАЙ АДУКАЦЫІ Міністэрства адук а ц ы і Рэспублікі Б е л a р у с ь, вядучая навуч., навук. і метадычная ўстанова ў сістэме паслядыпломнай пед. адукацыі. Засн. ў 1992 на базе Рэсп. інта ўдасканалення настаўнікаў. У 2004 фты: кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі вышэйшага звяна, кіруючых работнікаў і спецыялістаў школ і дашкольных устаноў; псіхалогіі; сац. і выхаваўчай работы; педагогаўдэфектолагаў. У структуру акадэміі ўваходзяць таксама цэнтры: інфарм. тэхналогій, развіваючых пед. тэхналогій, творчага развіцця «Гармонія»; упраўленні: планавання і маніторынгу навуч. працэсу, сац. і выхаваўчай работы, навуч.метадычнай работы і інш.; аддзелы: каардынацыі сістэмы павышэння кваліфікацыі, прыкладной пед. псіхалогіі, спец. адукацыі, інавацыйных тэхналогій у дашкольнай адукацыі і інш. 8 прадметных кафедраў, аспірантура і магістратура. Акадэмія ажыццяўляе навук.метадычнае забеспячэнне рэформы адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь, арганізуе апераджальнае навучанне і падрыхтоўку пед. кадраў да інавацыйнай дзейнасці, навук. кансультаванне і метадычнае суправаджэнне доследнаэксперым. работы ў адукац. установах. Штогод праводзіцца больш за 200 курсаў павышэння кваліфікацыі розных тыпаў, на якіх навучаецца да 8 тыс. розных катэгорый кіраўнікоў і спецыялістаў сістэмы адукацыі, дзейнічае камп’ютэрная сістэма кіравання навуч. працэсам.
      Гал. кірункі навук.пед. дзейнасці: выяўленне, аналіз, абагульненне і распаўсюджванне лепшага вопыту ў засваенні новага зместу, форм і тэхналогій адукацыі; інфарм. і навук.метадычнага забеспячэння павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі пед. работнікаў; праблем развіцця адукацыі, у т.л. якасці адукацыі, стварэння новых метадаў і інструментаў яго кантролю; пераемнасці розных ступеней адукацыі, кіравання, інфарматызацыі, выхавання і пазашкольнай работы. На базе акадэміі праводзяцца рэсп. і міжнар. навук.
    
    
    АКУЛОВІЧ 331
    
    практ. канферэнцыі, конкурсы прафес. майстэрства педагогаў («Крыштальны журавель», «Сацыяльны педагог года»), рэсп. метадычныя выстаўкі. Ажьшцяўляецца супрацоўніцтва з роднаснымі ўстановамі Расіі, Украіны, Казахстана, Польшчы, Чэхіі, Нідэрландаў, Даніі, Швецыі і інш. краін. Штогод выдаецца каля 70 навуч., навук. і метадычных дапаможнікаў. Супрацоўнікі акадэміі ўдзельнічаюць у падрыхтоўцы дзярж. стандартаў адукацыі, навуч. праграм, падручнікаў, навуч.метадычных дапаможнікаў, рэкамендацый і манаграфій. Усяго ў акадэміі працуе каля 300 супрацоўнікаў, у т.л. больш за 50 дроў і канд. навук. Сярод іх дры навук УЛ.Кабуш, ГА.Нікалаенка (гл. Дадатак), А.І. Таўгень, У.А.Янчук і інш. А.І.Таўгень.
    
    АКЕРМАН Уладзімір Іосіфавіч (17.5.1890, г. РастоўнаДоне, Расія — 29.1.1972), рас. і бел. вучоны ў галіне псіхіятрыі. Др мед. н. (1936), праф. (1939). Скончыў Сарбонскі унт (1914). 3 1927 у Маскоўскім унце, з 1930 у НДІ судовай псіхіятрыі. У 1933—39 у Іркуцкім мед. інце (заг. кафедры). У 1939—41 і 1944—50 у Мінскім мед. інце (заг. кафедры), адначасова (1944—50) гал. псіхіятр Мінва аховы здароўя Беларусі. 3 1954 кансультант Мінскай рэсп. і Магілёўскай абл. псіхіятрычных бальніц, з 1962 у Гродзенскім мед. інце (заг. кафедры). Навук. працы па лячэнні шызафрэнічных псіхозаў.
       Літ:. Здравоохраненне Белорусснн. 1972. № 3.
    
    АКІНЧЫЦ Іван Іванавіч (н. 5.7.1941, в. Багданавічы Кармянскага рна Гомельскай вобл.), бел. філосаф. Др філас. н. (1989), праф. (1990). Акад. Бел. акадэміі адукацыі (1998). Скончыў БДУ (1965). Працаваў з 1967 у Гродзенскім унце імя Я.Купалы, з 1973 у Брэсцкім тэхн. унце, з 1986 у Брэсцкім абл. інце ўдасканалення настаўнікаў (заг. кафедры). 3 1989 у Брэсцкім унце (заг. кафедры, з 1994 дэкан гіст. фта). Навук. працы па праблемах сац. філасофіі, рэлігіязнаўства, гісторыі хрысціянства, атэізму, сац. установак і каштоўнасных арыентацый пратэстанцкай моладзі.
       Тв:. Релнгня н молодежь. Мн., 1975; Эволюцня хрнстаанского сектантства в СССР (у сааўт.) // Вопросы научного атензма. М., 1979. Вып. 24; Атеястнческне беседы с учашнмнся. Мн., 1985 (разам з Г.М.ФІлістам); Поросль отрезанной ветвн. М., 1986; Закозель: земля м людн. Барановвчн, 1999 (разам з В.В.Здановічам, М.С.Якаўчыкам); Современный веруюшнй. Брест, 1999.
    
    АКІЙМА Таехіра (н. 22.6.1942, Токіо, Японія), першы касманаўт Японіі; першы журналіст у космасе. Скончыў Міжнар. сялянскі унт (1966). 3 1989 у Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю.А.Гагарына. 2.12—10.12.1990 здзейсніў палёт на касм. караблі (КК) «Саюз ТМ11» і арбітальнай станцыі «Мір» (асн. экіпаж — В.М.Афанасьеў, гл. Дадатак, М.Х.Манараў; пасадка на КК «Саюз ТМ10»), У космасе правёў 8,4 сут. У.С.Ларыёнаў.
    
    АКРАТЫ (ад акра... + тэма), найбуйнейшае падраздзяленне агульнай
    
    
    стратыграфічнай шкалы, што аб’ядноўвае геал. ўтварэнні, якія сфарміраваліся на Зямлі за найб. працяглы прамежак часу — акрон. Тэрмін прапанаваў рас. геолаг У.В.Менер у 1977, уключаны ў «Стратыграфічны кодэкс» у 1992.
       Вылучаюць 3 А.: архейскую, пратэразойскую; 3я А. адпавядае фанеразою (назвы яшчэ не мае). Архейскую А. падзяляюць на ніжне і верхнеархейскую эонатэмы, пратэразойскую А. адпаведна на ніжне і верхнепратэразойскую. Утварэнні названых А. пашыраны і ў зямной кары Беларусі. Гл. таксама Архей, Дакембрый, Пратэразой.
       Літ.: Стратнграфнческкй кодекс. СПб., 1992; Геологня Беларусн. Мн., 2001.
    С.А.Кручак.
    
    АКРбН (ад грэч. akros крайні, самы аддалены, высокі), падраздзяленне вышэйшага рангу геахраналагічнай шкалы; геахраналагічны эквівалент акратэмы, што адпавядае найбуйнейшаму этапу геал. гісторыі Зямлі. Тэрмін «А.» прапанаваў рас. геолаг У.В.Менер у 1977. Вылучаюць 3 А.: архейскі і пратэразойскі, працягласцю да 2 млрд. гадоў кожны; 3і (найб. позні) адпавядае па працягласці часу фанеразою (назву яшчэ не атрымаў).
       А. падзяляюць на эоны. У архейскім А. вылучаюць ранне і познаархейскі эоны, у пратэразойскім адпаведна ранне і познапратэразойскі. Утварэнні названых А. пашыраны і на тэр. Беларусі. Гл. таксама Архей, Дакембрый, Пратэразой.
    Літ.: Стратнграфнческнй кодекс. СПб., 1992. С.А. Кручак.
    
    АКСАМЕНТАВА Ніна Веньямінаўна (25.7.1934, г. Екацярынбург, Расія), бел. геолаг. Др геолагамінералаг. н. (1999). Скончыла Маскоўскі унт (1957). 3 1969 у Бел. геолагаразведачным НДІ. 3 1986 у Інце геал. навук Нац. АН Беларусі. Навук. працы па геал. будове і тэктоніцы крышт. фундаменту Беларусі, петраграфіі і геахіміі магматычных і метамарфічных парод, эндагенных працэсах і іх ролі ў фарміраванні структурнарэчыўных комплексаў і рудных фармацый, выкарыстанні горных парод у якасці сыравіны для атрымання буд. матэрыялаў.
       74.: Магматнзм н палсогеодннаммка раннепротерозойского ОсннцкоМнкашевнчского вулканоплутоннческого пояса. Мн., 2002; Метадмабазы Мнкашевнчского месторождення — нетраднцнонное сырье для промышленноста стронтельных матерналов (разам з І.АЛяві