• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 18

    Беларуская энцыклапедыя Т. 18


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 472с.
    Мінск 2004
    973.34 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    °лгарыні Мілалікі. Відаць, Уладзімір планаваў пакінуць Барысу княжанне ў Кіеве, што парушала родавыя звычаі Рурыкавічаў і правы старэйшых братоў. Паводле розных гіст. крыніц, Б. і Г. забіты неўзабаве пасля смерці Уладзіміра старэйшым з братоў — Святаполкам Яраполчычам, за што яму нададзена мянушка «Акаянны». Магчыма, забойцаў падаслаў трэці сын Уладзіміра Яраслаў Мудры, які віну за гэтае злачынства ўсклаў на Святаполка. Відаць, Святаполк выклікаў на Русі агульную нянавісць зза таго, што абапіраўся на дапамогу цесця, польскага караля Баляслава. Пасля смерці Уладзіміра Святаполк планаваў скасаваць хрысціянства і аднавіць на ўсх.слав. землях язычніцкае веравызнанне або паставіць Кіеўскую мітраполію ў залежнасць ад рымскага папы Гэта давала магчымасць Яраславу выступіць супраць Святаполка пад заклікамі помсты за братоў і абароны Русі, а дзеячам царквы прадставіць Б. і Г. не толькі як ахвяр феад. барацьбы, але і як пакутнікаў за веру. Магчыма, Глеб зусім не ўдзельнічаў ва ўсобіцы, а загінуў каля Смаленска ў ходзе язычніцкіх бунтаў, што пачаліся пасля смерці Уладзіміра. Шанаванне (відаць, толькі Глеба) пачалося не раней за 1038, афіц. кананізацыя Б. і Г. адбылася не раней за 1071 пры Ізяславе Яраславічу. На працягу стагоддзяў склаўся корпус прысвечаных святым
    
    
    літ. твораў, якія аб’ядноўваюцца ў т.зв. Барысаглебскі цыкл (чытанне, жыціе, пахавальныя словы, тэксты царк. службаў, летапісная аповесць, пралажныя і парамійныя казанні, старабел. «Слова пра манаха Марціна» і інш ). Найб. маст. дакладнасцю вылучаецца «Сказанне пра Барыса і Глеба». Пераважная большасць помнікаў Барысаглебскага цыкла мае бел. рэгіянальныя варыянты або бел. рэдакцыі пазнейшага часу, створаныя як правасл., так і уніяцкімі кніжнікамі, таму што на бел. землях Б. і Г. заўсёды ўспрымаліся як нац. святыя. Прысвечаныя Б. і Г. літ. творы асуджалі братазабойчыя міжусобныя войны і неслі патрыят. і гуманіст. ідэі. У 12 ст. Барысаглебскія цэрквы былі пабудаваны ў Гродне, Полацку, Тураве, Навагрудку. С.Л.Гаранін.
    
    БАРЬІСАЎ Васіль Іванавіч (н. 10.7.1947, в. Дубравіца Клімавіцкага рна Магілёўскай вобл.), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (2000). Скончыў Магілёўскі пед. інт (1970). 3 1971 у Магілёўскім аддз. Інта фізікі АН Беларусі. 3 1993 у Магілёўскім тэхн. унце (цяпер Бел.рас. унт, з 2000 праф.). Навук. працы па лазернай фізіцы, інтэгральнай і валаконнай оптыцы, радыёхвалевых метадах неразбуральнага кантролю. Даследаваў асаблівасці распаўсюджвання лазернага выпрамянення праз валаконныя светлаводы, што дазволіла назіраць шэраг новых з’яў.
       Тв.: Определенме хроматнческой днсперснн полупроводннкового лазера по временной когерентностн его нзлученмя (разам з У.І.Лебедзевым) // Журн. прнкладной спектроскопнн. 1992. Т. 57, № 3; Лннейное н нелннейное преобразованне лазерного мзлучення в многомодовых волоконных световодах (разам з А.М.Кролам) // Проблемы прнкладной оптнкн. Могнлев, 2000.
    
    БАРЫСЁВІЧ Арсеній Аляксандравіч (н. 26.12.1939, в. Юравічы Дзятлаўскага рна Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне буд. механікі. Др тэхн. н. (1996), праф. (2003). Скончыў БПІ (1961). 3 1968 у Бел. нац. тэхн. унue (з 1980 заг. кафедры). Навук. працы па метадах разліку і аптымізацыі буд. канструкцый і сістэм.
       Тв:. Оптнмвзацмя нелвнейно упругнх стержневых свстем по методу локальных лннеарнзованных областей. Брест, 2001; Обшне уравнення стронтельной механмкн н оптнмальное проектнрованне конструкцнй: Учеб. пособйе для студентов вузов. Мн., 1998.
    
    БАРЫСЁНКА Леанід Анатолевіч (н. 3 1.1940, г. Шклоў Магілёўскай вобл.), бел. вучоны ў галіне тэарэт. і прыкладной механікі. Др тэхн. н. (1995). Скончыў Ленінградскі горны інт (1961). 3 1971 у Магілёўскім тэхн. унце (цяпер Беларускарасійскі унт; у 1977—88 заг. кафедры, з 1998 прарэктар, з 2000 праф.). Навук. працы па механіцы прасторавых рычажных механізмаў, дына
    
    
    346 БАРЫСЕНКА
    
    міцы цвёрдага цела, выкарыстанні тэорыі матрыц і тэорыі кватэрніёнаў да задач механікі маніпулятараў. Распрацаваў метад кінематычнага аналізу прасторавых рьгчажных механізмаў, стварыў шэраг планетарных механізмаў для мехатронных устройстваў.
       Тв:. Механяка роботов й маннпуляторов с электропрвводом. Мн., 1992 (разам з А.В.Самойленкам); Манйпуляторы. Механмка поворотов. Мн., 2001.
    
    
    БАРЫСЕНКА Міхаіл Іванавіч (25.7.1917, в. Глыбоцкае Гомельскага рна — 2.1.1984), савецкі вучоны і канструктар у галіне ракетабудавання і касманаўтыкі. Чл.кар. AH СССР (1981). Герой Сац. Працы (1957). Др тэхн. н. (1958), праф. (1965). Скончыў Маскоўскі энергет. інт (1941). 3 1946 у НДІ885 Мінва прамсці сродкаў сувязі (Масква, цяпер НДІ касм. прыладабудавання; гал. канструктар), з 1975 у Маскоўскім радыётэхн. інце Мінва прамсці сродкаў сувязі (дырэктар і гал. канструктар). Навук. працы па касм. і лазернай сувязі, стварэнні ракетнакасм. радыёэлектронікі. Ленінская прэмія 1960. Дзярж. прэмія 1978.
       Тв.: Опыт работы молекулярного генератора на ЙСЗ (разам з М.Г.Басавым) // Косм. нсслед. 1967. Т. 5; Особенностн построеняя радяосйстем для космяческнх аппаратов. М., 1969.
       Літ:. Г у с е в Л.й. йз всторйй НЙН космнческого прйборостроення // Космонавтака н ракетостроеняе. 1996. № 6; Незабываемый Байконур. М., 1998. У.С.Ларыё'наў.
    
    БАСАКбЎ Сяргей Віктаравіч (н. 13.1.1948, г. Веймар, Германія), бел. вучоны ў галіне буд. механікі. Др тэхн. н. (1997), праф. (2001). Скончыў Бел. нац. тэхн. унт (1972), дзе і працуе (з 1998 праф. кафедры). Навук. працы па разліку канструкцый на пругкай аснове і ўнутры яе. Абагульніў спосаб акад. Б.М.Жэмачкіна разліку канструкцый на пругкай аснове, развіў метад В.Рытца ў адносінах да статыкі і ўстойлівасці стрыжняў і пліт на пругкіх асновах.
       Тв:. Метод Рнтца в прнмерах й задачах по стронтельной механнке й теорйй упругостя. Мн.. 2000; Статнстнческме расчеты плнт на упругом основаннн. Мн., 2002.
    
    БАСТАНДЖАН Юрый Рыгоравіч (н. 15.5.1932, Тбілісі), бел. канструктар сродкаў выліч. тэхнікі. Ганаровы радыст
    
    
    СССР (1969). Скончыў Новачаркаскі політэхн. інт (1956). 3 1959 у Мінскім НДІ ЭВМ (з 1976 нач. аддзела). У 1999—2003 у Мінскім ВА выліч. тэхнікі. Навук. працы ў галіне запамінальных прылад ЭВМ. Распрацаваў аператыўныя запамінальныя прылады ЭВМ тыпу «Мінск» і Адзінай сістэмы, камутацыйнае абсталяванне для сістэм мабільнай сувязі «Вілія». Дзярж. прэмія СССР 1970. М.П.Савік.
    
    БАТАЛАЎ Фёдар Аляксеевіч (11.9.1900, Казань, Рэспубліка Татарстан, Расія — жн. 1941), удзельнік баёў на Беларусі ў Вял. Айч. вайну. Герой Сав. Саюза (1941). У грамадз. вайну змагаўся з чэхаславацкім мяцежным корпусам пад Самарай і Сімбірскам, войскамі ген. А.І.Дзянікіна пад Царьшынам, з басмачамі ў Сярэдняй Азіі. Удзельнік сав.фінл. вайны 1939—40. Вызначыўся ў пач. Вял. Айч. вайны каля Жлобіна і Рагачова Гомельскай вобл. Батальён, якім камандаваў Б., 15.7.1941 зламаў упартае супраціўленне ворага, контратакаваў яго і захапіў Паўн. і Паўд. дэпо ст. Жлобін; 17.7.1941 выбіў гітлераўцаў з в. Заграддзе, 18.7.1941 —з в. Прыдарожжа і Заводная. Загінуў пры выхадзе з акружэння.
    
    БАТЎРА Міхаіл Паўлавіч (н. 16.5.1950, в. Клюкавічы Навагрудскага рна Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галіне інфарм. тэхналогій і выліч. тэхнікі. Др тэхн. н. (2004), праф. (2000). Скончыў Мінскі радыётэхн. інт (1975). 3 1975 у Бел. унце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1987 дэкан фта, з 1998 прарэктар, з 2000 рэктар). Навук. працы па матэм. метадах аптымальнага кіравання, аналізе і сінтэзе нелінейных стахастычных дыскрэтных сістэм кіравання.
       Тв.: Теорпя электрйческйх цепей: Установнвшнеся процессы в лпнейных электряческйх цепях. Мн., 1999 (разам з А.П.Курулёвым, А.П.Кузняцовым); Днскретные сястемы с фазовым упрааленяем. Мн., 2002; Теорйя электрйческйх цепей: Неустановнвшйеся процрссы в электрораднотехнйческйх цепях. Мн., 2003 (разам з А.П.Курулёвым, А.П.Кузняцовым).
    
    БАЎЭРСбКС (Bowersox) Кенет (н. 14.11.1956, г. Портсмут, ЗША), касманаўт ЗША Магістр навук па механіцы (1987). 3 1987 у атрадзе касманаўтаў НАСА. Здзейсніў 5 палётаў у складзе экіпажаў касм. караблёў (KK): 25.6— 9.7.1992 на КК «Калумбія» і 2— 13.12.1993 на КК «Індэвар» (як пілот), 20.10—5.11.1995 на КК «Калумбія», 11—21.2.1997 на КК «Дыскаверы» (як камандзір), 24.11.2002—4.5.2003 на КК «Індэвар» і Міжнар. касм. станцыі (як яе камандзір). У космасе правёў 211,5 суг. Залатыя медалі НАСА «За касмічны палёт» (5). У.С.Ларыёнаў.
    
    БАЦЮШКб Вячаслаў Іванавіч (н. 26.3.1936, в. Берказы Пінскага рна Брэсцкай вобл.), бел. вучоны ў галіне буд. вытвсці, педагог. Канд. тэхн. н. (1978), праф. (1991). Выдатнік ваен. будва (1967). Выдатнік вышэйшай аду
    
    
    кацыі СССР (1985). Скончыў Ленінградскае вышэйшае ваен. інж.тэхн. вучылішча (1963). 3 1968 у Сімферопальскім вышэйшым ваен.паліт. буд. вучылішчы, з 1980 у Талінскім вышэйшым ваен.паліт. вучылішчы (нач. кафедры). 3 1993 у Мінве адукацыі Рэспублікі Беларусь. 3 2002 дырэктар Цэнтра метадычнага забеспячэння вучэбнавыхаваўчага працэсу Рэсп. інта вышэйшай школы БДУ. Навук. працы па кіраванні фіз.мех. ўласцівасцямі буд. матэрыялаў, вырабаў і канструкцый, пытаннях кіравання якасцю падрыхтоўкі спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй. Аўтар шэрагу адукац. стандартаў і навуч. дапаможнікаў для ВНУ.
       Tn.: Стровтельные матермалы м деталй. Ч. II. Таллйн, 1987; Стнль управлення подраздсленнем военностройтельной частй. Таллйнн., 1991; Сйстемнодеятельный подход к разработке десятйбалльной шкалы оценкн знаннй й компетентностн студентов // Унйверснтетское образованне й наука в XXI столетйй: Матерйалы Междунар. науч.метод. конф. Мн., 2003.
    
    БАЦЯН Анатоль Мікалаевіч (н. 23.1.1962, Мінск), бел. вучоны ў галіне фтызіятрыі. Др мед. н. (1995). Скончыў Мінскі мед. інт (1984). 3 1984 у Бел. НДІ туберкулёзу. 3 1987 у Мінскім мед. унце (з 1996 заг. кафедры). Навук. працы па праблеме імуналагічнай аховы арганізма хворых і здаровых людзей, па лячэнні саркаідозу і туберкулёзу лёгкіх і інш. Распрацаваў аптымальную схему імунахіміятэрапіі хворых на туберкулёз.
       Тв.: Йммунологмческйе нарушенйя у больных туберкулёзом лёгкмх й путй повышенйя эффектйвностй леченмя. Мн., 1995.
    
    
    БАЧКОЎ Канстанцін Афанасьевіч (н. 25.9.1950, г. Ельск Гомельскай вобл ), бел. вучоны ў галіне аўтаматыкі і тэлемеханікі на чыг. транспарце. Др тэхн.